Innowacje polskie nie tylko z nazwy. Dlaczego suwerenność technologiczna to podstawa sektora IT?

Sztuczna inteligencja od lat pozostaje jednym z najważniejszych tematów w mediach biznesowych. Rozwój tej technologii napędza sektor IT, jednak rzadziej mówi się o kwestii praw własności i kontroli nad narzędziami. Większość istotnego oprogramowania i infrastruktury należy do prywatnych globalnych korporacji, co oznacza, że dostęp do nich teoretycznie może zostać ograniczony w dowolnym momencie. Czy Polska i Europa są więc skazane na korzystanie z rozwiązań amerykańskich i chińskich gigantów technologicznych?

Polskie IT w liczbach

Według raportu PARP The IT/ICT sector of Poland sektor IT w Polsce odpowiada za 7,4% produktu krajowego brutto i jest jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi gospodarki. W samym 2024 r. powstało ponad 11 tys. firm, głównie w obszarach analityki danych, sztucznej inteligencji i automatyzacji. Eksperci przewidują dalszy wzrost – do 2030 roku wartość polskiego sektora IT może przekroczyć 51 mld USD[1]. Z kolei eksport usług IT w 2023 r. osiągnął poziom 14,25 mld euro, co oznacza, że w ciągu siedmiu lat polski sektor IT może urosnąć blisko trzykrotnie.

Suwerenność – nie tylko kwestia opłacalności, ale i bezpieczeństwa

Ostatnie lata pokazują, jak silnie uzależniony może być sektor IT od kilku globalnych dostawców technologii. Zmiany polityki dużych firm mogą wpływać na dostęp do narzędzi, usług i infrastruktury.

Dominacja kilku graczy widoczna jest szczególnie w obszarze chmury obliczeniowej – Microsoft, AWS i Google odpowiadają za ponad 70% rynku w Polsce. Z kolei według analiz Fundacji Instrat zdecydowana większość zamówień publicznych na oprogramowanie biurowe opiera się na rozwiązaniach jednego dostawcy.

Tak silna koncentracja rynku przekłada się na wysokie koszty oraz ograniczoną konkurencję. W szerszym ujęciu wpływa to również na bilans handlowy – według Sieci Badawczej Łukasiewicz deficyt Polski w usługach cyfrowych sięga ok. 45 mld zł.

Europejska niezależność technologiczna – co jest potrzebne?

W Europie i Polsce powstają inicjatywy mające na celu zmniejszenie zależności od globalnych gigantów technologicznych. Przykładem są projekty rozwijające alternatywne środowiska biurowe czy narzędzia open source, jednak ich skala wciąż jest ograniczona.

Kluczową rolę odgrywają programy publiczne, takie jak Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), które wspierają rozwój innowacyjnych technologii oraz firmy poszukujące przełomowych rozwiązań.

Tworzenie własnych rozwiązań technologicznych to proces długotrwały i kosztowny – często wymagający nakładów liczonych w dziesiątkach milionów złotych. Dlatego wsparcie instytucji takich jak PARP czy program STEP (Strategic Technologies for Europe Platform) ma na celu budowę europejskich kompetencji w obszarach technologii krytycznych.

W założeniu wsparcie to ma budować trwałe kompetencje technologiczne i przemysłowe wśród polskich firm. Warto przytoczyć przykłady takich działań. Wśród projektów rekomendowanych do dofinansowania z naboru „STEP – Technologie cyfrowe, Ścieżka B – Strategiczna niezależność UE” znalazły się poniższe:

• ALVENTA S.A. – firma zwiększy produkcję ultraczystego kwasu fosforowego jakości elektronicznej. To krytyczny materiał wykorzystywany m.in. w mikroelektronice, którego brak stanowi obecnie jedno z głównych wąskich gardeł w łańcuchu wartości półprzewodników. Projekt pomoże uniezależnić europejski łańcuch dostaw półprzewodników od importu spoza UE.
• KORBANK S.A. – spółka zbuduje centrum danych oparte na autorskich rozwiązaniach softwarowych, które pozwoli na udostępnianie mocy obliczeniowej do trenowania modeli sztucznej inteligencji. Inwestycja wzmocni europejskie możliwości rozwoju AI.
• ASSECO CLOUD sp. z o.o. – projekt zakłada stworzenie zaplecza technicznego i technologicznego do wdrożenia nowych usług chmurowych w ramach platformy Asseco Cloud, opartej na rozwiązaniach typu open-source. Ponadto przewiduje uruchomienie drugiego ośrodka przetwarzania danych klasy TIER III. Projekt wzmocni europejską suwerenność danych i zapewni infrastrukturę zgodną z regulacjami UE.
• Galaxy Systemy Informatyczne sp. z o.o. – spółka planuje uruchomienie i komercyjne świadczenie usługi „hybrydowej chmury obliczeniowej”, łączącej komputer kwantowy z węzłem obliczeń wielkiej skali. Usługa będzie działać w krajowym centrum danych z pełną rezydencją danych w Unii Europejskiej.

Wsparcie innowacji i cyfryzacji firm

PARP oraz instytucje europejskie rozwijają kolejne programy wspierające cyfryzację przedsiębiorstw. Jednym z nich jest Inno_Lab Pilotaż AI, którego celem jest wdrażanie rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji w firmach z sektora MŚP. Oferta będzie skierowana do MŚP prowadzących działalność w branżach priorytetowych, w tym budownictwie, przetwórstwie przemysłowym, transporcie i gospodarce magazynowej.

Istotnym wsparciem dla polskich firm są także Europejskie Huby Innowacji Cyfrowych (EDIH). Są to regionalne centra przyspieszające cyfryzację biznesu poprzez wsparcie merytoryczne i technologiczne. W ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki oferują one m.in. audyty i doradztwo wdrożeniowe, bezpłatny dostęp do laboratoriów, przestrzeni demonstracyjnych, prototypowni i sprzętu testowego (test before invest), szkolenia i rozwój kompetencji, wsparcie w pozyskaniu finansowania oraz networking i dostęp do ekosystemu innowacji. Każdy ośrodek świadczy usługi dla przedsiębiorców z całego kraju – firmy mogą wybrać dowolny hub, w zależności od swoich potrzeb i specjalizacji.

W Polsce działa obecnie osiem takich ośrodków, które zrzeszają ponad 100 podmiotów świadczących usługi dla przedsiębiorstw. EDIH-y znajdują się w województwach:

1. świętokrzyskim – Technopark Kielce DIH,
2. pomorskim – Pomeranian Digital Innovation Hub z siedzibą w Gdańsku,
3. dolnośląskim – WRO4digITal Europejski Hub Innowacji Cyfrowych we Wrocławiu,
4. mazowieckim – WaMa Innovation Hub w Warszawie,
5. śląskim – Silesia Smart Systems w Gliwicach,
6. wielkopolskim – Krajowe Centrum Bezpiecznej Transformacji Cyfrowej w Poznaniu,
7. łódzkim – Re_d: Rethink Digital Hub w Łodzi,
8. małopolskim – hub4industry w Krakowie.

Więcej o naborach można dowiedzieć się na stronach programów PARP4Innovation oraz PARP4Digital. Więcej informacji o EDIH można znaleźć na stronie PARP. Wymienione programy finansowane są w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG).

Suwerenność technologiczna nie oznacza całkowitej rezygnacji z globalnych rozwiązań, ale budowę realnych alternatyw i kompetencji w kluczowych obszarach. W długim terminie to właśnie one mogą decydować o konkurencyjności gospodarki, bezpieczeństwie danych i stabilności sektora IT.

[1] The Future of Polish ICT: Growth Perspectives and Challenges Article by Sylwia Stefaniak, Warsaw School of Economics Key Technologies Driving Changes in the Polish ICT Sector Growth Potential of the Polish ICT Sector, z raportu The IT/ICT sector of Poland, s.38