Wsparcie biznesu
w zasięgu ręki

Zalecenia i wytyczne UE w sprawie unikania opodatkowania w krajach członkowskich

W toku postępującej globalizacji coraz większego znaczenia nabiera współpraca między podmiotami gospodarczymi z różnych krajów. 



Oprócz niewątpliwych korzyści ekonomicznych wynikających z wymiany handlowej, takie transakcje wywołują także zainteresowanie organów podatkowych spowodowane potrzebami fiskalnymi. Wszystko to sprawia, że transakcje międzynarodowe mogą skutkować powstaniem określonych ryzyk podatkowych.

Poszczególne organy Unii Europejskiej, w tym Komisja Europejska, przygotowały szereg zaleceń i wytycznych, które mają ograniczyć zjawiska agresywnego planowania podatkowego (Zalecenie Komisji z dnia 6 grudnia 2012 r., 2012/772/EU) oraz są ukierunkowane na przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania w krajach członkowskich.

W związku z nimi uchwalono poszczególne Dyrektywy Rady Unii Europejskiej w tym zakresie oraz opracowano szereg dodatkowych dokumentów unijnych dotyczących tej kwestii. Ich zadaniem jest zharmonizowanie porządku prawnego odnoszącego się do zasad opodatkowania w całej Unii Europejskiej.

Przyjęte unijne Dyrektywy skutkują i będą skutkować zmianami w Ordynacji podatkowej, Ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), Ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) oraz Ustawie o podatku od towarów i usług (VAT), w których znajduje się coraz więcej odniesień do zjawiska unikania opodatkowania.

Zmiany w Ordynacji Podatkowej od 1 stycznia 2015 r.

Zmiany w Ordynacji podatkowej od stycznia 2015 r. będą związane z koniecznością implementacji do polskiego porządku prawnego art. 8 dyrektywy Rady 2011/16/UE z 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracji w dziedzinie opodatkowania.             

Jedno z założeń nowelizacji ustawy zakłada automatyczne przekazywanie informacji o dochodach z tytułu zatrudnienia, świadczeń emerytalnych i rentowych oraz wynagrodzenia dyrektorów innemu państwu członkowskiego Unii Europejskiej. Minister właściwy do spraw finansów publicznych będzie udzielał z urzędu obcej władzy państwa członkowskiego Unii Europejskiej dostępnych informacji o osiągniętych w roku podatkowym dochodach przez podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, którzy mają miejsce zamieszkania na terytorium tego państwa. Przekazane informacje będą obejmować okresy rozliczeniowe, począwszy od 1 stycznia 2014 r. W odniesieniu do informacji o dochodach z zatrudnienia istnieją możliwości pozyskania ich z systemów informatycznych administracji podatkowej, bez nakładania dodatkowych obowiązków informacyjnych na podatników. 

Dodatkowo projekt ustawy przewiduje wprowadzenie do polskiego systemu prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, która ma na celu wyznaczenie dopuszczalnej granicy optymalizacji podatkowej oraz wzmocnienie autonomii prawa podatkowego wobec prawa cywilnego. Podobne rozwiązania przyjęto już w wielu rozwiniętych państwach członkowskich i nie tylko. Komisja Europejska zaleca przyjęcie przez państwa członkowskie ogólnej zasady dotyczącej zwalczania nadużyć podatkowych i proponuje wprowadzenie do wewnętrznych systemów prawnych następującej klauzuli: „nie uwzględnia się sztucznego uzgodnienia lub szeregu sztucznych uzgodnień, które przyjęto w zasadniczym celu uniknięcia opodatkowania i które prowadzą do osiągnięcia korzyści podatkowej. Krajowe organy rozpatrują te ustalenia do celów podatkowych poprzez odniesienie się do ich istoty ekonomicznej”.

Klauzula ta ma zapewnić równe traktowanie podatników oraz realizację konstytucyjnej zasady równości opodatkowania. O istnieniu i wysokości opodatkowania ma decydować realna treść zdarzenia gospodarczego, a nie zastosowana formuła prawna. Zmiany mają odczuć jedynie duże przedsiębiorstwa, które są zwykle powiązane kapitałowo i zarządczo z podmiotami zagranicznymi oraz osoby fizyczne dysponujące dużymi dochodami. W celu zminimalizowania skutków związanych z wejściem w życie zmian, projekt zawiera propozycję wprowadzenia opinii zabezpieczających, umożliwiających podatnikom poznanie stanowiska administracji podatkowej odnośnie do rozważanych przez nich transakcji, do których potencjalnie zastosowanie może znaleźć nowa klauzula. Ocenie będzie podlegać fakt, czy planowana przez podatnika konstrukcja prawna stanowi nadużycie swobody kształtowania stosunków prawnych uzasadniające zastosowanie ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Projekt ustawy zakłada także powołanie Rady do Spraw Unikania Opodatkowania, która ma być niezależna od administracji podatkowej i stanowić opiniodawczy organ ekspercki. Podobne rozwiązanie wprowadziła tylko Francja, Kanada i Australia.

Nowelizacja ustawy ma na celu również uszczelnienie systemu poboru podatków. Realizacji tych zamierzeń służą przede wszystkim zmiany regulacji z zakresu informacji podatkowych, zobowiązań podatkowych i kontroli podatkowej.

Zmiany w PIT i CIT od 1 stycznia 2015 r.

Zmiany w zakresie PIT i CIT przewiduje ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 3 października 2014 r., poz. 1328). 

Przewiduje ona między innymi opodatkowanie dochodów z kontrolowanych spółek zagranicznych (Controlled Foreign Corporation – CFC). Regulacja ta ma na celu zwalczanie szkodliwej konkurencji ze strony części państw, przede wszystkim tzw. rajów podatkowych, oraz przeciwdziałanie odraczaniu lub unikaniu opodatkowania poprzez przerzucanie dochodów do spółek zależnych, zlokalizowanych w krajach o preferencyjnych systemach podatkowych.

Omawianą regulację ma już szereg państw członkowskich UE, przewidziała ją również Komisja Europejska w projekcie dyrektywy w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania przedsiębiorstw. Stosowanie przepisów typu CFC jest dopuszczalne, pod warunkiem, że uwzględnienie dochodu zagranicznej spółki kontrolowanej dotyczy jedynie czysto sztucznych struktur, których celem jest uniknięcie należnego podatku krajowego. Tak orzekł przykładowo Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku „C-196/04 Cadbury Schweppes” z 12 września 2006 r.

Zmiany mają również dotyczyć przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Przede wszystkim współczynnik zadłużenia do kapitału zakładowego (3:1) ma zostać zastąpiony współczynnikiem zadłużenia do kapitałów własnych podatnika (1:1) pomniejszonych o pożyczkę podporządkowaną.

Uchwalone zmiany są odzwierciedleniem planowanych założeń Unii Europejskiej, a przede wszystkim są związane z rezolucją Rady z dnia 8 czerwca 2010 r. w sprawie koordynacji zasad dotyczących kontrolowanych przedsiębiorstw zagranicznych i niedostatecznej kapitalizacji w Unii Europejskiej (2010/C 156/01).

Ustawa zawiera również szereg innych zmian, takich jak: wprowadzenie okresu ważności certyfikatu rezydencji wydanego przez inną administrację krajową, doprecyzowuje pojęcie „zysków niepodzielonych” czy też wprowadza odpowiedzialność karno-skarbową za niezłożenie sprawozdania finansowego do organu podatkowego w ustawowym terminie.

Zmiany w podatku od towarów i usług

Projekt zmian w zakresie podatku VAT jest przewidziany między innymi dyrektywą 2008/8/WE. Część przepisów unijnych została już zaimplementowana do prawa polskiego. Obecne zmiany dotyczą art. 5 dyrektywy i mówią o nowych zasadach określania od 1 stycznia 2015 r. miejsca świadczenia w odniesieniu do usług telekomunikacyjnych, nadawczych radiowych i telewizyjnych oraz świadczonych drogą elektroniczną na rzecz ostatecznych konsumentów.

Ma nastąpić odejście od określania tego miejsca na podstawie siedziby usługodawcy na rzecz miejsca, w którym usługobiorcy niebędący podatnikami posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu.

Jednym ze skutków tych zmian jest konieczność stworzenia specjalnego systemu informatycznego, za pomocą którego podatnicy – usługodawcy będą rozliczać podatek VAT (tzw. system mini one stop shop – MOSS, czyli mały punkt kompleksowej obsługi).

Przepisy dotyczące MOSS mają stanowić środek upraszczający, dzięki któremu podatnicy mogą uniknąć rejestracji konsumpcji w każdym państwie członkowskim. Deklaracje VAT składane w systemie MOSS stanowią niejako uzupełnienie deklaracji VAT, którą podatnik składa w swoim państwie członkowskim w ramach krajowych obowiązków w zakresie VAT. Proponowany przez Unię Europejską system jest fakultatywny.

Kolejne zmiany w zakresie podatku VAT przewiduje projekt ustawy z 10 września 2014 r., który jest konsekwencją dostosowania polskich przepisów do prawa unijnego wynikającego z wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TS UE). Nowelizacja ustawy zakłada między innymi możliwość uzgadniania z organem podatkowym proporcji przy odliczaniu VAT w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do celów mieszanych, czyli podlegających i niepodlegających opodatkowaniu VAT. Odliczenie podatku naliczonego od poniesionych wydatków będzie dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim wydatki te można przyporządkować działalności podlegającej VAT.

Jednak poszczególne przedsiębiorstwa mogą dokonywać tego na różne sposoby. Zgodnie 

z wyrokami TS UE sposób określania proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice działalności podatnika.

Zmianie mają ulec przepisy dotyczące tak zwanej ulgi na złe długi. Obowiązujące przepisy nie pozwalają skorzystać wierzycielowi z tego rozwiązania, gdy dłużnik jest w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji, chociaż ten drugi ma obowiązek przeprowadzić stosowną korektę. Zmiany mają zmniejszyć asymetrię w stosowaniu tego rozwiązania, co zapewni realizacja zasad proporcjonalności i neutralności wynikających z prawa unijnego.

Projekt ustawy zakłada również rozszerzenie zakresu towarów objętych mechanizmem odwróconego obciążenia. Mechanizm ten zakłada przeniesienie obowiązku rozliczenia podatku z dostawcy na nabywcę. Ma to charakter szczególny i spowodowane jest rosnącą falą oszustw w rozliczaniu podatku VAT w niektórych obszarach.

Proponuje się objęcie tym odstępstwem między innymi: niektórych nowych towarów z kategorii stali, złota w postaci surowca lub półproduktu, telefonów komórkowych, komputerów przenośnych i konsoli do gier wideo. Mechanizm będzie dotyczył tylko sytuacji, gdy nabywca tych towarów będzie czynnym podatnikiem VAT, dla którego należny podatek będzie jednocześnie podatkiem naliczonym.

Rozszerzenie katalogu towarów objętych odwrotnym obciążeniem oraz korekta regulacji dotyczącej solidarnej odpowiedzialności nabywcy z dostawcą w odniesieniu do towarów wymienionych w załączniku numer 13 do ustawy o VAT ma na celu skuteczniejszą walkę z procederem wyłudzania podatku VAT na terenie całej Unii Europejskiej, dokonywanym w ramach tzw. przestępstw karuzelowych.

Podsumowanie

Podatnicy powinni się dobrze przygotować do zmienionych przepisów prawa podatkowego, które będą obowiązywały od 2015 r. w zakresie PIT i CIT oraz VAT. Nie bez znaczenia dla przyszłych decyzji biznesowych może być regulacja wprowadzająca klauzulę obejścia prawa podatkowego w Ordynacji podatkowej, która już teraz wzbudza kontrowersje i jest szeroko komentowana.

Z pewnością jednak stwierdzić można, że w ostatnich kilku latach administracje podatkowe państw członkowskich, wspierane przez organy Unii Europejskiej, dążą do ograniczenia zjawiska nadużyć podatkowych oraz wprowadzają regulację przeciw unikaniu opodatkowania. Proponowane przez polskiego ustawodawcę zmiany, które mają obowiązywać od nowego roku, wpisują się również w tę ogólnoeuropejską tendencję. Na przestrzeni kolejnych lat należy się również spodziewać dalszych intensywnych prac w tym obszarze.

Marcin Kowalski

Cichońska Kowalski i Partnerzy
Kancelaria Radców Prawnych, Adwokatów, Doradców Podatkowych i Biegłych Rewidentów