Idea Platform Technologicznych pojawiła się po raz pierwszy w komunikacie Komisji Europejskiej w 2003 roku. Inicjatywa ta polega na koncentracji największych przedsiębiorstw, ośrodków naukowych, a także instytucji finansowych odpowiedzialnych za rozwój technologiczny w celu uzyskania masy krytycznej przemysłu i zwiększenia konkurencyjności regionu (w tym przypadku zwiększenia konkurencyjności poszczególnych dziedzin przemysłu europejskiego). Idea ta jest realizowana poprzez przedsiębranie wspólnych projektów badawczo-rozwojowych (JETI - Joint EU Technology Initiatives). Tym samym Platformy Europejskie stały się ważnym elementem Siódmego Programu Ramowego, a ich członkowie będą z pewnością beneficjentami sporej części jego budżetu. Europejskie Platformy Technologiczne mają jednak zadanie znacznie szersze, polegające także na budowaniu strategii poszczególnych sektorów gospodarki oraz lobbingu na rzecz ich finansowania. Obecnie w Europie funkcjonuje 29 Platform Technologicznych (m.in.: The European Hydrogen and Fuel Cell Technology Platform, Waterborne Technology Platform, The Mobile and Wireless Communications Technology Platform, Innovative Medicines for Europe Technology Platform itd.) . Członkami tych Platform są zarówno europejscy giganci, jak i mniejsze firmy. Chociaż prawdziwą siłę decyzyjną i faktyczny wpływ na kształtowanie Strategic Research Agenda mają największe korporacje, to mniejsze przedsiębiorstwa, jeśli będą odpowiednio aktywne, są w stanie wiele osiągnąć w strukturach platform (korzyści z członkostwa przedstawione są w ostatnim paragrafie artykułu).

W Polsce, w odpowiedzi na inicjatywę Komisji Europejskiej, Polskie Platformy Technologiczne zaczęły powstawać w 2004 roku, inicjowane i aktywnie wspierane przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji , Ministerstwo Gospodarki, Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych Unii Europejskiej oraz poszczególne instytucje branżowe (izby, stowarzyszenia itp.). Celem Polskich Platform Technologicznych jest, z jednej strony, aktywne uczestniczenie w strukturach swoich europejskich odpowiedników i włączanie się w formułowanie strategicznych programów badań, a z drugiej, rozwijanie narodowych strategii rozwoju, współpraca w dziedzinie B+R na osi przemysł ? nauka oraz mobilizacja i wspólna konsumpcja środków publicznych oraz prywatnych (zarówno krajowych, jak i zagranicznych) przeznaczonych na działalność badawczo-rozwojową. Do tej pory w Polsce powstało 26 Platform Technologicznych (PPT), z czego aktywnie funkcjonuje około piętnastu (m.in.: Polska Platforma Technologii Mobilnych i Komunikacji Bezprzewodowej; PP Budownictwa; PPT Lotnictwa, PPT Biotechnologii itd.) . Jest to wciąż nowa inicjatywa, która potrzebuje czasu, aby poznać swój potencjał i nauczyć się odpowiednio z niego korzystać. Na początku roku 2006 Ministerstwo Edukacji i Nauki postanowiło wesprzeć finansowo sekretariaty Platform, pełniące funkcję branżowych punktów kontaktowych. Ostatecznie spośród 26 Platform finansowanie otrzymało 16.

Sama koncepcja Platform Technologicznych jest rozszerzeniem idei klastrów przemysłowych . W nomenklaturze europejskiej przyjęto, że Platformy będą obejmować swoim zasięgiem całą Europę (w przypadku Platform Europejskich) lub poszczególne kraje (w przypadku Platform narodowych ), podczas gdy podobne grupy skoncentrowane przestrzennie w ramach regionów nadal nazywane będą klastrami. Koncepcję klastra przemysłowego sformułował po raz pierwszy Michael Porter, amerykański ekonomista . Porter opisywał klaster jako grupę przedsiębiorstw przemysłowych oraz instytucji ich otoczenia, skupionych w ramach regionu. Organizacje te powiązane są sieciami zarówno o charakterze formalnym, jak i nieformalnym, a ich faktycznym spoiwem są sieci kontaktów pomiędzy przepływającymi w ramach klastra zasobami ludzkimi. Taka architektura wyzwala znaczny potencjał innowacyjny. Przedsiębiorstwa skupione w ramach klastra konkurują ze sobą, współpracując zarazem w tych obszarach, gdzie to możliwe (np.: wspólny lobbing na rzecz rozbudowy infrastruktury, wspólne projekty B+R). Koncentracja znaczącej liczby graczy jednej branży na danym terenie jest znaczącym argumentem przetargowym i umożliwia przyciąganie dalszych, wartościowych zasobów (np. wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, bezpośrednich inwestycji zagranicznych). Jednym z najpopularniejszych przykładów klastrów jest Silicon Valley w USA, która w latach dziewięćdziesiątych XX w. stała się światową kolebką wysokich technologii informatycznych . Tempo rozwoju firm zlokalizowanych w Dolinie Krzemowej było znacznie wyższe niż w firmach poza klastrem.

W Polsce polityka proklastrowa zarysowuje się ostatnio coraz wyraźniej. Ze zrozumiałych powodów jednak jej realizacja jest w rękach władz lokalnych. Budowa klastrów może być wspierana z ramach działania 2.6 ZPORR (przykładem może być choćby Klaster Łódzki). W Polsce obok tego klastra powstają także inne (m.in.: Klaster Morski; Wielkopolski Klaster Meblarski; Klaster Lotniczy  PPT Lotnictwa jest faktycznie rodzajem klastra, ponieważ jej członkowie zlokalizowani się w południowo-wschodniej części Polski).

Choć znaczenie klastrów, począwszy od końca lat osiemdziesiątych, ewoluuje, to wciąż mają one ogromne znaczenie dla polityki regionalnej, a ich rozwijanie nadal leży w interesie władz lokalnych. Jednak z globalnego punktu widzenia, w erze McLuhanowskiej globalnej wioski , gdzie środki komunikacji elektronicznej obalają bariery czasowe i przestrzenne, w efektywnej konkurencji z krajami azjatyckimi i USA Platformy prawdopodobnie odegrają większą rolę.

Jak już wspomniano wyżej, uczestnictwo w Platformie Europejskiej jest jak najbardziej wskazane i może zaowocować kontaktami na skalę międzynarodową. Pozycja małych i średnich przedsiębiorstw w Platformach Europejskich zawsze będzie jednak ograniczona, bowiem z założenia powstały one do prowadzenia dużych projektów, gdzie szlak wytyczają giganci. Dlatego też warto przystąpić do Polskich Platform Technologicznych. Koncentracja masy krytycznej na poziomie narodowym w pewnością ułatwi lobbing i zagwarantuje większy mandat temu działaniu w ramach struktur europejskich. Polskie Platformy Technologiczne, szczególnie teraz, gdy zostały dofinansowane ze środków na naukę, będą prowadzić liczne szkolenia dotyczące uczestnictwa w programach badawczo-rozwojowych ? wiedza ta w przyszłości może się okazać nieoceniona. Platformy umożliwiają także promocję firmy na rynku regionalnym i krajowym. Członkowie Polskich Platform Technologicznych mają znaczny wpływ na kształtowanie polityki B+R i budowę priorytetów programów naukowych. Regularne spotkania członków Platform są doskonałą okazją do wymiany informacji i zalążkiem przyszłych grup projektowych. Członkostwo w Polskich Platformach Technologicznych jest na razie nieodpłatne. Dlaczego więc nie spróbować?

Tekst ten jest drugim z serii artykułów poruszających kwestię budowania konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez instrumenty polityki przemysłowej - a przede wszystkim wspierania działalności badawczo-rozwojowej przemysłu, wpływania na wzrost innowacyjności oraz budowania masy krytycznej przedsiębiorstw danej branży. Artykuły te przedstawiają analizę jakości i kierunku przeobrażeń podczas ostatnich lat oraz realnych możliwości i korzyści, jakie zastosowane instrumenty oferują przedsiębiorcom.

Literatura:
[1] Development of Technology Platforms, status report compiled by a Commission Inter-Service Group on Technology Platforms, luty 2005, Komisja Europejska.
[2] Polskie Platformy Technologiczne, prezentacja dr. Andrzeja Siemaszki, KPK, konferencja Polskie technologie dla polskiej gospodarki, 7 kwietnia 2005, Belweder.
[3] Science and technology, the key to Europe's future Guidelines for future European Union policy to support research, COM(2004) 353 final, Bruksela, czerwiec 2004, Komisja Europejska.
[4] Technology Platforms: from Definition to Implementation of a Common Research Agenda, raport przygotowany przez Commission Inter-Service Group on Technology Platforms, Komisja Europejska.
[5] Wikipedia, kwerendy nt: cluster, cluster initiative, competitive cluster, klaster, klaster przemysłowy, Porter?s cluster, Silicon Valley, techno-cluster, zaibatsu.
[6] Wstępne założenia do zmiany systemu badań naukowych i prac rozwojowych, opracowanie Ministerstwa Nauki i Edukacji, www.mnii.gov.pl, marzec 2006 r.

Użyteczne linki:
- Europejskie Platformy Technologiczne: http://www.cordis.lu/technology-platforms/home.html
- Fundacja MOST: http://www.most-program.org
- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego: http://www.mnii.gov.pl
- Sekretariat i Komitet Koordynacyjny Polskich Platform Technologicznych: http://www.kpk.gov.pl/ppt/
- Wikipedia: http://www.wikipedia.org/

dr Bruno Jacobfeuerborn,
Dyrektor Techniczny, T-mobile Netherlands

Jan Kaczmarek,
kierownik projektów, Fundacja MOST
e-mail: jlebuda@most-program.orgTen adres e-mail jest chroniony przed spamerami, musisz mieć włączony Javascript by go zobaczyć

Niniejszy artykuł pochodzi z numeru wakacyjnego Biuletynu Euro Info 2007.