Zespół ekspertów, po przeanalizowaniu zastosowania 41 minerałów i metali przygotował listę 14 surowców, które uznał za istotne dla UE:

• antymon,
• beryl,
• kobalt,  
• fluoryt,  
• gal,  
• german,  
• grafit,  
• ind,  
• magnez,  
• niob,  
• metale grupy platyny,  
• pierwiastki ziem rzadkich,  
• tantal,
• wolfram.    

Prognozy wskazują, że popyt na niektóre z nich mogą wzrosnąć wielokrotnie do 2030 r., w porównaniu z 2006 r.  

Popyt na minerały, oraz metale "high-tech" rośnie, ze względu na wzrost gospodarczy krajów rozwijających się. Pojawienie się nowych technologii i produktów również stymuluje popyt. Na przykład do produkcji telewizorów z płaskim ekranem i telefonów komórkowych potrzeba następujących metali: antymonu, kobaltu, litu, tantalu i wolframu. Wiele nowych produktów przyjaznych dla środowiska również potrzebuje tych surowców. Samochody elektryczne wymagają litu i neodymu; katalizator samochodowy nie może funkcjonować bez platyny, a kolektory słoneczne są opracowywane przy użyciu galu i indu.  

Zagrożeniem dla regularnych dostaw metali są kraje z szybko rozwijającą się gospodarką, a zwłaszcza te które posiadają własne złoża. Obecnie kraje te realizują ambitne strategie rozwoju przemysłu, przez co rezerwują coraz więcej swoich bogactw naturalnych na własny użytek. Jednocześnie prowadzą działania zakłócające handel surowcami na rynkach światowych np. podatki wywozowe, dotacje.  

Kwestie ryzyka związanego z podażą w/w minerałów potęguje fakt, że produkcja niektórych krytycznych surowców często koncentruje się w kilku krajach. Na przykład, w Chinach wydobywa się ponad 90% światowej ziem rzadkich i antymonu, około 90% niobu pochodzi z Brazylii, a 77% platyny pochodzi z Afryki Południowej.  

Sposób pozyskania tych surowców był też brany pod uwagę, przy opracowywaniu raportu. Często są one produkowane jako produkty uboczne wydobycia i przeróbki metali takich jak miedz i cynk, i to zapotrzebowanie na te metale napędza ilość wydobycia rzadkich materiałów. Taka sytuacja może prowadzić do tzw. kryzysu dostępności, który miał miejsce w 2000 r., kiedy to nastąpiło ogromne zapotrzebowanie na tantal ze względu na boom w produkcji telefonów komórkowych.  

Twórcy raportu zauważają, że UE ma swoje własne, nie w pełni wykorzystywane złoża minerałów i metali. Jednakże poszukiwanie i wydobycie jest utrudnione ze względu na konkurujące sposoby zagospodarowania terenów i przepisy górnicze, które powodują że przejście od odkrycia do wydobycia jest niezwykle powolnym procesem.  

"Musimy grać fair na rynkach zewnętrznych oraz opracować  metody wspierania stabilnych dostaw surowców ze źródeł spoza UE, jak również zadbać o poprawę efektywności wykorzystania zasobów i stosowanie recyklingu",- powiedział wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Antonio Tajani, odpowiedzialny za przemysł i przedsiębiorczość.  

Przed podjęciem decyzji, czy surowiec jest krytyczny grupa ekspertów oceniała dwa rodzaje ryzyka. Pierwsze to ryzyko podaży (dostępu) uwzględniające: stabilność polityczną i gospodarczą krajów produkujących, poziom koncentracji produkcji, czy produkty zastępcze są łatwo dostępne, wskaźniki recyklingu. Drugim rodzajem ryzyka jest ryzyko związane z ochroną środowiska.  

Raport zawiera szereg zaleceń w celu poprawy polityki dostaw kluczowych surowców, a więc zmniejszenia ryzyka niedoborów.  

Oprócz aktualizacji listy minerałów krytycznych co pięć lat, grupa ekspertów proponuje podjęcie działań mających na celu popularyzację tematyki surowcowej, oraz zwraca uwagę na konieczność zwiększenia liczby badań dotyczących cyklu życia surowców i produktów, które je zawierają. UE musi dołożyć starań, aby górnictwo oraz inne formy wydobycia były sprawiedliwie traktowane w porównaniu z innymi formami użytkowania gruntów. Ważnym elementy zapewnienia bezpieczeństwa dostaw jest promowanie zrównoważonego poszukiwania surowców w Europie, jak i poza nią.  

UE musi dołożyć starań aby monitorować i przeciwdziałać działaniom w handlu i inwestycjach, które utrudniają sprawne funkcjonowanie międzynarodowych rynków surowców.   Kolejne zadanie na przyszłe lata to poprawa wydajności recyklingu surowców. Oznacza to koniec składowania w domu lub umieszczania poszukiwanych minerałów na składowiskach odpadów lub w spalarniach. Wspieranie dalszych badań dotyczących sposobów optymalizacji recyklingu powinno przynieść pozytywne zmiany.  

Eksperci zalecają dołożenie wszelkich starań, aby znaleźć zamienniki dla niektórych z krytycznych metali i minerałów. Badania w tej dziedzinie powinny  być wspierane w ramach programów ramowych UE.

Komisja Europejska przygotowuje obecnie strategie zapewniającą bezpieczny i stały dostęp do surowców mineralnych, która będzie opublikowana jesienią 2010 r.  

Pełna wersja raportu jest dostępna pod linkiem:

http://ec.europa.eu/enterprise/policies/raw-materials/files/docs/report-b_en.pdf  

Opracowanie:

Marcin Olszewski

Enterprise Europe Network

Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego

e-mail: m.olszewski@imbigs.org.pl  

Przypis:

[1] Communication from the Commission to the European Parliament and the Council „The raw materials initiative - meeting our critical needs for growth and jobs in Europe". COM(2008) 699 final

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl

Artykuł pochodzi z październikowego Biuletynu Euro Info 2010.