Utrudnienia

Poniżej wymienione zostały problemy i czynniki hamujące rozwój działalności gospodarczej, które były najczęściej zgłaszane do przedstawicieli MSP, a także do instytucji otoczenia biznesu w Polsce.   

1. Tak zwane „jedno okienko" do obsługi przedsiębiorców nie funkcjonuje, przez co podmioty rozpoczynające działalność gospodarczą napotykają na bariery w postaci zbiurokratyzowanej i nadal długotrwałej procedury rejestracyjnej. Konieczne jest wprowadzenie w polskim systemie administracji zmian jakościowych przyjaznych dla przedsiębiorczości.
2. Restrykcyjna polityka instytucji ubezpieczeń społecznych wobec przedsiębiorców. Dotychczas ZUS w razie nieterminowego zapłacenia składki przez przedsiębiorcę mógł go ukarać karą dodatkową w wysokości nawet do 100% wartości nieopłaconych składek. Wysokie sankcje ZUS wobec przedsiębiorcy nie uwzględniają w tym przypadku m.in. powstania zaległości w wyniku klęski żywiołowej, czy innego zdarzenia nadzwyczajnego. Zasadne i konieczne jest wprowadzenie znacznego obniżenia wysokości kary płaconej przez przedsiębiorców.
3. Brak racjonalnych ustaleń na temat wysokości zabezpieczeń majątkowych wobec przedsiębiorców których działalność gospodarcza objęta jest postępowaniem sądowym.
4. Uciążliwości w stosowaniu prawa.   Związana jest z tym podstawowa trudność - procedury sądowe w Polsce są długotrwałe. Dotyczy to zarówno postępowań w sprawach cywilnych jak i rejestrowych. Długotrwałe oczekiwanie na orzeczenie lub wyrok, czy wreszcie długotrwała egzekucja postanowień, niejednokrotnie przerastają (najczęściej z przyczyn finansowych) możliwości małej firmy. Ten sam problem dotyczy kosztów postępowań, które często są zbyt wysokie dla małych firm. Brak jest przepisów ograniczających długość śledztw i procesów sądowych, w których uczestniczą przedsiębiorcy. Długie, przewlekłe śledztwa i postępowania sądowe, często kończące się umarzaniem postępowań sądowych, skutkują upadłością danego przedsiębiorstwa, rozprzedażą jego majątku, likwidacją miejsc pracy i bankructwem przedsiębiorcy.
5. Brak zapewnienia i poszanowania zasady domniemanej niewinności przedsiębiorcy.
6. Brak szkoleń prokuratorów i sędziów w zakresie nowoczesnej ekonomii.
7. Styl pracy organów administracji i sądownictwa. W kraju pokutuje przeświadczenie, że przedsiębiorca nie jest obywatelem z pełnią praw, lecz kimś kto się nieuczciwie wzbogacił i jest podejrzany.
8. Brak zapewnienia atrakcyjnych form kredytowania i dofinansowania  na prowadzenie działalności gospodarczej dla przedsiębiorców. Instytucje pożyczkowe i wyspecjalizowane banki (BGK) mające wspierać finansowo działalność gospodarczą traktują przedsiębiorców w sposób komercyjny, tak jak pozostałe instytucje tego typu w Polsce.
9. Problemy związane z finansowaniem zarówno rozpoczęcia, jak i prowadzenia i   rozwoju działalności przedsiębiorstwa.
10. Problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, dotyczące barier administracyjnych, prawnych, obejmujące także niedoskonałości systemu fiskalnego, oraz działalność aparatu państwowego.
11. Niewystarczający poziom wiedzy i wykształcenia przedsiębiorców, jak i ich pracowników - problemy z niego wynikające dotyczą szczególnie najmniejszych firm. Wiąże się to z koniecznością wykonywania przez prowadzących przedsiębiorstwa zarówno prac związanych bezpośrednio z profilem działalności firmy, jak i z zarządzaniem, marketingiem, księgowością i itp. Zaniedbania, wynikające z braku wszechstronnej wiedzy właściciela-menedżera, skutkują zwykle poważnymi utrudnieniami w rozwoju przedsiębiorstwa. Pośrednio, część z tych problemów jest powodowana przez skomplikowany system prawny i fiskalny obowiązujący w Polsce.
12. Bariery wynikające z niedostatecznej informacji - w wielu dziedzinach: dostępności źródeł finansowania, obowiązujących przepisów, ale także informacji rynkowej, dotyczącej zarówno produktu, jak i potencjalnych dostawców i odbiorców. Szczególnie istotny wydaje się być dostęp polskich przedsiębiorców do informacji o rynkach europejskich. Dotyczy to zarówno informacji, które pomogłyby nawiązać kontakty z przedsiębiorstwami z krajów Unii Europejskiej, jak i informacji specjalistycznych, prawnych i gospodarczych.
13. Skomplikowany system podatkowy, szczególnie w części dotyczącej ulg i zwolnień. Mnogość aktów prawnych, rozporządzeń, niejednokrotnie niejasnych, wymagających wykładni, stanowi poważną trudność dla przedsiębiorców, szczególnie małych i średnich. Podobny problem dotyczy regulacji prawnych. Utrudnieniem dla prowadzących działalność gospodarczą są często zmieniające się przepisy oraz niełatwy dostęp do tekstów obowiązujących rozwiązań prawnych. Zmusza to niejednokrotnie właścicieli firm do zatrudniania specjalistów z dziedziny prawa czy księgowości, bądź korzystania z ich usług, co z kolei powoduje wzrost, często znaczny, kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.
14. Małe przedsiębiorstwa napotykają na bariery związane z biurokracją oraz nadmiernie rozbudowanymi procedurami administracyjnymi. Przedsiębiorcy najczęściej krytycznie oceniają:przygotowanie zawodowe części urzędników na niedostatecznym poziomie, brak staranności w prowadzeniu spraw przedsiębiorców, długi czas oczekiwania na decyzje.  
15. Zbyt wysokie pozapłacowe koszty pracy, wpływające na zmniejszenie konkurencyjności małych i średnich firm i ograniczenie ich chęci do zwiększania zatrudnienia.
16. Bariery podatkowe. Brak przejrzystości i czytelności w regulacjach podatkowych zwiększa ryzyko działalności gospodarczej firm i generuje koszty, które w nieuzasadniony sposób obciążają ich działalność, zmniejszając tym samym konkurencyjność.
17. Wysokość stawki podatku dochodowego. Obecna 19 procentowa stawka podatku dochodowego w Polsce jest wyższa niż np. w Irlandii, na Cyprze, w Estonii, na Litwie, Łotwie, Węgrzech. Obniżenie stawki podatku dochodowego od działalności gospodarczej jest ważne, gdyż polskie przedsiębiorstwa, szczególnie małe i średnie, ciągle są słabe kapitałowo, co ogranicza ich możliwość rozwoju.
18. Istnienie szarej strefy i ukrywanie przez przedsiębiorców przychodów i zatrudnienia. Dla firm działających zgodnie prawem istnienie szarej strefy oznacza obniżenie własnej konkurencyjności. Przyczyną istnienia szarej strefy są nadmierne regulacje, oraz niejednoznaczne, zmienne przepisy dotyczących działalności gospodarczej i wiążące się z nimi wysokie koszty, reglamentowanie działalności gospodarczej, a także wysokie podatki.
19. Nadmiar procedur administracyjnych, różne interpretacje tych samych przepisów prawa podatkowego w różnych urzędach skarbowych w Polsce, a także czas tracony przez kierownictwo firmy na dopełnianie różnego rodzaju formalności urzędniczych. Właściciele MSP szacują że ok. 18 % czasu poświęcają codziennie na tego rodzaju formalności. Ze względu na małą liczbę osób pracujących w sektorze MSP każdy dodatkowy administracyjny obowiązek spada na zarządzającego przedsiębiorstwem, ograniczając czas który powinien poświęcać na zarządzanie firmą, tworzenie i realizację strategii, budowanie więzi z kontrahentami i nadzorowanie / koordynację prac świadczonych przez firmę.
20. Konkurencja ze strony uprzywilejowanych firm, których pozycja budowana jest na dostępie do pomocy publicznej. Dotyczy to głównie podmiotów państwowych, działalności firm w specjalnych strefach ekonomicznych, umarzania niektórym przedsiębiorstwom podatków i składek ZUS, udzielania pomocy publicznej dużym przedsiębiorstwom o szczególnym znaczeniu dla gospodarki.

Wdrażanie SBA w Polsce

Najważniejszą do tej pory inicjatywą w zakresie poprawy wykonywania działalności gospodarczej w Polsce jest opracowany w Ministerstwie Gospodarki rządowy „Pakiet na rzecz przedsiębiorczości" . Do najważniejszych ustaw „Pakietu" należą:  

1. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Dzięki niedawnej nowelizacji umożliwia ona przedsiębiorcom zawieszenie działalności gospodarczej.  Wprowadza także prawo rozpoczęcia działalności gospodarczej już po złożeniu wniosku o wpis, a nie po zarejestrowaniu. Ustawa ogranicza i porządkuje kwestie kontrolowania przez organy administracji publicznej działalności gospodarczej przedsiębiorców. Wprowadza zasadę, że organy administracji publicznej nie mogą odmówić przyjęcia niekompletnego wniosku, a także żądać dokumentów nieprzewidzianych prawem.
2. Ustawa o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa.  Przewiduje ona że jeśli wystąpi podejrzenie naruszenia prawa, to obywatel nie będzie ponosił negatywnych konsekwencji tych podejrzeń dopóki nie zapadnie ostateczna decyzja albo prawomocne orzeczenie sądu. Wprowadzono także obowiązek wcześniejszego zawiadamiania podatnika o planowanej u niego kontroli.
3. Ustawa o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze ( upadłość konsumencka). Ustawa wprowadza możliwość upadłości osoby fizycznej nie będącej przedsiębiorcą. Ustawa jest także szansą dla dłużników, którzy nie z własnej winy stali się niewypłacalni.
4. Ustawa o zmianie ustawy o rachunkowości. Ułatwia małym i średnim przedsiębiorcom rozliczenia z fiskusem. Podnosi próg od jakiego istnieje obowiązek prowadzenia pełnej księgowości w małej firmie z 800.000 euro do 1.200.000 euro.
5. Ustawa o zmianie ustawy Prawo dewizowe i kodeks cywilny.-Znosi zasadę walutowości w Polsce. Wprowadza możliwość rozliczania się przedsiębiorców w walutach wymienialnych, innych niż polski złoty, bez obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa NBP. Ułatwia to rozliczenia firm, bez konieczności biurokratycznego i kosztownego przeliczania obcych walut na polską złotówkę, przyczyniając się także do zmniejszenia ryzyka kursowego.
6. Ustawa o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych - Eliminuje nakaz przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, oraz obowiązkowego kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z 50.000 zł do 5.000 zł, a w spółce akcyjnej z 500.000 zł do 100.000 zł.
7. Ustawa o zmianie ustawy o izbach gospodarczych. Zwiększa swobodę samoorganizowania się przedsiębiorców w izbach gospodarczych. Umożliwia także oddziałom izb lepsze prowadzenie działalności statutowej przez stworzenie możliwości uzyskiwania osobowości prawnej przez jednostki terenowe izb.
8. stawa o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego. Przewiduje m.in. wyeliminowanie możliwości przeciągania tymczasowego aresztowania na długie miesiące, a niekiedy lata.
9. Ustawa o zmianie ustawy o Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Poszerza ona zakres działań PARP w obszarze wdrażania funduszy unijnych. Agencji powierzono nowe zadania dotyczące m.in. wspierania działalności i rozwoju przedsiębiorstw, badania roli mikro, małych i średnich firm, oraz analizy barier rozwoju przedsiębiorczości.
10. Ustawa o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych. Wzmacnia działania na rzecz wzrostu inwestycji, podwyższa łączny limit obszarów stref do 20.000 ha. Podmiotem opiniującym wniosek o utworzenie strefy będzie zarząd województwa, a więc samorząd, a nie jak dotychczas wojewoda.
11. Ustawa o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. Ma na celu stymulację innowacyjności polskich przedsiębiorstw. Zwiększa możliwość wsparcia przedsięwzięć innowacyjnych środkami prywatnymi. Na przykład tzw. kredyt technologiczny będzie udzielany firmom przez banki komercyjne, ale w jego częściowej spłacie, w postaci premii technologicznej, będzie miał udział Bank Gospodarstwa Krajowego.  

Niezależnie od w/w działań, na szczeblu krajowym wprowadzono szereg rozwiązań korzystnych dla przedsiębiorców:

• Zmniejszono górną granicę zagrożenia karą grzywny z obecnych 720 stawek dziennych do 360 stawek za przestępstwa skarbowe, jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości;  ograniczono sprawozdawczość i obowiązki zgłoszeniowe dla przedsiębiorstw. Po wejściu w życie tych przepisów pracodawcy będą mieli dwa tygodnie, a nie tydzień, jak dotychczas na rejestrację w ZUS, lub zgłoszenia zmian swoich danych. Szczególnie w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw, termin tygodniowy był zdecydowanie za krótki, a za niewykonanie tych czynności w terminie groziły kary grzywny.  
• W 2009 r. powołano w strukturach Ministerstwa Gospodarki koordynatora ds. drugiej szansy dla przedsiębiorstw- reprezentującego Polskę na forum Unii Europejskiej ( Group of National Co-ordinators on Bankruptcy and Second Chance). Spotkania europejskich koordynatorów odbywają się dwa razy w roku. Obecnie trwają prace w rządzie nad przygotowaniem komplekowego programu „ Przeciwdziałanie upadłości przedsiębiorstw oraz „ Polityka drugiej szansy".
• Rząd prowadzi także intensywne prace nad reformą wymiaru sprawiedliwości, zmierzające m.in. do przyspieszenia czasu prowadzenia postępowań sądowych w sprawach gospodarczych, oraz obniżenia ich kosztów.  

Podsumowanie

Jakość prawa, skuteczność i sprawność jego stosowania ocenia w świecie ponad 17 międzynarodowych instytucji badawczych. Oceny tych instytucji dotyczące Polski są podobne: nie usprawniamy działania sądów, nie zmniejszamy obciążeń biurokratycznych ani nie dbamy o egzekwowanie praw własności.

W „Doing Business 2010", rankingu Banku Światowego, który badał 183 kraje, Polska pod względem „łatwości prowadzenia biznesu"  zajmuje 72 miejsce ( - Niemcy 25, - Słowacja 42, - Węgry 47,  - Słowenia  53, - Czechy 74).  

Według analityków Banku Światowego - czas potrzebny na uzyskanie pozwolenia na budowę sytuuje Polskę na 164 miejscu na 183 analizowane kraje. Pod względem obciążeń podatkowych Polska zajmuje bardzo odległe 151 miejsce na 183 oceniane kraje. Nieco lepiej wypadamy gdy chodzi o dochodzenie swoich praw przed sądem- zajmując 75  miejsce w rankingu.

W rankingu wskaźników swobody gospodarczej Index of Economic Freedom przygotowanym przez Heritage Foundation i Wall Street Journal- zajmujemy obecnie 71 miejsce (63,2 pkt) na 100 możliwych. A w rankingu The Global Competitiveness Report 2009-2010  (Raport o globalnej konkurencyjności) przygotowanym przez Światowe Forum Ekonomiczne na 133 sklasyfikowane kraje zajmujemy 46 miejsce.  

Przedsiębiorcy uważają, że brakuje w Polsce kompleksowego myślenia o warunkach dla rozwoju gospodarki. Aktualny zbiór regulacji prawnych i rozwiązań jest niespójny. Zdaniem przedsiębiorców trudno odnaleźć w nim myśl przewodnią, poza jedną- że przedsiębiorcom nie wolno ufać. Największą bolączką polskich firm i gospodarki jest zła jakość stanowionego prawa.  

W 2009 r. uchwalono w Polsce 243 ustawy i ponad 1.400 rozporządzeń. Część z nich zmniejszyła biurokratyczne obciążenia - np.  znowelizowanie kodeksu pracy w kwestiach dotyczących czasu pracy, - część pogorszyła standard kontaktów z urzędami - jak chociażby zmiana sposobu rejestracji działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy skarżą się też na wysoki stopień reglamentowana działalności gospodarczej, niską jakość prawa, słabość systemu sądowniczego. Przyznają, że choć zasady wydatkowania funduszy unijnych są stale doskonalone, to urzędy wciąż wymyślają nowe trudności.Obietnice rządu i oczekiwania przedsiębiorców były znacznie większe niż rzeczywiste ograniczenie biurokracji.  

O dalszym rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw, wdrażaniu postanowień Small Business Act w Polsce, będą decydować nie tylko indywidualne wysiłki potencjalnych przedsiębiorców, lecz także zbieżna z nimi polityka rządu, polityka  i władz lokalnych i to we wszystkich aspektach.    

Wojciech Dawiec

Enterprise Europe Network

Staropolska Izba Przemysłowo-Handlowa w Kielcach

Opracowano: maj 2010, Kielce

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl  

Artykuł pochodzi z wakacyjnego Biuletynu Euro Info 2010.