Prawo przedsiębiorców

Kluczowym elementem pakietu aktów prawnych składających się na Konstytucję Biznesu jest ustawa – Prawo przedsiębiorców (dalej: „Prawo przedsiębiorców”), która miałaby zastąpić obecnie obowiązującą ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: „u.s.d.g.”). Jej wejście w życie, początkowo planowane na wrzesień 2017 r., zostało odsunięte w czasie. Projekt Prawa przedsiębiorców z 5 października 2017 r. zakłada jej wejście w życie z dniem 1 stycznia 2018 r.

Podobnie jak obecnie obowiązująca ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, Prawo przedsiębiorców będzie regulować podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w tym prawa i obowiązki przedsiębiorców, a także zadania organów władzy publicznej w tym zakresie. Głównym celem Prawa przedsiębiorców ma być bowiem urzeczywistnienie konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej.[nbsp]

Opierając się na założeniach projektu Prawa przedsiębiorców, autorka omówiła niektóre planowane zmiany.

Zmiana definicji działalności gospodarczej

Zgodnie z aktualnie obowiązującym przepisem art. 2 u.s.d.g. działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Prawo przedsiębiorców za działalność gospodarczą uznawać będzie zorganizowaną działalność zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 3). Nowy przepis wyraźnie stawia wymóg wykonywania działalności gospodarczej we własnym imieniu oraz rezygnuje z wyliczenia rodzajów działalności, co czyni powyższą definicję bardziej pojemną.[nbsp]

Prawo przedsiębiorców nie będzie natomiast stosowane do (art. 6):

• działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego;
• wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów;
• wyrobu wina przez producentów będących rolnikami wyrabiającymi mniej niż 100 hektolitrów wina w ciągu roku gospodarczego, o których mowa w art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina;
• działalności rolników w zakresie sprzedaży, o której mowa w art. 20 ust. 1c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.[nbsp]

Z zakresu definicji działalności gospodarczej wyłączona zostanie działalność wykonywana przez osobę fizyczną, która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej i której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Osoba wykonująca taką działalność będzie miała natomiast prawo złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: „CEiDG”). Wówczas działalność ta uznawana będzie za działalność gospodarczą z dniem określonym we wniosku. Powyższej regulacja nie znajdzie jednak zastosowania do działalności wykonywanej w ramach umowy spółki cywilnej (art. 5 ust. 1‒3 Prawa przedsiębiorców). Jeśli natomiast przychód należny z takiej działalności przekroczy w danym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, działalność ta będzie uznawana za działalność gospodarczą, począwszy od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie. W takiej sytuacji osoba wykonująca działalność gospodarczą będzie zobowiązana złożyć wniosek o wpis do CEiDG w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie (art. 5 ust. 3‒4 Prawa przedsiębiorców).

Warto również zaznaczyć, że sama definicja przedsiębiorcy nie ulegnie zmianie. Przedsiębiorcą jest i będzie osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (tzw. ułomna osoba prawna) wykonująca działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 u.s.d.g., art. 4 Prawa przedsiębiorców). Wprawdzie przepis art. 4 u.s.d.g. stanowi, że przedsiębiorcą jest podmiot, który wykonuje działalność gospodarczą we własnym imieniu, a projektowany przepis art. 4 Prawa przedsiębiorców nie zawiera sformułowania „we własnym imieniu”, to jednak możemy uznać, że wymóg ten nadal będzie obowiązywał przez wzgląd na projektowaną definicję działalności gospodarczej, która zawiera ww. zwrot.

Nowa ustawa zawiera również definicje mikro-, małego i średniego przedsiębiorcy (art. 7). Zestawiając definicje mikro-, małego i średniego przedsiębiorcy zawarte w aktualnie obowiązującej ustawie o swobodzie działalności gospodarczej z „nowymi” zawartymi w Prawie przedsiębiorców, można stwierdzić, że wprowadzone zmiany są kosmetyczne. W rezultacie w dalszym ciągu:

a)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:

• zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
• osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro;

b)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] mały przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:

• zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
• osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro i który nie jest mikroprzedsiębiorcą;

c)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] średni przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:

• zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz
• osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro i który nie jest mikroprzedsiębiorcą ani małym przedsiębiorcą.

W uzasadnieniu projektu Prawa przedsiębiorców z dnia 10 lutego 2017 r. zaznaczono, że definicje mikro-, małego i średniego przedsiębiorcy zawarte w Prawie przedsiębiorców zostały wypracowane tylko na użytek tejże ustawy, ewentualnie na użytek innych ustaw, które zawierać będą odwołania do Prawa przedsiębiorców w tym zakresie. W powyższym uzasadnieniu wskazano również, że „zawarte w ustawie Prawo przedsiębiorców legalne definicje mikro-, małego i średniego przedsiębiorcy nie mają natomiast normatywnego znaczenia dla sposobu rozumienia tych pojęć na potrzeby przepisów prawa Unii Europejskiej o pomocy państwa oraz na potrzeby polskich przepisów dotyczących pomocy państwa i implementujących w tym zakresie przepisy prawa UE. W zakresie prawa pomocy państwa należy stosować definicję mikro-, małego i średniego przedsiębiorcy zawartą w relewantnych przepisach prawa unijnego”. Chodzi tutaj chociażby o następujące przepisy:

• rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, a zwłaszcza Załącznik I do tego rozporządzenia;
• rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie udzielania pomocy na dostęp mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców do finansowania w ramach regionalnych programów operacyjnych na lata 2014‒2020;
• rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 3 września 2015 r. w sprawie udzielania pomocy mikroprzedsiębiorcom, małym i średnim przedsiębiorcom na usługi doradcze oraz udział w targach w ramach regionalnych programów operacyjnych na lata 2014‒2020;
• ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej.[nbsp]

Przychylne nastawienie do przedsiębiorcy

Zostały wprowadzone zasady będące wyrazem przychylnego nastawienia do przedsiębiorcy, m.in.:

a)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada „co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone”, gdy chodzi o podejmowanie przez przedsiębiorcę działań w ramach prowadzonej działalności. Przedsiębiorca może być zobowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa (art. 8 Prawa przedsiębiorców);

b)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada zaufania organów do przedsiębiorcy oraz domniemania działania przedsiębiorcy zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów (art. 10 ust. 1 Prawa przedsiębiorców);

c)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy (art. 10 ust. 2 Prawa przedsiębiorców). W myśl tej zasady przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, organ rozstrzyga je na korzyść przedsiębiorcy. Przepis ten nie znajdzie jednak zastosowania, jeśli:

• w postępowaniu uczestniczą podmioty o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich,
• przepisy odrębne wymagają od przedsiębiorcy wykazania określonych faktów,
• wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego;

d)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada przyjaznej interpretacji przepisów (art. 11 Prawa przedsiębiorców). Projekt nowej ustawy przewiduje nie tylko interpretację wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy, ale również wątpliwości co do treści przepisów prawa. Zgodnie bowiem z art. 11, jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wypływ. Zasada ta nie będzie stosowana, jeśli będzie tego wymagać ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego;

e)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie przedsiębiorców do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 12 Prawa przedsiębiorców);

f)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada szybkości działania (art. 27 Prawa przedsiębiorców), polegająca na tym, że organy powinny działać w sprawach związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do ich załatwienia;

g)[nbsp][nbsp][nbsp][nbsp][nbsp] zasada stosowania utrwalonej praktyki (art. 14 Prawa przedsiębiorców), zgodnie z którą organ bez uzasadnionej przyczyny nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Jednocześnie art. 9 Prawa przedsiębiorców nakłada na przedsiębiorców obowiązek wykonywania działalności gospodarczej zgodnie z zasadami uczciwej konkurencji, poszanowaniem dobrych obyczajów oraz słusznych interesów innych przedsiębiorców i konsumentów, a także poszanowaniem oraz ochroną praw i wolności człowieka.[nbsp]

Rzecznik MSP

Zgodnie z przepisami nowej ustawy do życia zostanie powołany organ Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców(art. 16 Prawa przedsiębiorców), który ma stać na straży praw mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców.

Ulga na start

Kolejna nowość to wprowadzenie tzw. ulgi na start(art. 18 Prawa przedsiębiorców), polegająca na tym, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej. Przedsiębiorca może jednak zrezygnować z powyższej ulgi przez dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych.

Koniec z REGON-em

Ponadto zostanie zniesiony numer REGON dla przedsiębiorcy(art. 20 Prawa przedsiębiorców), co oznacza, że identyfikacja przedsiębiorcy w urzędowych rejestrach następować będzie wyłącznie na podstawie numeru identyfikacji podatkowej (NIP).

Zawieszenie działalności gospodarczej

Modyfikacji ulegnie możliwość zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, przy czym przedsiębiorca wpisany do CEiDG może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy niż 30 dni, natomiast przedsiębiorca wpisany do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy (art. 23 Prawa przedsiębiorców).[nbsp]

Interpretacje indywidualne, objaśnienia prawne i utrwalone praktyki

Przedsiębiorca będzie mógł liczyć na ochronę w razie zastosowania się przez niego do uzyskanej interpretacji indywidualnej, ale również do objaśnień prawnych lub utrwalonej praktyki interpretacyjnej właściwego organu lub państwowej jednostki organizacyjnej (art. 35 Prawa przedsiębiorców).

Zgodnie z projektowanym art. 35 Prawa przedsiębiorców interpretacja indywidualna nie będzie wiążąca dla przedsiębiorcy. Jeśli jednak przedsiębiorca zastosuje się do indywidualnej interpretacji, to nie będzie mógł zostać obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej, ani daninami w wysokości wyższej niż wynikające z uzyskanej interpretacji indywidualnej. Podobne rozwiązanie przewidziano w przypadku zastosowania się przedsiębiorcy do objaśnień prawnych lub utrwalonej praktyki interpretacyjnej właściwego organu lub państwowej jednostki organizacyjnej. Utrwalona praktyka interpretacyjna została z kolei zdefiniowana jako wyjaśnienia co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, dominujące w wydawanych w takich samych stanach faktycznych oraz takim samym stanie prawnym – w trakcie danego okresu rozliczeniowego oraz w okresie 12 miesięcy przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego – interpretacjach indywidualnych.[nbsp]

Interpretacja będzie natomiast wiążąca dla organów lub państwowych jednostek organizacyjnych właściwych dla przedsiębiorcy, a jej zmiana możliwa będzie wyłącznie w drodze wznowienia postępowania. Projektowany przepis stanowi również, że interpretacja, w wyniku której nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, nie będzie mogła być zmieniona.

Zmiany w zakresie działalności reglamentowanej

Jeżeli chodzi o tzw. działalność gospodarczą koncesjonowaną, aktualnie obowiązująca ustawa o swobodzie działalności gospodarczej zawiera w przepisie art. 46 zamknięty katalog rodzajów działalności, której wykonywanie wymaga uzyskania koncesji. Są to:

• poszukiwanie, rozpoznawanie złóż węglowodorów oraz kopalin stałych objętych własnością górniczą, poszukiwanie lub rozpoznawanie kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla, wydobywanie kopalin ze złóż, podziemne bezzbiornikowe magazynowanie substancji, podziemne składowanie odpadów oraz podziemne składowanie dwutlenku węgla;
• wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym;
• wytwarzanie, przetwarzanie, magazynowanie lub przeładunek, przesyłanie, dystrybucja i obrót paliwami i energią;
• przesyłanie dwutlenku węgla w celu jego podziemnego składowania;
• ochrona osób i mienia;
• rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, z wyłączeniem programów rozpowszechnianych wyłącznie w systemie teleinformatycznym, które nie są rozprowadzane naziemnie, satelitarnie lub w sieciach kablowych;
• przewozy lotnicze;
• prowadzenie kasyna gry.

Projekt Prawa przedsiębiorców nie przewiduje wyczerpującego wyliczenia rodzajów działalności gospodarczej koncesjonowanej na wzór aktualnie obowiązującego. Projektowany przepis art. 37 ust. 1 Prawa przedsiębiorców przewiduje, że wykonywanie działalności gospodarczej w dziedzinach mających szczególne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo państwa lub obywateli albo inny ważny interes publiczny wymaga uzyskania koncesji tylko wówczas, gdy działalność ta nie może być wykonywana jako wolna albo po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo zezwolenia. Zrezygnowano zatem z kazuistycznego wyliczenia na rzecz abstrakcyjnej i elastycznej definicji działalności gospodarczej koncesjonowanej.

Podsumowanie

Na koniec warto przypomnieć, że projektowane Prawo przedsiębiorców przewidujące sporo zmian w otoczeniu prawnym przedsiębiorców, jest tylko jednym z elementów szeroko zakrojonej reformy. Konstytucja Biznesu jest bowiem projektem zakrojonym na dużo szerszą skalę i nie ogranicza się tylko do wprowadzenia nowej ustawy – Prawo przedsiębiorców. Otóż w ramach powyższej reformy przewidziano również zmiany przepisów w wielu innych ustawach. Jedne z ważniejszych zmian będą dotyczyły np. Kodeksu postępowania administracyjnego.Zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej: „k.p.a.”) zakładają znaczne ułatwienia w zakresie komunikacji z organami administracji publicznej. Zasadą pozostanie załatwianie spraw w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego (art. 14 § 1 k.p.a.). Przepis art. 14 § 2 k.p.a. wyjątkowo dopuszczał załatwianie spraw drogą ustną, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Znowelizowany przepis art. 14 § 2 k.p.a. dodał możliwość załatwiania spraw telefonicznie oraz za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub za pomocą innych środków łączności, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. W sytuacji opisanej w art. 14 § 2 k.p.a. treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.

Pewne zmiany obejmą również Kodeks cywilny(dalej: „k.c.”) i dotyczyć będą prokury. Do tej pory prokury, czyli pełnomocnictwa obejmującego umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, mógł udzielić jedynie przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Po zmianach pełnomocnictwa będzie mógł udzielić również przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do CEiDG (art. 109[1] § 1 k.c.). Prokura udzielona przez przedsiębiorcę wpisanego do CEiDG będzie wygasać wskutek wykreślenia go z CEiDG, a także w wypadku ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy (art. 109[7] § 2 k.c.). Przedsiębiorca wpisany do CEiDG powinien zgłosić udzielenie i wygaśnięcie prokury do CEiDG (art. 109[8] § 1 k.c.).

Obecnie nie pozostaje nic innego, jak czekać na ostateczną wersję Konstytucji Biznesu i jej wejście w życie.[nbsp]

dr Katarzyna Pfeifer-Chomiczewska

prawnik w Lubasz i Wspólnicy – Kancelarii Radców Prawnych Sp. k.

Artykuł pochodzi z[nbsp]Biuletynu Euro Info 5 (176) 2017.

[nbsp]

[nbsp]