1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat Lizboński reformujący Traktat o Unii Europejskiej oraz Trakat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Poniższy tekst uwzględnia zmiany wprowadzone Traktatem Lizbońskim.

Organizacja Parlamentu

Parlament Europejski jest jedynym bezpośrednio wybieranym organem Unii Europejskiej. Zadaniem posłów jest reprezentowanie obywateli, a nie poszczególnych państw członkowskich. Odbiciem tego jest zasada, że posłowie zrzeszają się nie ze względu na narodowość, ale na wyznawane poglądy polityczne, tak jak w parlamentach narodowych. Obecnie w Parlamencie działa siedem grup politycznych, największe z nich to: Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów (Frakcja EPL-ED), Grupa Socjalistyczna (PSE) oraz Grupa Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy (ALDE). Dwie pozostałe instytucje unijne, czyli Komisja Europejska i Rada Unii Europejskiej, reprezentują odpowiednio interes wspólnotowy całej Unii Europejskiej oraz interesy poszczególnych państw członkowskich[1].

Parlament działa w systemie stałych, wyspecjalizowanych komisji, w których posłowie opracowują projekty legislacyjne i sprawozdania, wprowadzają poprawki i głosują nad nimi oraz analizują propozycje Komisji i Rady. Każda z 20 komisji składa się z 24-76 posłów, a jej skład odzwierciedla skład polityczny Parlamentu. Parlament Europejski obraduje w Strasburgu na 12 sesjach plenarnych rocznie, z kolei w Brukseli odbywają się posiedzenia komisji parlamentarnych oraz dodatkowe sesje plenarne.

Obecnie polskich obywateli reprezentuje w Brukseli 50 europosłów, a wszystkich eurodeputowanych jest 736. Przewodniczącym Parlamentu na 2,5-letnią kadencję wybrany został Jerzy Buzek. Żadne z państw członkowskich nie może mieć mniej niż 6, ani więcej niż 96 eurodeputowanych.

Uprawnienia legislacyjne i budżetowe

Parlament Europejski odgrywa ważną rolę w sporządzaniu projektów aktów prawnych mających istotny wpływ na codzienne życie obywateli, np. w dziedzinie ochrony środowiska, praw konsumentów, transportu czy swobodnego przepływu pracowników, kapitału, usług i towarów. Ponadto Parlament ma znaczący wpływ na uchwalanie unijnego budżetu. Parlament musi wyrazić zgodę dla wprowadzenia wieloletnich ram finansowych. Traktat lizboński zniósł podział na wydatki obowiązkowe i nieobowiązkowe, wprowadzając zasadę że Parlament i Rada wspólnie ustalają wszystkie wydatki.

Parlament dzieli władzę legislacyjną z innymi organami Unii Europejskiej. Przy przyjmowaniu aktów prawnych wyróżnia się zwykłą procedurę legislacyjną (współdecyzji), która stawia Parlament na równi z Radą, i specjalne procedury legislacyjne, które mają zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do przypadków szczególnych, gdzie Parlament pełni rolę konsultacyjną. W ramach zwykłej procedury (współdecyzji) przyjmowane jest około dwóch trzecich unijnych aktów prawnych.

W kwestiach określanych jako istotne (podatki, polityka przemysłowa, polityka rolna, itp.) Parlament Europejski pełni jedynie funkcję opiniodawczą w ramach tzw. procedury konsultacji. W niektórych przypadkach Traktat przewiduje, że konsultacja ma charakter obowiązkowy, gdyż jest wymagana w podstawie prawnej, zaś projekt nie może nabrać mocy prawnej, jeżeli Parlament nie wyda opinii. W takim przypadku Rada nie jest uprawniona do samodzielnego podejmowania decyzji.

Posłowie nie mają samodzielnego prawa inicjatywy legislacyjnej, mają natomiast prawo inicjatywy politycznej, która pozwala im występować do Komisji Europejskiej z wnioskiem o przedstawienie propozycji legislacyjnych.

Uprawnienia kontrolne

Równie ważne jak uprawnienia legislacyjne są uprawnienia kontrolne Parlamentu, zarówno w sferze politycznej, jak i rachunkowej.

Ochrona swobód obywatelskich i demokracji

Parlament jako instytucja wyłoniona w wyborach demokratycznych i reprezentująca obywateli bardzo poważnie traktuje swoją rolę jako strażnika swobód obywatelskich i demokracji. Najlepszym przykładem działań PE w tym zakresie jest Europejska Karta Praw Podstawowych[3], w której uchwaleniu czynny udział brało wielu europosłów i na którą Parlament powołuje się, omawiając przypadki naruszenia praw człowieka w UE. Parlament jest także wyczulony na sprawy tolerancji, dyskryminacji, rasizmu, ksenofobii oraz przestrzegania praw osób niepełnosprawnych. Parlament wybiera też europejskiego rzecznika praw obywatelskich, którego zadaniem jest badanie przypadków „złych praktyk administracyjnych".

Petycje[4]

Każdy obywatel UE lub każdy, kto mieszka w państwie członkowskim UE albo ma tam statutową siedzibę jako osoba prawna, ma prawo złożyć do Parlamentu Europejskiego, indywidualnie lub zbiorowo, petycję odnoszącą się do dowolnego zagadnienia, które mieści się w ramach działania UE i bezpośrednio go dotyczy.

Więcej informacji

Więcej informacji na temat Parlamentu Europejskiego i poszczególnych posłów można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej Parlamentu http://www.europarl.europa.eu/. Strona oferuje także dostęp do dokumentów, również tych archiwalnych. Poprzez skrzynkę e-mailową dostępną w zakładce „Kontakt" można zadać pytanie, zwrócić się z prośbą o informacje lub zgłosić propozycję dotyczącą działalności UE.

We wszystkich państwach członkowskich działają biura informacyjne Parlamentu Europejskiego. W Polsce biuro takie mieści się w Warszawie, a jego adres internetowy to www.europarl.europa.eu/warszawa. Ponadto każdy z posłów prowadzi w swoim regionie biuro poselskie. Dane osobowe i kontaktowe można znaleźć przez zakładkę „Posłowie" na oficjalnej stronie internetowej Parlamentu. Szczególnie zainteresowani działalnością Parlamentu mogą umówić się na zwiedzanie jego obiektów w Strasburgu, Brukseli i Luksemburgu.  

Ostatnie wybory

Ostatnie wybory do Parlamentu Europejskiego odbyły się w niedzielę, 7 czerwca. Polacy wybrali 50 posłów, a w całej Unii wybrano w sumie 736 eurodeputowanych. Więcej informacji o wyborach można znaleźć pod linkiem http://www.europarl.europa.eu/elections2009/default.htm?language=EN

Justyna Kulawik

Enterprise Europe Network

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

e-mail: justyna_kulawik@parp.gov.pl

Aktualizacja: 05/03/2010

[1] Oprócz wymienionych instytucjami UE są także: Rada Europejska, Europejski Bank Centralny, Europejski Trybunał Sprawiedliwości oraz Europejski Trybunał Obrachunkowy.

[2] Należy odróżnić Radę Europejską, czyli regularne spotkania szefów państw lub rządów oraz przewodniczącego Komisji Europejskiej, od Rady Unii Europejskiej.

[3] Wraz z podpisaniem traktatu lizbońskiego nadano Karcie moc prawną, z pewnymi odstępstwami na rzecz niektórych krajów, m.in. Polski.

[4] Szerzej o petycjach pisaliśmy w Biuletynie Euro Info - numer lipcowo-sierpniowy z 2008 r.