Aby zapewnić egzekwowanie zasad wolnego handlu i równego dostępu do rynków dla przedsiębiorców z krajów członkowskich UE, Rada Unii Europejskiej przyjęła 22 grudnia 1994 roku Rozporządzenie nr 3286/94 ustanawiające procedury wspólnotowe w dziedzinie wspólnej polityki handlowej w celu zapewnienia wykonywania praw wspólnotowych według międzynarodowych zasad handlowych, w szczególności tych, które zostały ustanowione pod auspicjami Światowej Organizacji Handlu (Trade Barriers Regulation - TBR). Dokument ten jest prawnym instrumentem dającym przedsiębiorcom, poszczególnym branżom przemysłu lub ich stowarzyszeniom, a także państwom członkowskim UE prawo złożenia skargi do Komisji Europejskiej na istnienie przeszkody w handlu [1]. Przez eliminację barier możliwe jest pełne otwarcie rynków państw trzecich na eksport z obszaru UE, przy czym dotyczy to nie tylko towarów, ale także usług i praw własności intelektualnej.

Kto może skarżyć

Ze względu na obszar ich oddziaływania przeszkody w handlu można podzielić na te, które mają wpływ na rynki wywozowe (powodują negatywne skutki dla wywozu z państw członkowskich UE), oraz na te, które powodują negatywne skutki dla rynku UE.                   

W zależności od rodzaju przeszkody, z jaką mamy do czynienia, skargę do Komisji mogą wnosić różne podmioty.

Jeśli mamy do czynienia z przeszkodą w handlu mającą wpływ na rynki wywozowe, skarga do Komisji może być wniesiona przez jedno lub kilka przedsiębiorstw z obszaru UE lub przez działające w ich imieniu osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które uważają, że przedsiębiorstwa UE odczuwają negatywne skutki handlowe będące efektem istnienia przeszkody handlowej. Natomiast w sytuacji, kiedy bariery handlowe mają wpływ na rynek UE, ze skargą do Komisji w imieniu przemysłu Wspólnoty może wystąpić każda osoba fizyczna lub prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która uważa, że poniosła znaczącą szkodę na skutek barier handlowych mających wpływ na rynek UE. Do wniesienia skargi do Komisji Europejskiej w obu powyższych przypadkach uprawnione jest także każde państwo członkowskie UE.

Procedura

Formalna procedura wniesienia skargi jest zazwyczaj poprzedzona nieformalnym zwróceniem się do Komisji o przeanalizowanie konkretnego przypadku i wybór najlepszego sposobu rozwiązania istniejącego problemu. Następnie, o ile nieformalne ustalenia nie przyniosą efektów, składana jest do Komisji formalna, pisemna skarga, która powinna zawsze zawierać:

- identyfikację strony skarżącej oraz definicję towarów i usług, których dotyczy dana przeszkoda w handlu,

- określenie produktu lub usługi, na które zaskarżona bariera handlowa ma niekorzystny wpływ,

- dowody na istnienie przeszkody w handlu,

- dowody potwierdzające, że przeszkoda w handlu powoduje lub może powodować szkodę lub niekorzystne skutki handlowe.

W przypadku skargi składanej w imieniu przedsiębiorstw UE musi ona także zawierać dowody na istnienie prawa do wszczęcia postępowania przez Wspólnotę zgodnie z zasadami handlu międzynarodowego oraz wskazujące na uprawnienie Wspólnoty do działania w imieniu swoich przedsiębiorstw). Dowodami na istnienie przeszkody w handlu mogą być teksty aktów prawnych (jeśli ma ona podłoże prawne) lub też opisy faktycznych działań władz albo innych podmiotów w kraju trzecim w stosunku do przedsiębiorców czy towarów z UE. Samo istnienie przeszkody nie przesądza jeszcze o zasadności skargi. Aby była ona zasadna, musi powodować szkodę lub niekorzystne skutki w handlu [2]. Dowodem na to mogą być chociażby dane statystyczne świadczące o znaczącej utracie udziałów w rynku niezależnie od koniunktury czy też o utrudnieniu lub odwróceniu przepływów handlowych.

Kopia poprawnie sformułowanej i złożonej do Komisji skargi jest przesyłana państwom członkowskim, aby uzyskać ich opinię na temat danej sprawy. W ciągu 45 dni Komisja podejmuje decyzję w sprawie dopuszczalności skargi i zasadności wszczęcia tzw. procedury badawczej. Decyzja Komisji wraz ze streszczeniem otrzymanych już informacji jest publikowana w Dzienniku Urzędowym UE w celu poinformowania wszystkich stron, w tym także kraju trzeciego, który wprowadził daną przeszkodę w handlu. W tracie procedury badawczej Komisja zbiera wszelkie informacje, dokumenty, przepisy, opinie mogące mieć związek ze sprawą oraz dokonuje ich weryfikacji. W tym celu może np. kontaktować się z ministerstwami państwa trzeciego lub organizacjami branżowymi, importerami czy producentami. Może także, za zgodą państwa trzeciego, prowadzić dochodzenie na jego terytorium oraz na wniosek stron doprowadzić do ich spotkania i wymiany stanowisk. Procedura badawcza, która co do zasady nie powinna trwać dłużej niż 5 miesięcy, oprócz zgromadzenia i weryfikacji wszystkich dostępnych informacji ma więc w istocie także pomóc rozpoznać sytuację i stanowisko państwa trzeciego, co nie jest bez znaczenia przy późniejszym wyborze najskuteczniejszych środków zaradczych. Możliwe jest także niekiedy już na tym etapie skłonienie tego państwa do zmiany prawa lub praktyki stanowiącej przeszkodę w handlu.

Z ustaleń dokonanych w trakcie procedury badawczej Komisja formułuje poufne sprawozdanie państwom członkowskim oraz publikuje jego ogólnodostępną wersję. W zależności od ustaleń poczynionych w trakcie badania oraz od reakcji państwa trzeciego może ona podjąć różne decyzje co do dalszej procedury. Jeśli dochodzenie nie wykazało konieczności interwencji Komisji, kończy ona procedurę na tym etapie. W razie gdy interwencja Komisji jest niezbędna ze względu na interes Wspólnoty, ale państwo trzecie podejmuje dostateczne środki w celu zniesienia przeszkody w handlu, postępowanie jest zawieszane na odpowiedni czas. Analogicznie rzecz wygląda w przypadku porozumienia się Komisji z państwem trzecim już w trakcie trwania procedury badawczej. Natomiast w sytuacji, w której interes Wspólnoty wymaga interwencji Komisji, a państwo trzecie nie jest skłonne do dobrowolnego zniesienia przeszkody w handlu, sprawa może trafić do rozpatrzenia zgodnie z procedurą rozstrzygania sporów WTO lub innym właściwym mechanizmem międzynarodowym. Ostatecznym środkiem nacisku, o ile nie uda się rozwiązać sporu na drodze przewidzianych w procedurze WTO konsultacji lub innych działań, może być zastosowanie środków odwetowych w postaci np. zawieszenia lub wycofania przez UE wszelkich koncesji, podniesienia dotychczasowych opłat celnych lub wprowadzenia innych opłat przywozowych czy też wprowadzenia ograniczeń ilościowych.

Jak skuteczne jest TBR

Z danych opublikowanych na stronie internetowej Komisji Europejskiej [3] wynika, że dotychczas procedura TBR została użyta 24 razy i jest dość skuteczna. Aż 12 z tych spraw zostało bowiem zakończonych podjęciem przez państwo trzecie zadowalających działań już podczas negocjacji prowadzonych z Komisją, a więc nie zostały użyte mechanizmy WTO do rozwiązywania sporów. Nawet jednak w tych sprawach, które wymagały zastosowania procedur właściwych dla WTO, UE zazwyczaj odnosiła sukcesy, doprowadzając do likwidacji przeszkód handlowych.

Należy więc uznać, że procedura TBR, choć dotychczas niezbyt często wykorzystywana, stanowi skuteczne narzędzie likwidowania barier w handlu międzynarodowym i przyczynia się do ochrony interesów przedsiębiorców i przemysłu UE.

Joanna Orłowska

Enterprise Europe Network
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

e-mail: joanna_orlowska@parp.gov.pl

Artykuł pochodzi z wakacyjnego numeru Biuletynu Euro Info, wydanego w 2008 roku. 

[1] Rozporządzenie Rady nr 3286/94 definiuje przeszkodę w handlu jako wszelkie praktyki handlowe przyjęte lub utrzymywane przez państwo trzecie, w stosunku do których zasady handlu międzynarodowego ustanawiają prawo do wszczęcia postępowania.

[2] Zgodnie z art. 2 ust. 4 rozporządzenia nr 3286/94 niekorzystnymi skutkami w handlu są te, które powodują przeszkody w handlu, lub te, które grożą ich spowodowaniem w odniesieniu do towaru lub usługi przedsiębiorstw Wspólnoty na rynku każdego państwa trzeciego i które mają istotny wpływ na gospodarkę Wspólnoty albo jej regionu lub też na sektor działalności gospodarczej Wspólnoty. To, że składający skargę odczuwa niekorzystne skutki, nie jest samo w sobie uważane za wystarczające, by uzasadnić podjęcie jakichkolwiek działań przez instytucje wspólnotowe.

[3] http://ec.europa.eu/