Po długotrwałych negocjacjach i przedłużającym się procesie ratyfikacyjnym w Kanadzie 21 września 2017 r. weszła w życie, w trybie tymczasowego stosowania, Kompleksowa Umowa Gospodarcza i Handlowa pomiędzy Unią Europejską i Kanadą (ang. Comprehensive Economic and Trade Agreement – CETA). W niniejszym artykule zostanie przybliżona istota samej umowy, zakres jej obowiązywania w trybie tymczasowego stosowania, a także kluczowe korzyści i ułatwienia, jakie wprowadza ona do relacji handlowych z Kanadą.

CETA jest bezprecedensową, najdalej idącą umową o wolnym handlu zawartą dotychczas przez UE w relacjach zewnętrznych. Jest także najbardziej zaawansowaną w historii umową handlową w relacjach transatlantyckich. Kluczowe zmiany, jakie wprowadza ona w relacjach handlowych pomiędzy wszystkimi państwami członkowskimi UE a Kanadą, to:

• daleko idąca liberalizacja wzajemnych obciążeń celnych w handlu UE–Kanada,
• redukcja formalności wizowych i w zakresie uznawania uprawnień zawodowych w celu zwiększenia mobilności siły roboczej,
• liberalizacja dostępu do zamówień publicznych dla przedsiębiorców z UE na terytorium Kanady i odwrotnie,
• ułatwienia w certyfikacji towarów w procesie dopuszczania ich do rynku,
• wprowadzenie bezprecedensowego systemu ochrony inwestycji, w porównaniu do obecnie funkcjonujących dwustronnych umów o ochronie inwestycji, poprzez poddanie sporów na tym tle rozstrzyganiu przez stały niezależny trybunał arbitrażowy ds. inwestycji.

W informacjach medialnych nt. CETA sporo nieporozumień budziła kwestia ratyfikacji umowy. Pełne stosowanie umowy faktycznie będzie wymagać jej ratyfikacji zarówno przez Kanadę, jak i wszystkie państwa członkowskie UE. Dotychczas uczyniły to jedynie Łotwa, Dania i Malta. Zważywszy jednak na długotrwałość takiego procesu, Komisja Europejska uznała się za władną, by podjąć decyzję o tymczasowym stosowaniu CETA jeszcze przed ratyfikacją przez państwa członkowskie w obszarach, w których KE posiada stosowną jurysdykcję. Na mocy tej decyzji, po przyjęciu stosownych instrumentów ratyfikacyjnych przez władze kanadyjskie, CETA weszła w życie w trybie tymczasowego stosowania w większości swoich obszarów tematycznych. Spośród wymienionych wyżej zmian jedynie przepisy dotyczące wzajemnej ochrony inwestycji nie weszły w życie w tym trybie. Trzeba jednak podkreślić, że do czasu pełnej ratyfikacji CETA ochrona inwestycji polskich przedsiębiorców w Kanadzie (i vice versa) regulowana jest dwustronną umową o wzajemnej ochronie inwestycji z 6 kwietnia 1990 r., dającą wysoki poziom ochrony.

Ułatwienia celne

CETA to przede wszystkim eliminacja i znacząca redukcja obciążeń celnych w handlu pomiędzy UE i Kanadą. Już w momencie wejścia w życie umowy cła na 98% linii taryfowych, czyli rodzajów produktów, określonych kodami CN, zostały zredukowane do zera (produkty z grupy A, określone w załączniku do umowy). Jakiemukolwiek cłu w relacjach handlowych UE–Kanada podlegać będzie zatem jedynie 2% rodzajów towarów. Zostały one podzielone na sześć następujących grup taryfowych:

• Grupa B: cła zostaną zredukowane stopniowo w czterech równych etapach, aż do całkowitej eliminacji stawek celnych od czwartego roku obowiązywania CETA; w tej grupie są np. samochody ciężarowe o DMC powyżej 5 t;
• Grupa C: stopniowa redukcja ceł w sześciu równych etapach, zwolnienie od cła, począwszy od szóstego roku obowiązywania CETA (np. samochody dostawcze i autobusy);
• Grupa D: stopniowa redukcja ceł w ośmiu równych etapach, zwolnienie od cła od ósmego roku obowiązywania CETA (np. samochody osobowe);
• Grupa S: stopniowa redukcja w trzech równych etapach, ale odroczona w czasie – począwszy od piątego roku obowiązywania CETA (np. cukier);
• Grupa AV0+EP: w tej grupie komponent cła ad valorem zostaje usunięty, natomiast pozostaje w mocy system ceny minimalnej (np. owoce i warzywa importowane do UE);
• Grupa E: cła zostaną utrzymane na dotychczasowym poziomie (nieliczne kategorie, m.in. kukurydza).[nbsp]

W pewnych grupach towarowych, dodatkowo dla preferencyjnych stawek celnych będą obowiązywać kontyngenty ilościowe. Chodzi np. o import wołowiny i wieprzowiny z Kanady, czy eksport sera żółtego z UE.

Preferencyjne stawki będą miały zastosowanie wyłącznie dla produktów pochodzących z państw‑stron umowy CETA. Umowa normuje w związku z tym szczegółowo reguły pochodzenia towarów tak, aby uniknąć jej wykorzystywania do importu towarów z państw trzecich. Ogólną regułą pochodzenia jest to, że produkt pochodzi z UE lub Kanady, czyli w efekcie jest objęty preferencyjnymi stawkami celnymi, jeżeli został w całości pozyskany (wydobyty) w danym państwie, został wytworzony w całości z surowców pochodzących z tego państwa (państw) lub przeszedł tam „wystarczające przetworzenie”.

Nie jest wystarczającym przetworzeniem dla potrzeb stosowania preferencji celnych np.:

• konserwacja/czynności utrzymaniowe,
• proste malowanie/obróbka powierzchniowa,
• podział lub łączenie opakowań,
• proste mieszanie substancji/materiałów bez reakcji chemicznej pomiędzy nimi,
• ubój zwierząt wyhodowanych poza UE/Kanadą.

Dla przykładu w odniesieniu do substancji chemicznych nie będzie wystarczającym przetworzeniem rozcieńczenie substancji (np. rozcieńczenie kwasu wyprodukowanego poza UE), a będzie nim przeprowadzenie jego reakcji chemicznej (np. zobojętnienie kwasu azotowego obcego pochodzenia amoniakiem, czyli wyprodukowanie saletry azotowej).

Umowa zawiera Protokół w sprawie reguł pochodzenia i procedur pochodzenia, który w Sekcji A i B reguluje zasady ogólne ustalania pochodzenia towarów, zaś w Aneksie 5 do tego protokołu – zestaw szczegółowych reguł pochodzenia dla poszczególnych produktów.

Dla przykładu szczególne zasady dla pojazdów samochodowych przewidują, że pojazd ma pochodzenie kanadyjskie, jeżeli został wyprodukowany co najmniej w 50% z komponentów pochodzących z tego kraju. Jednocześnie jednak jest wprowadzany szczególny instrument – kontyngenty pochodzenia – czyli kontyngenty ilościowe umożliwiające objęcie preferencjami CETA towarów, które nie spełniają całkowicie norm pochodzenia dla danego wyrobu.

Na przykład w tym przypadku CETA dopuszcza eksport do UE do 100 tys. samochodów rocznie złożonych w 70% z części pochodzących spoza Kanady na warunkach preferencyjnych właściwych dla pojazdów kanadyjskich. W odwrotną stronę przewidziano np. kontyngenty pochodzenia dla tekstyliów eksportowanych w Europie. Dla określonych ilości ubranek dziecięcych za wystarczające przetworzenie uznaje się ich krojenie i szycie w całości z tkanin spoza UE (podczas gdy dla towarów poza kontyngentem zasada ogólna wymagałaby maksymalnie 10% udziału surowca obcego w takim wypadku).

Ustalanie taryfy celnej dla celów odprawy towarów będzie się odbywać na podstawie deklaracji pochodzenia wystawianej przez eksportera, natomiast weryfikacja dokumentów pochodzenia będzie dokonywana na żądanie organów celnych. W braku deklaracji pochodzenia będą stosowane cła standardowe z możliwością uzyskania ich zwrotu w przypadku uzupełnienia deklaracji pochodzenia w późniejszym terminie.

Niezwykle istotne jest zatem to, aby przed rozpoczęciem eksportu do Kanady ustalić szczegółowo zasady pochodzenia dla wyrobów złożonych, zawierających elementy czy surowce importowane spoza UE. W przypadkach wątpliwych istnieje możliwość uzyskania od organów celnych UE lub Kanady Wiążącej Interpretacji nt. pochodzenia towarów (ang. Advance Ruling of Origin) – odpowiednika Wiążącej Informacji Taryfowej, potwierdzającej stanowisko organów celnych dotyczące pochodzenia towarów w świetle zastosowania taryf preferencyjnych wynikających z umowy CETA.

Zamówienia publiczne

CETA otwiera dla przedsiębiorców z UE, na zasadach wzajemności, wyceniany na 30 mld euro rocznie kanadyjski rynek zamówień publicznych. Mają oni gwarancję tzw. traktowania narodowego, tj. nie mogą być przez zamawiających traktowani w sposób mniej korzystny od dostawców kanadyjskich, przy czym również warunki przetargów nie mogą być formułowane w sposób faworyzujący bezpośrednio lub w sposób dorozumiany dostawców lokalnych. Takim zapisem faworyzującym pośrednio lokalnych dostawców mógłby być np. wymóg posiadania specyficznych doświadczeń na rynku kanadyjskim (zamkniętym dla dostawców z UE przed wejściem w życie umowy CETA) – w świetle przepisów umowy byłby on niedozwolony.

Co więcej, na mocy umowy strona kanadyjska zobowiązała się do zapewnienia przejrzystości informacji nt. zamówień publicznych poprzez publikowanie ogłoszeń o przetargach w scentralizowanej witrynie wraz z informacjami nt. stosownych przepisów oraz dokumentacji przetargowej (po 5-letnim okresie przejściowym).

Dostęp do zamówień publicznych dla podmiotów z UE w ramach CETA obejmuje zasadniczo wszystkie poziomy rządu kanadyjskiego (federalny, prowincji i lokalny), spółki będące własnością poszczególnych szczebli administracji oraz podmioty użyteczności publicznej, tj. lotniska, porty, spółki transportu miejskiego, wodociągów i kanalizacji, infrastruktury liniowej itp.

CETA określa minimalne progi wartości zamówień, od których ma zastosowanie liberalizacja. W przypadku administracji centralnej wymagane jest dopuszczenie dostawców z UE już dla zamówień powyżej ok. 200 tys. dolarów kanadyjskich dla administracji centralnej, zaś dla innych podmiotów dopiero większe zamówienia są zliberalizowane (dla mniejszych nadal dostawcy z UE nie muszą być dopuszczani). W przypadku podmiotów publicznych niebędących władzami próg liberalizacji to ok. 7,7 mln dolarów kanadyjskich. Rzecz jasna, przewidziano także szereg odstępstw, zarówno o charakterze przedmiotowym (np. wyłączenia w zakresie przemysłu stoczniowego), podmiotowym (preferencje dla ludności rdzennej), jak i regionalnym (określone wyłączenia rodzajowe np. dla prowincji Quebec czy Ontario), jednak zakres dostępu do zamówień publicznych został zakreślony naprawdę szeroko.

Certyfikacja produktów

Kluczowym problemem w rozpoczynaniu działalności na rynkach tak odległych kulturowo jak rynki Ameryki Północnej bywają odmienne warunki zgodności produktów, od których jest uzależnione dopuszczenie wyrobu na rynek. Certyfikacja według takich obcych standardów często jest niezwykle kosztowna, jako że proces adaptacji produktu do wymagań i jego testowania przez laboratorium certyfikujące musi być dokonywany na odległość.

CETA wychodzi naprzeciw potrzebom przedsiębiorców w tym zakresie, upraszczając procedurę weryfikacji zgodności wyrobów. Niestety, poza nielicznymi wyjątkami (wybrane branże – np. niektóre standardy bezpieczeństwa dla komponentów motoryzacyjnych stosowane w Europie (UN ECE) zastąpiły standardy kanadyjskie, a zatem europejskie komponenty uzyskują zgodność z tymi normami niemal automatycznie), CETA nie umożliwia automatycznego dopuszczenia na rynek kanadyjski wyrobów spełniających normy UE (i odwrotnie). Nowością wprowadzaną przez CETA jest natomiast możliwość lokalnej certyfikacji wyrobów według standardów drugiej strony umowy CETA. Odbywać się to będzie w ten sposób, że kanadyjskie organy akredytacyjne, po przeprowadzeniu procedury uznania akredytacji, upoważnią europejskie organy akredytacyjne do udzielania akredytacji europejskim ośrodkom badania zgodności w zakresie standardów kanadyjskich.

W efekcie przedsiębiorca, który chce dokonać certyfikacji wyrobów według norm kanadyjskich, nie będzie musiał przeprowadzić procedury badania zgodności w Kanadzie. Będzie natomiast musiał znaleźć w Unii Europejskiej podmiot zajmujący się badaniem zgodności danego rodzaju wyrobów według kanadyjskich standardów, który posiada akredytację europejskiego centrum akredytacyjnego, uznanego z kolei przez centrum kanadyjskie. Taki europejski podmiot zbada wyroby i będzie miał prawo certyfikować je według norm kanadyjskich. Tak certyfikowany w Europie produkt zostanie automatycznie dopuszczony na rynek kanadyjski. Analogiczne procedury funkcjonować będą dla dopuszczenia wyrobów kanadyjskich na rynek europejski.

Ta procedura nie będzie, niestety, dostępna od razu – wymaga przeprowadzenia procedur uznania pomiędzy centrami akredytacyjnymi. Finalnie jednak możliwość dopuszczenia produktów na rynek kanadyjski na podstawie certyfikacji przeprowadzonej w Europie okaże się bardzo pomocna dla polskich przedsiębiorców i znacząco obniży koszty ekspansji na rynek północnoamerykański.

Mobilność siły roboczej

Bardzo istotnym uproszczeniem, znacząco ułatwiającym polskim firmom rozpoczynanie działalności na terytorium Kanady, są zasady dotyczące tymczasowego wjazdu i pobytu osób fizycznych w celach biznesowych.

Na mocy umowy CETA osoby podróżujące krótkoterminowo do Kanady z państw UE w celach biznesowych są uprawnione do pobytu i wykonywania określonych rodzajów działalności przez 90 dni w ciągu każdych 6 miesięcy bez konieczności ubiegania się o pozwolenie na pracę. Ułatwienie to dotyczy wizyt w celach takich jak:

• spotkania,
• szkolenia,
• targi,
• sprzedaż oraz obsługa posprzedażowa,
• zakupy firmowe,
• wizyty studialne/misje handlowe.

W ramach tego rodzaju działalności niedozwolona jest jedynie sprzedaż towarów ogółowi ludności i świadczenie usług konsumentom, a także otrzymywanie płatności z jakichkolwiek źródeł kanadyjskich w czasie pobytu w tym kraju.[nbsp]

Pracownicy delegowani kwalifikujący się jako kluczowy personel – czyli kluczowi specjaliści oraz specjaliści, którzy pracują u delegującego przez minimum 1 rok i przyjeżdżają do Kanady w celu pracy w podmiocie powiązanym – będą mogli liczyć na pozwolenie na pracę na 3 lata z możliwością przedłużenia o maksymalnie 18 miesięcy. Absolwenci-stażyści, w ramach powyższych regulacji dotyczących pracowników delegowanych, mają prawo pobytu na okres do 1 roku.

Z kolei osoby podróżujące do Kanady w celu założenia nowego przedsiębiorstwa lub zarządzania inwestycją mogą uzyskać pozwolenie na pracę na okres maksymalnie 1 roku.

Dodatkowo, w wybranych branżach, zleceniobiorcy pracujący na rzecz niekanadyjskich podmiotów, wykonujących zlecenia dla podmiotów kanadyjskich (tzw. pracownicy kontraktowi), spełniający pewne minimalne kryteria (m.in. wyższe wykształcenie, 3 lata doświadczenia w zawodzie oraz minimum 1 rok pracy u obecnego pracodawcy) otrzymają pozwolenie na pracę na okres do 1 roku z możliwością przedłużenia do maksymalnie 2 lat. Analogiczne pozwolenia mogą także otrzymać niezależni eksperci (z doświadczeniem min. 6-letnim w swoim zawodzie) posiadający zlecenia na wykonanie usług dla firm kanadyjskich.

Są to daleko idące odstępstwa od bardzo surowych reguł zatrudniania obcokrajowców, obowiązujących na mocno regulowanym i wysoce uzwiązkowionym kanadyjskim rynku pracy.

Wszystkie powyższe ułatwienia stanowią rewolucyjne zmiany w relacjach ekonomicznych pomiędzy UE i Kanadą, znacząco zwiększając możliwości dostępu do tamtejszego rynku. Przed polskimi przedsiębiorstwami stoi zatem większa niż kiedykolwiek szansa podboju rynku najszybciej rosnącej gospodarki spośród krajów G7. Gospodarki, która poprzez swoje powiązania w ramach NAFTA może także być przyczółkiem do rozszerzenia działalności na cały rynek północnoamerykański.

Łukasz Karpiesiuk

Autor jest doradcą podatkowym, partnerem w Kancelarii SSW, odpowiedzialnym za praktykę FDI, Grants[&]Incentives. Specjalizuje się m.in. w problematyce umowy CETA i wprowadzaniu europejskich podmiotów na rynek kanadyjski.

Artykuł pochodzi z[nbsp]Biuletynu Euro Info 4 (175) 2017.