Ułatwianie rozpoczynania działalności gospodarczej w Unii Europejskiej

Komisja Europejska już w 1997 r. zaczęła się zajmować kwestiami związanymi z zakładaniem działalności gospodarczej. W swojej rekomendacji z 1997 r. proponuje środki mające przyspieszyć oraz ułatwić proces zakładania firm w Unii. Skrócenie czasu na rejestrację oraz obniżenie kosztów związanych z otwarciem działalności gospodarczej to pierwszy z dziesięciu celów Europejskiej karty małych i średnich przedsiębiorstw. Karta zapoczątkowała między państwami członkowskimi wymianę informacji i dobrych praktyk w zakresie skracania czasu oraz obniżania kosztów rozpoczynania działalności. Z analizy porównawczej zleconej przez Komisję Europejską w 2002 r. wynikało, że średni koszt założenia firmy w Unii w 2001 r. (UE 15) wynosił 827 euro, a procedury związane z jej otwarciem zajmowały średnio 22 dni. Przełomem w tej sprawie był w Unii 2006 r. i wiosenna sesja Rady Europejskiej, która dała główny polityczny impuls do zmian. Rada wezwała państwa członkowskie do uruchomienia do 2007 r. tzw. jednego okienka, w którym przedsiębiorca będzie mógł dopełnić wszystkich niezbędnych do otwarcia firmy formalności. Innym celem postawionym przed państwami członkowskimi miało być skrócenie do tygodnia czasu potrzebnego do otwarcia firmy, przy czym także i ten cel miał zostać osiągnięty do końca 2007 r. Założono, że do 2012 r. zostaną wprowadzone lepsze uregulowania prawne dla biznesu, a obciążenie administracyjne dla firm zostanie zmniejszone o 25%. Dodatkowo ustalono, że rekrutacja pierwszego pracownika powinna wymagać odwiedzenia maksymalnie jednego urzędu administracji publicznej.

Zarówno w 2007, jak i 2008 r. większości krajów udało się zredukować koszty oraz skrócić czas procedur otwarcia działalności. Nie zaprzestano jednak działań na rzecz dalszego upraszczania procedur, a państwa były wzywane przez Komisję do osiągania jeszcze lepszych wskaźników. W 2008 r. powstał Akt na rzecz małej przedsiębiorczości, który był odnowieniem założeń Karty oraz zawierał wezwanie do przyspieszenia procedur i redukcji kosztów związanych z otwieraniem działalności - które powinno zająć nie więcej niż 3 dni robocze. Akt dodatkowo wprowadził wymóg zredukowania czasu potrzebnego do uzyskania stosownych licencji, pozwoleń dla firm rozpoczynających działalność gospodarczą maksymalnie do miesiąca. W 2010 r. rozpoczęcie działalności w Unii (UE 27) trwało średnio 7 dni, przy koszcie rzędu 399 euro.  

We Włoszech od kwietnia 2010 r. można założyć firmę w ciągu jednego dnia, składając w rejestrze firm jeden formularz drogą elektroniczną. Dokument jest potem przesyłany do innych instytucji (odpowiedniki polskiego urzędu skarbowego i ZUS-u). System komputerowy nadaje aplikacji numer, który może być wykorzystany przez przyszłego przedsiębiorcę do uzyskania odpowiednich licencji oraz pozwoleń.  

W Hiszpanii natomiast w 2010 r. udało się zredukować czas poświęcony na otwarcie działalności z 28 do średnio 17,5 dnia, natomiast koszty obniżono z 617 do 115 euro (porównanie z 2009 r.). Obniżono opłaty notarialne i rejestracyjne. Największym problemem Hiszpanii jest skrócenie czasu wymaganego do otwarcia działalności, gdyż według obecnie obowiązującego prawa wynosi on 15 dni.  

„Jedno okienko" działa w 18 krajach. 10 państw zredukowało czas procedury do 7 dni, natomiast aż 23 - obniżyły koszty. Polska na tle innych krajów Unii wypada przeciętnie. Procedura otwarcia działalności gospodarczej zajmuje u nas od 20 do 23 dni, przy koszcie od 369 do 488 euro. Uruchomione „jedno okienko" nie spełnia wymagań, jakie mu się stawia - nie można w nim dokonać wszystkich procedur niezbędnych do rozpoczęcia działalności.  

Historia Karta małych i średnich przedsiębiorstw została przyjęta przez unijne kraje członkowskie w 2000 r. podczas szczytu Rady w Feirze. Dokument ten jest wspólną deklaracją krajów członkowskich i Komisji Europejskiej podjęcia działań na rzecz wspierania sektora MSP w Unii Europejskiej.  

Karta stworzyła forum wymiany informacji, doświadczeń oraz dobrych praktyk między państwami, które mogłyby ułatwić prowadzenie działalności gospodarczej. Na corocznych konferencjach, współorganizowanych przez Komisję Europejską oraz państwo sprawujące właśnie prezydencję, dyskutowano właśnie o tych dobrych praktykach.  

Po 8 latach od powstania Karty europejskie firmy nadal były znacznie mniej produktywne oraz słabiej się rozwijały niż firmy amerykańskie. Ponadto europejski sektor MSP wolniej zwiększał zatrudnienie. Odnotowano także wiele nieprawidłowości na rynku, które znacząco utrudniały funkcjonowanie MSP na jednolitym rynku europejskim. Jednym z najistotniejszych utrudnień w rozwoju, szczególnie w przypadku mikrofirm, okazał się brak dostępu do kredytów. Innowacje natomiast były wprowadzane z sukcesem tylko w dużych przedsiębiorstwach europejskich. Odnotowano dość istotne trudności strukturalne, m.in. brak elastyczności rynku pracy.  

Z inicjatywy Rady Europejskiej w czerwcu 2008 r. Komisja wraz z państwami członkowskimi przyjęła dokument zatytułowany „Akt na rzecz małej przedsiębiorczości dla Europy" (dalej Akt) [1]. Dokument ten podkreśla znaczącą rolę MSP w rozwoju unijnej gospodarki. Akt jest nie tylko deklaracją, lecz także kompleksowym programem politycznym na rzecz rozwoju sektora MSP. Jego założenia koncentrują się na poprawie podejścia do przedsiębiorczości - zarówno ze strony obywateli, jak i władz - oraz na promocji rozwoju przedsiębiorczości przez pomoc w rozwiązywaniu problemów, które utrudniają jej rozwój. Dokument formułuje także zasadę: „Najpierw myśl na małą skalę" [2]  oraz postuluje wprowadzenie jej do praktyki prawnej.  

Inne aspekty działalności MSP na jednolitym rynku europejskim

Poważnym utrudnieniem w działalności sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Unii Europejskiej są nadmiernie rozbudowana administracja oraz zasady rozliczania się z fiskusem zarówno w kraju, w którym firma jest zarejestrowana, jak i w innych państwach, w których prowadzona jest działalność gospodarcza. Komisja szacuje, że koszty w sektorze MSP, wynikające z procedur administracyjnych i biurokratycznych, są 10 razy większe niż w dużych firmach. Jeżeli zaś chodzi o podatki, rozliczenie zobowiązań transgranicznych jest bardzo kosztowne i zabiera wiele czasu. Poza tym zasady rozliczania podatków są różne w poszczególnych krajach Unii. Stąd też ograniczenie obciążeń administracyjnych, z którymi spotykają się na co dzień europejscy przedsiębiorcy, i ujednolicenie zasad rozliczania podatków jest priorytetem w polityce Komisji Europejskiej na rzecz sektora MSP.

Inną kwestią, którą zajmuje się Komisja, jest udział sektora MSP w realizacji zamówień publicznych. Wartość tego rynku w Unii Europejskiej jest szacowana na 1/6 PKB Unii. Jest to więc ogromny rynek, w którym europejskie małe i średnie firmy powinny w pełni uczestniczyć i z którego mogłyby czerpać zyski. Poprzez dyrektywy z 2004 r. [3] reformujące zasady przyznawania zamówień publicznych Komisja Europejska zachęca państwa członkowskie do dzielenia się dobrymi praktykami w zakresie ułatwiania dostępu sektorowi MSP do zamówień publicznych. Dostęp tych firm sektora MSP do zamówień publicznych różni się bowiem w zależności od kraju. Średnio w całej Unii do sektora MSP trafia 33% wartości zamówień publicznych oraz około 60% kontraktów na ich realizację. Średnie firmy radzą sobie wyraźnie lepiej niż mikro- i małe. Do głównych barier związanych z udziałem sektora MSP w rynku zamówień publicznych należą:

• brak dostępu do informacji,  
• brak wiedzy dotyczącej procedur,  
• zbyt duże wartości oferowanych kontraktów,  
• zbyt krótki czas na przygotowanie propozycji,  
• wymagane gwarancje finansowe.    

Problemy sektora MSP związane z udziałem w zamówieniach publicznych zostały już dobrze zanalizowane. Teraz należy podjąć konkretne kroki, aby ułatwić temu sektorowi dostęp do publicznych kontraktów. Unijne dyrektywy regulujące kwestie związane z udzielaniem zamówień publicznych mają ograniczyć liczbę procedur oraz koszty związane z ubieganiem się o kontrakt, poza tym ich zadaniem jest uczynienie systemu udzielania zamówień bardziej przejrzystym oraz dostępnym, szczególnie dla MSP. Komisja Europejska zaproponowała ponadto tzw. kodeks dobrych praktyk, który jest zbiorem pozytywnych doświadczeń państw członkowskich i innych krajów i ułatwia mikro-, małym i średnim firmom dostęp do zamówień publicznych. Kodeks jest źródłem cennych informacji dla instytucji publicznych w zakresie tworzenia planów i strategii ułatwiających dostęp do zamówień publicznych.  

Narzędzia konsultacji Komisji Europejskiej z sektorem MSP

Tworząc nowe prawo lub zmieniając istniejące, Komisja Europejska konsultuje swoje propozycje legislacyjne w sposób formalny lub nieformalny z zainteresowanymi podmiotami. Sektorowi MSP bardzo trudno jest jednak komunikować swoje opinie dotyczące obowiązujących procedur, polityk i propozycji prawnych. Firmy te nie dysponują bowiem narzędziami oddziaływania na proces tworzenia prawa i nie mają silnych grup lobbingowych. Dlatego Komisja Europejska powołała tzw. wysłannika MSP, który ma reprezentować interesy sektora oraz zachęcać firmy do udziału w konsultacjach dotyczących prawa i polityki - jest to jeden z elementów zasady: „Najpierw myśl na małą skalę". Na poziomie Unii Europejskiej funkcję tą pełni Daniel Calleja Crespo (e-mail: entr-sme-envoy@ec.europa.eu). W lutym 2011 r. Komisja Europejska zaproponowała wybranie wysłanników MSP, w poszczególnych krajach Unii Europejskiej. W Polsce funkcję tą pełni Grażyna Henclewska, która pełni funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki.  

Konsultacje z MSP są możliwe dzięki dwóm narzędziom - tzw. panelom biznesowym oraz mechanizmowi informacji zwrotnej [4].  

Panele biznesowe dotyczą planowanych zmian prawnych (nowego prawa lub reformy istniejących przepisów) i są przeprowadzane anonimowo na kwestionariuszach przez pracowników biur sieci Enterprise Europe Network [5]. Informacje zebrane w ankietach są przekazywane Komisji Europejskiej, która następnie je analizuje i bierze pod uwagę przy tworzeniu projektu nowego aktu prawnego. Mechanizm informacji zwrotnej dotyczy opinii firm o nieefektywności istniejących procedur, polityce, zasadach, które w istotny sposób utrudniają przedsiębiorstwom funkcjonowanie na jednolitym rynku europejskim. Komisja Europejska najczęściej jest zainteresowana opiniami firm na temat środowiska naturalnego, zrównoważonego rozwoju, zatrudnienia, spraw społecznych, wspierania innowacyjności, podatków, ceł oraz lepszych uregulowań pranych. Przeprowadzeniem tego typu konsultacji zajmuje się także sieć Enterprise Europe Network. Lista wszystkich ośrodków Enterprise Europe Network działających w Polsce znajduje się na stronie internetowej www.een.org.pl.  

Co roku ośrodki Enterprise Europe Network zgłaszają Komisji Europejskiej kilkaset problemów napotykanych przez przedsiębiorców podczas prowadzenia działalności gospodarczej na europejskim Wspólnym Rynku. Są one później analizowane przez odpowiednie instytucje unijne, np. podczas opracowywania nowej strategii działania lub nowego aktu prawnego. Zgłoszony problem może więc przyczynić się do zmiany nieżyciowych przepisów lub usunięcia biurokratycznych barier w działalności firm.  

Jeżeli podczas prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce lub innym kraju Unii Europejskiej napotkali Państwo na problem związany ze stosowaniem prawa europejskiego, prosimy o kontakt z konsultantem ośrodka Enterprise Europe Network.   Problem może dotyczyć na przykład:

• sprzedaży towarów do krajów unijnych,  
• świadczenia usług w innych krajach UE,  
• zagadnień celnych i podatkowych,  
• zatrudnienia i swobodnego przepływu pracowników,
• oznakowania CE,  
• zamówień publicznych,  
• procedur aplikowania o fundusze unijne.    

Treść otrzymanego zgłoszenia zostanie przekazana do Komisji Europejskiej za pośrednictwem bazy internetowej SME Feedback (bez podania nazwy firmy).    

Kontakt:

Justyna Kulawik

Enterprise Europe Network

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

ul. Pańska 81/83 00-834 Warszawa  

Tel. + 48 22 432 86 45

Fax  + 48 22 432 70 46

E-mail: justyna_kulawik@parp.gov.pl    

SME Feedback, czyli zbieranie informacji zwrotnych od MŚP, to jeden z elementów inicjatywy Komisji Europejskiej o nazwie „Interaktywne kształtowanie polityki" - IPM. Inicjatywa ta ma na celu wykorzystywanie najnowszych technologii, szczególnie Internetu, przez administrację krajową w państwach członkowskich oraz przez instytucje UE po to, aby lepiej zrozumieć potrzeby obywateli i firm. Mechanizm ten ma służyć kształtowaniu unijnych polityk, umożliwiając szybkie i lepiej ukierunkowane reagowanie na zaistniałe problemy, doskonaleniu metod oceny wpływu (lub braku takowego) w różnych obszarach działalności oraz zwiększeniu przejrzystości procesów kształtowania polityki z punktu widzenia obywatela.  

Więcej informacji: http://ec.europa.eu/yourvoice/ipm/index_pl.htm  

Dobre praktyki na rzecz promocji przedsiębiorczości

Dobra praktyka to taki sposób rozwiązania problemu bądź podejścia do niego, który zasługuje na wyróżnienie i naśladowanie. Celem dobrych praktyk jest wprowadzenie zmiany na lepsze w przyszłości, czyli lepszej praktyki.   Komisja Europejska zbiera i upowszechnia dobre praktyki dotyczące realizacji założeń Aktu. Obecna baza zawiera wiele przykładów dobrych praktyk na rzecz promocji przedsiębiorczości w Unii. Oto kilka wybranych:  

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie zrealizował projekt, który zakładał zaangażowanie osób bezrobotnych do budowy mieszkań socjalnych. Dzięki temu część bezrobotnych podniosła swoje kwalifikacje budowlane bądź je uzyskała (osoby bez kwalifikacji). Po zakończeniu projektu większość z tych osób podjęła pracę lub rozpoczęła własną działalność. W realizację tego zadania zaangażowały się także firmy sektora budowlanego - i to one prowadziły szkolenia oraz udostępniały materiały budowlane.  

Na Łotwie od 2007 r. organizowany jest przez Agencję na rzecz Inwestycji i Rozwoju konkurs Puchar Pomysłów (Cup of Ideas), którego celem jest przekazanie wiedzy i umiejętności autorom innowacyjnych pomysłów na biznes. Każdy z uczestników przedstawia swój pomysł biznesplanu i otrzymuje jego ekspercką ocenę oraz wskazówki o, jak go ulepszyć. Najlepsze pomysły otrzymują wsparcie kapitałowe, dzięki czemu zostają realizowane.  

W Austrii od 2005 r. prowadzony jest projekt, którego celem jest promocja eksportu technologii związanych z ochroną środowiska. Początkowo miał on wspierać firmy z branży planujące eksportować do nowych krajów członkowskich Unii, później ten zasięg się rozszerzył o Chiny, Zjednoczone Emiraty Arabskie, USA, Kanadę. W projekcie do tej pory wzięło udział 300 osób reprezentujących 170 firm, z których 90% to mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. W ramach projektu są współorganizowane rozmowy z potencjalnymi klientami na miejscu oraz misje handlowe do wybranych krajów. Zredagowano także przewodniki biznesowe dotyczące austriackiego sektora związanego z ochroną środowiska, które zostały przetłumaczone na języki wybranych krajów.  

W Holandii realizowany jest projekt zakładający udzielanie mikropożyczek przedsiębiorstwom, które mają trudności z uzyskaniem kredytu w bankach. W 2008 r. rząd holenderski zagwarantował kapitał początkowy na realizację projektu. W 2009 r. banki Holandii utworzyły fundację, której zadaniem jest finansowanie mikropożyczek. Beneficjenci projektu mogą otrzymać do 35 tys. euro pożyczki na realizację pomysłu biznesowego oraz mogą skorzystać z usługi couchingowej.   Baza dobrych praktyk jest dostępna na:  http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/best-practices/database/SBA/index.cfm?fuseaction=welcome.detail  

Przedsiębiorstwa są kręgosłupem gospodarki Unii Europejskiej. I są ich ponad 23 miliony. Jednak Unia potrzebuje wciąż nowych firm - one zatrudniają pracowników, wypracowują zyski, wdrażają nowe technologie, wprowadzają innowacje. Dlatego trzeba wspierać nowo powstające firmy przez upraszczanie procedur rejestracyjnych oraz zachęcanie grup dotychczas nieaktywnych (kobiety, mniejszości etniczne, imigranci) do zakładania firm. Ten właśnie pierwszy krok jest kluczowy i często decyduje o dalszych losach przedsięwzięcia. Wieloletnia już aktywność Komisji Europejskiej i państw członkowskich na tym polu przynosi pierwsze wymierne skutki - są bowiem kraje, gdzie można otworzyć firmę w zaledwie jeden dzień. Systematyczne monitorowanie postępów w tej kwestii powinno doprowadzić do tego, że rozpoczęcie działalności gospodarczej w każdym kraju Unii stanie się czymś powszechnym.  

Joanna Bunikowska

Enterprise Europe Network

Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego

e-mail: een@tarr.org.pl  

Na podstawie:

http://ec.europa.eu//enterprise/policies/sme/index_en.htm

http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/business-environment/index_en.htm

Strona internetowa dotycząca Aktu na rzecz małej przedsiębiorczości dla Europy: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/small-business-act/

Przypisy:

[1] Akt na rzecz małej przedsiębiorczości - Small Business Act (SBA).

[2] Zasada: „Najpierw myśl na małą skalę", czyli think small first.

[3] Dyrektywa 2004/17/WE i dyrektywa 2004/18/WE oraz zmiany do tych dyrektyw wprowadzone przez dyrektywę 2009/81/WE.

[4] Tzw. SME Feedback.

[5] Dane kontaktowe do wszystkich ośrodków Enterprise Europe Network znajdują się na stronie www.een.org.pl.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl

Artykuł pochodzi z wakacyjnego Biuletynu Euro Info 2011.