Troska o środowisko naturalne, nacisk ze strony opinii publicznej i konsumentów oczekujących produktów przyjaznych dla środowiska oraz usług świadczonych przez społecznie odpowiedzialne podmioty, a także nowe akty prawne dotyczące ochrony środowiska sprawiają, że zmienia się sposób prowadzenia działalności gospodarczej. Dlatego tym ważniejsze jest, aby w odpowiedzi na zmieniające się wymagania rynku i prawa przedsiębiorstwa prezentowały nie tylko swoją filozofię, lecz także, a może przede wszystkim, strategie inwestycyjne uwzględniające zasadę zrównoważonego rozwoju. Taką możliwość daje przedsiębiorstwom uczestnictwo w systemie zarządzania środowiskiem EMAS (Eco Management and Audit Scheme).

Kilka słów o EMAS

System ekozarządzania i audytu EMAS jest instrumentem, który ma na celu oceniać, raportować oraz udoskonalać działalność firmy w aspektach związanych z ochroną środowiska. System funkcjonuje na podstawie Rozporządzenia Parlamentu i Rady nr 1836/93 z 29 czerwca 1993 r., a został uruchomiony w 1995 roku. Na początku był udostępniony tylko przedsiębiorstwom sektora przemysłowego. Od 2001 roku system EMAS mogą wdrażać także podmioty działające we wszystkich sektorach działalności gospodarczej, od publicznego po prywatny¹. Dodatkowo EMAS zintegrowano z certyfikatem jakości dotyczącym zarządzania środowiskiem – ISO 14001. Wdrożenie systemu jakości ISO jest warunkiem wstępnym rejestracji firmy w systemie zarządzania środowiskowego EMAS. Jednocześnie integracja z tym systemem zapobiega dublowaniu kosztów i czynności niezbędnych w obu procesach aplikacji. W roku 2009 dokonano drugiej rewizji zapisów rozporządzenia dotyczącego systemu w celu usprawnienia procesu rejestracyjnego oraz wzmocnienia zasięgu i widoczności EMAS². Charakterystycznym symbolem ekologicznego systemu zarządzania jest bowiem logotyp EMAS, który jest wyznacznikiem jakości oraz wiarygodności i rzetelności firmy, która wdrożyła EMAS. Tylko zarejestrowane w systemie EMAS podmioty są uprawnione do jego używania.

Rejestracja firmy w systemie EMAS

Firma, która chciałaby zarejestrować się w systemie EMAS, musi, po pierwsze, mieć wdrożony system zarządzania środowiskowego według normy jakości ISO 14001. Następnie powinna rozpocząć przygotowania do spełnienia wymagań stawianych organizacjom aplikującym, co reguluje rozporządzenie EMAS. Przygotowania składają się z kilku etapów, ostatnim z nich jest rejestracja w systemie. W zależności od wielkości firmy oraz typu jej działalności cały proces – od podjęcia decyzji do rejestracji – może trwać od 6 do 18 miesięcy.

Aby zarejestrować swoją firmę w systemie EMAS, należy:

1. przeprowadzić przegląd działalności firmy pod kątem przestrzegania norm ochrony środowiska,
2. opracować politykę środowiskową firmy,
3. stworzyć program dotyczący ochrony środowiska,
4. utworzyć system zarządzania ochroną środowiska firmy,
5. przeprowadzić audyt środowiskowy,
6. złożyć deklarację dotyczącą działań prośrodowiskowych firmy,
7. dokonać procedury rejestracji firmy w systemie EMAS.

Korzyści i koszty wynikające z rejestracji w systemie EMAS

Rejestracja w systemie EMAS oprócz korzyści dla środowiska naturalnego może przynieść firmie wymierne korzyści ekonomiczne. Wdrożenie systemu zarządzania środowiskiem z pewnością przyczyni się do oszczędności energii oraz surowców w procesie produkcyjnym. System zakłada też zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń, więc można w znacznym stopniu ograniczyć potrzebę stosowania urządzeń do ochrony środowiska. Przedsiębiorstwo ekologiczne przestrzegające norm prawnych związanych z ochroną środowiska zaoszczędzi także na kosztach kar i opłat za korzystanie ze środowiska. Używanie logotypu EMAS pomaga w budowaniu korzystnego wizerunku firmy, co przynosi wymierne korzyści. Przedsiębiorstwo zarejestrowane w systemie EMAS może mieć lepszy dostęp do inwestycji oraz zamówień publicznych, gdyż coraz częściej wdrożenie EMAS jest wymagane przy realizacji kontraktów publicznych. Poza tym EMAS może wpłynąć na poprawę relacji firmy z administracją lokalną i społeczeństwem. Firma z logo EMAS budzi większe zaufanie i dzięki temu może liczyć np. na znaczne ułatwienia w procesach inwestycyjnych.

Z drugiej strony, rejestracja w systemie wiąże się także z kosztami. Ich wysokość zależy głównie od modelu wdrażania EMAS w firmie. Przedsiębiorstwo może się tym zająć samodzielnie bądź wynająć zewnętrzny zespół ekspercki. Paradoksalnie, koszt samodzielnego wdrażania może przewyższać koszty usługi zewnętrznej – wszystko zależy od wiedzy i doświadczenia pracowników firmy. Poza tym do rachunku trzeba będzie doliczyć koszt umowy z weryfikatorem EMAS oraz opłatę rejestracyjną³. Często istotnym dla firm wydatkiem jest zmodernizowanie systemu IT w celu dostosowania do wymagań rozporządzenia o EMAS związanych z zarządzaniem środowiskiem oraz przepływem informacji i komunikacją w firmie.

EMAS jest dobrowolnym instrumentem, który może być używany przez przedsiębiorstwo do systematycznego podnoszenia efektywności środowiskowej firmy. Firma, która dysponuje prawem do używania logotypu EMAS, to przedsiębiorstwo, którego działania są zgodne z prawem dotyczącym ochrony środowiska, to przedsiębiorstwo, w którym wdrożono skuteczny system zarządzania środowiskowego, to wreszcie firma, która informuje opinię publiczną, konsumentów oraz partnerów biznesowych o wszystkich swoich działaniach związanych ze środowiskiem naturalnym. EMAS funkcjonuje w Unii Europejskiej od 1995 roku. W tym czasie został dwukrotnie ulepszony. Jest to instrument dobrowolny, ale coraz więcej firm się nim interesuje. W Polsce w systemie EMAS jest na razie zarejestrowanych 20 podmiotów. Komisja Europejska aktywnie promuje system. Od 2001 roku sama funkcjonuje według zasad określonych w rozporządzeniu o EMAS. Komisja jawi się tym samym jako instytucja wzorcowa, której celem jest wskazanie właściwego kierunku rozwoju zarządzania środowiskowego innym zainteresowanym instytucjom.

Na podstawie:

• Portalu Komisji Europejskiej dotyczącego systemu ekozarządzania środowiskiem EMAS,
• Portalu Ministerstwa Środowiska dotyczącego systemu ekozarządzania środowiskiem EMAS w Polsce.

Przypisy:

1. Rozporządzenie WE 761/2001 z 19 marca 2001 roku.
2. Rozporządzenie WE 1221/2009 z 25 listopada 2009 roku.
3. Opłata ta jest zależna od wielkości firmy. Kalkulator opłat jest dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki: www.mos.gov.pl.