Usługobiorca - czyli kto?

Zgodnie z art. 2.1 projektu ustawy o świadczeniu usług na terytorium RP (wersja z 7 grudnia 2009 r.), która ma wdrażać założenia dyrektywy usługowej w Polsce, usługobiorcą nazywamy osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, z państwa członkowskiego UE, korzystającą lub zamierzającą skorzystać z usługi. Intencją tego zapisu jest to, aby za usługobiorcę - czyli tego, który może korzystać z ochrony przewidzianej w dyrektywie - uznać maksymalnie dużą liczbę podmiotów.  

Sama dyrektywa wspomina, iż pojęcie usługobiorcy powinno obejmować nie tylko wymienione podmioty z państw członkowskich, lecz także obywateli państw trzecich, którzy już korzystają z praw przyznanych im na mocy innych aktów wspólnotowych, m.in. takich jak dyrektywa Rady 2003/109/WE dotycząca statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami czy dyrektywa 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.  

Po pierwsze - informacja

Dyrektywa podkreśla konieczność łatwego dostępu do pewnych rodzajów informacji zarówno dla usługobiorców, jak i usługodawców. Państwa członkowskie mają samodzielnie określić, w jaki sposób informacje te będą przekazywane, natomiast ich obowiązkiem jest zapewnienie swobodnego dostępu do nich, ich jednoznaczności i jasności. Informacje będą udzielane przez właściwe organy, co w rozumieniu projektu ustawy oznacza właściwe w sprawach podejmowania, wykonywania lub zakończenia świadczenia usługi organy administracji publicznej, samorządu zawodowego oraz inne organy władzy publicznej.  

O jakie informacje tu chodzi? Przede wszystkim te dotyczące procedur i formalności, danych kontaktowych właściwych organów, a także informacje o warunkach dostępu do publicznych rejestrów i baz danych, dostępnych form odwołań oraz danych kontaktowych stowarzyszeń i organizacji, od których usługodawcy i usługobiorcy mogą uzyskać praktyczne wsparcie. Warto zaznaczyć, że obowiązek udzielania pomocy przez właściwe organy nie obejmuje udzielania indywidualnych porad prawnych - czyli pomoc sprowadza się do obowiązku podania ogólnych informacji na temat sposobu, w jaki poszczególne wymogi czy zapisy są zazwyczaj interpretowane lub stosowane. Kwestia wymierzania odpowiedzialności za przekazanie nieprawdziwych bądź mylących informacji spoczywa na państwach członkowskich.  

W stosownych przypadkach organy, wyznaczone przez państwa członkowskie do realizacji tych zadań, są także zobowiązane do udzielania prostych wskazówek co do sposobu postępowania. Informacje i pomoc powinny być udzielane w jasny i niebudzący wątpliwości sposób. Powinny być też uaktualniane i łatwo dostępne, również w internecie.  

Ponadto usługobiorcy z obszaru UE mają w swoim kraju zamieszkania prawo dostępu do:

• ogólnych informacji na temat wymogów dotyczących podejmowania i prowadzenia działalności usługowej w innych państwach członkowskich, w szczególności w zakresie ochrony konsumentów;  
• ogólnych informacji na temat środków prawnych w razie sporu między usługodawcą a usługobiorcą;  
• danych kontaktowych stowarzyszeń i organizacji, w tym ośrodków Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich, które mogą udzielić praktycznej pomocy usługodawcom lub usługobiorcom.   

Usługodawco, ujawnij się

Na wniosek usługobiorcy usługodawca jest obowiązany udostępnić informacje o prowadzonej działalności związanej bezpośrednio z oferowaną usługą oraz o spółkach, w których uczestniczy, a które są bezpośrednio powiązane ze świadczoną usługą. Usługodawca ma ponadto obowiązek informowania usługobiorcy o środkach podjętych w celu uniknięcia konfliktu interesów.  

Projekt ustawy wyraźnie określa informacje, które usługodawca „w sposób jasny i jednoznaczny" jest zobowiązany podać usługobiorcy przed zawarciem pisemnej umowy bądź przed rozpoczęciem świadczenia usługi. Należą do nich:

• nazwa firmy, adres siedziby i główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej;  
• oznaczenie organu rejestrowego i numer w rejestrze, w którym usługodawca jest zarejestrowany jako przedsiębiorca;  
• adres poczty elektronicznej lub inne dane umożliwiające bezpośredni kontakt z usługodawcą;  
• wskazanie organu, który wydał certyfikat, koncesję, zezwolenie, zgodę, licencję lub dokonał wpisu do rejestru albo wydał inny dokument uprawniający usługodawcę do świadczenia usługi;  
• wskazanie samorządu zawodowego, do którego usługodawca należy, tytułu zawodowego oraz państwa, w którym przyznano ten tytuł;  
• główne cechy usługi;  
• cena usługi, jeżeli została ustalona;  
• stosowane przez usługodawcę wzory umów oraz postanowienia umowne określające prawo właściwe dla danej umowy lub sąd albo inny organ właściwy do rozstrzygania sporów;  
• NIP lub inny numer identyfikacyjny, którym usługodawca jest obowiązany posługiwać się dla potrzeb podatku od towarów i usług;  
• informacje o obowiązkowym ubezpieczeniu lub gwarancji finansowej wraz z danymi ubezpieczyciela lub gwaranta oraz o zasięgu terytorialnym tego ubezpieczenia;  
• informacje o gwarancjach jakości wykonanej usługi, które nie są wymagane przepisami prawa.    

Usługobiorca może wnioskować o dodatkowe informacje - a usługodawca ma obowiązek ich udzielić; wśród nich znajdują się m.in.:

• sposób kalkulacji ceny za usługę, jeżeli cena nie została wcześniej ustalona lub gdy nie ma możliwości podania dokładnej ceny;  
• informacje o regulacjach prawnych dotyczących wykonywanego przez usługodawcę zawodu regulowanego oraz sposobu, w jaki można uzyskać dostęp do tych uregulowań;  
• informacje o kodeksach dobrych praktyk, którym usługodawca podlega, wraz ze wskazaniem miejsca ich publikacji; w przypadku, gdy usługodawca podlega przepisom takich kodeksów lub jest członkiem stowarzyszenia handlowego bądź zrzeszenia zawodowego, które przewiduje odwołanie do pozasądowego rozstrzygania sporów - powinien on podać informacje również w tym zakresie; jest ponadto zobowiązany do określenia sposobu, w jaki można uzyskać dostęp do szczegółowych informacji dotyczących charakterystyki i warunków korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów.    

Usługodawca powinien dołożyć wszelkich starań, by powyższe informacje dotarły do usługobiorcy. Projekt ustawy określa szczególnie istotne miejsca dystrybucji tych informacji:

• miejsce, w którym świadczona jest usługa;  
• miejsce zawarcia umowy;  
• strona internetowa usługodawcy;
• dokumenty informacyjne dostarczone usługobiorcy.  

Państwa członkowskie mogą do tej listy dopisywać kolejne wymagania, zobowiązujące usługodawców do podawania dodatkowych informacji.  

Nie dajmy się dyskryminować

Według grudniowego projektu ustawy o świadczeniu usług na terytorium RP, właściwy organ nie może nakładać na usługobiorcę wymogów, które ograniczają korzystanie z usług; w szczególności należą do nich:

·      obowiązek uzyskania zezwolenia na korzystanie z usługi,

·      ograniczenia wprowadzające dyskryminację w zakresie przyznawania pomocy finansowej,

·      wymogi dyskryminujące usługobiorcę ze względu na pochodzenie lub miejsce zamieszkania.  

Zasada niedyskryminacji w ramach rynku wewnętrznego UE zajmuje znaczące miejsce w treści dyrektywy. Oznacza ona, że nie można odmówić dostępu do usługi oferowanej publicznie (stosuje się tu kryterium zawarte w udostępnianych publicznie ogólnych warunkach umów) usługobiorcy, a zwłaszcza konsumentowi, ze względu na jego przynależność państwową lub miejsce zamieszkania.  

Nie wynika z tego, że dyskryminacją byłoby wprowadzenie do ogólnych warunków umów postanowień przewidujących odmienne taryfy i warunki świadczenia usług, w przypadku gdy te taryfy, ceny i warunki są bezpośrednio uzasadnione obiektywnymi różnicami pomiędzy poszczególnymi państwami - na przykład:

• kosztami dodatkowymi ponoszonymi ze względu na odległość lub charakterystykę  techniczną świadczenia usługi,
• odmienne warunki rynkowe (np. wyższy lub niższy popyt spowodowany sezonowością, różnymi okresami urlopowymi w państwach członkowskich bądź cenami ustalanymi  przez różnych konkurentów),  
• dodatkowe ryzyko związane z przepisami innymi niż obowiązujące w państwie członkowskim, w którym prowadzi się przedsiębiorstwo.    

Możliwa jest ponadto odmowa świadczenia usługi na rzecz konsumenta, gdy wynika to z nieposiadania wymaganych praw własności intelektualnej na danym terytorium.   

Więcej swobody, większy wybór

Dyrektywa usługowa jest z pewnością istotnym krokiem na drodze europejskiej ewolucji w świadczeniu usług. Pewność prawna z punktu widzenia usługobiorców oraz usługodawców została wzmocniona dzięki doprecyzowaniu przepisów z zakresu przepływu usług. Korzystanie z usług transgranicznych ma się odbywać na tych samych zasadach co korzystanie z usług krajowych.  

Dyrektywa najprawdopodobniej z dwóch powodów przyczyni się do wzrostu jakości usług w Unii Europejskiej. Po pierwsze, bardziej otwarty rynek wymusi większą konkurencję, a co za tym idzie - spadek cen i wyższą jakość. Po drugie, na jej wzrost wpłynie obowiązek udzielania wyczerpującej informacji usługobiorcom, którzy jednocześnie zaczną się poruszać po rynku z większą świadomością wartości danej usługi, jej dostępności i zaplecza. Usługi jako takie staną się bardziej przejrzyste.   

Kolejnym niezaprzeczalnym atutem dyrektywy jest rozszerzenie praw konsumentów. Dyrektywa wyposaża ich także we wsparcie informacyjno-doradcze w zakresie ich praw i procedur odwoławczych, co pomoże im swobodniej poruszać się po europejskim rynku.  

Martyna Bildziukiewicz

Enterprise Europe Network przy Stowarzyszeniu „Wolna Przedsiębiorczość" w Gdańsku

e-mail: m.bildziukiewicz@swp.gda.pl

Artykuł pochodzi z lutowego Biuletynu Euro Info 2010.  

Jeżeli zainteresował Cię ten artykuł i jesteś przedsiębiorcą to zapraszamy do bezpłatnej prenumeraty Biuletynu Euro Info.