Poprawa efektywności energetycznej jest częścią ambitnego planu walki z ociepleniem klimatu realizowanego przez Unię Europejską pod hasłem „3 x 20" i wynikających z niego zobowiązań Polski. Plan ten zakłada, że do roku 2020 o 20% zostanie zredukowana emisja gazów cieplarnianych, o 20% - zmniejszone zużycie energii, a udział energii ze źródeł odnawialnych zwiększy się o 20%.

Dzięki przeprowadzeniu w całej Polsce wywiadów ankietowych w firmach o różnej wielkości i z różnych branż można pokusić się o ocenę sytuacji dotyczącej efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach, zwłaszcza tych małych i średnich, bo stanowiły ponad 90% respondentów.  

Pozytywnym wynikiem badania jest to, że trzy na cztery firmy w Polsce uważają sprawy energii za bardzo ważne lub ważne. Ale odpowiedzi na dalsze pytania dotyczące podejmowania konkretnych działań i inwestowania w nowe technologie efektywne energetycznie nie są już tak optymistyczne.

 

W 2/3 badanych firm nikt nie odpowiada za zużycie energii, a 78% z nich nie rozważa ani teraz, ani w przyszłości wprowadzenia systemu zarządzania energią. Nasuwa się prosty wniosek, że jeżeli nie ma zdefiniowanej odpowiedzialności ani kontroli, w jakim miejscu i w jakiej ilości zużywa się energię, to nie może być mowy o znaczących efektach oszczędzania i racjonalizacji.  

 

Badanie wykazało, że istnieje wyraźna zależność między wielkością firmy a zajmowaniem się w niej sprawami energii. Im mniejsza firma, tym rzadziej prowadzi się w niej działania prowadzące do poprawy efektywności energetycznej. Również im mniejszy udział kosztów energii w kosztach całkowitych, tym rzadziej są podejmowane takie działania.    

 

Badane firmy, zapytane o to, co robią, aby zużywać mniej energii, wskazywały najczęściej na działania o charakterze ogólnym i nierodzące znaczących kosztów. Były to informacje bądź szkolenia dla kadry pracowniczej, przedsięwzięcia związane z energooszczędnym oświetleniem (żarówki energooszczędne, czujniki ruchu, wyłączniki), ogrzewaniem czy klimatyzacją, a także lepszą izolacją budynków. Im bardziej szczegółowe i zaawansowane technicznie były działania prowadzone przez firmę (takie jak izolowanie rur czy wykrywanie nieszczelności w instalacjach, wykorzystanie ciepła odpadowego w procesach produkcyjnych bądź kogeneracja), tym rzadziej były one wskazywane. Nawet w firmach wyłącznie z sektora produkcji najczęstsze wskazania dotyczyły działań ogólnych (bowiem te bardziej zaawansowane działania wiążą się z wyższymi nakładami).  

 

Znikomy jest odsetek przedsiębiorstw, bo tylko 7% badanych, w których przeprowadzono kiedykolwiek audyt energetyczny. A należy podkreślić, że jest to pierwszy konieczny krok przed przystąpieniem do działań, które mają zmniejszyć zużycie energii w zakładzie. Te przedsiębiorstwa, które przystąpiły do audytu, oceniły go jako najważniejsze źródło informacji. Porównanie z innymi krajami uczestniczącymi w badaniu pokazało, że w Polsce po taką usługę sięga najmniej firm. W krajach takich jak Austria, Niemcy czy Belgia, gdzie istnieją odpowiednie systemy wsparcia, mniej więcej co druga firma przeprowadziła audyt. Powodem tego stanu rzeczy w Polsce są nie tylko koszty, lecz także niewiedza. U nas audyt budzi wciąż złe skojarzenia i bywa postrzegany jako kontrola czy ingerencja z zewnątrz. Często też myli się to pojęcie z audytem energetycznym budynku. Tymczasem wstępny audyt energetyczny w przedsiębiorstwie polega na zdiagnozowaniu - czy to przez ekspertów zewnętrznych, czy też w oparciu o kompetencje własnych wyszkolonych pracowników - w jakich miejscach w zakładzie zużywa się najwięcej energii i gdzie występują jej straty. Zewnętrzni eksperci najczęściej dysponują odpowiednim sprzętem i na podstawie pomiarów oraz wywiadu z personelem technicznym sporządzają dla zarządu firmy raport zawierający ocenę sytuacji oraz rekomendacje co do pożądanych działań, ich kolejności, różnych możliwości rozwiązań czy też ewentualnych inwestycji.

 

Jeśli chodzi o motywację do prowadzenia działań zwiększających efektywność, to 93% firm, które takie działania prowadzą, kieruje się przede wszystkim chęcią obniżenia rachunków za prąd, bowiem już odczuły podwyżki cen energii elektrycznej. Dla 2/3 firm, które podejmowały działania związane z poprawą efektywności energetycznej, źródłem finansowania był kapitał własny, co piąta angażowała się tylko w działania bez kosztów, a jedynie 8-9% korzystało z kredytów bankowych i ok. 5% z dostępnych dotacji. Mniej niż 0,5% firm skorzystało z kontraktowania, czyli sfinansowania inwestycji przez zewnętrzną firmę w zamian za udział w oszczędnościach. Tak niski odsetek firm korzystający z kontraktowania świadczy o słabym rozwoju rynku usług energetycznych. Ta forma finansowania powinna być częściej wykorzystywana, bowiem nie wpędza przedsiębiorstw w nadmierne zadłużenie, natomiast pozwala na finansowanie inwestycji, kiedy niedostępny jest kredyt bankowy. To bariery o charakterze finansowym najczęściej powodują, że firmy nie podejmują działań energooszczędnych związanych z poniesieniem kosztów, przede wszystkim zaś inwestycji w nowe technologie, które pozwalają zużywać mniej energii lub oparte są na źródłach odnawialnych i tym samym przyczyniają się do zmniejszenia emisji szkodliwych gazów. Około ¾ badanych nie inwestuje w efektywność energetyczną, bo ma inne, ważniejsze inwestycje do realizacji. Mniej więcej 2/3 firm nie ma żadnych środków na inwestycje, podobny jest też odsetek przedsiębiorstw, dla których tego typu inwestycje mają za długi okres zwrotu. Dla połowy badanych także brak informacji o możliwościach poprawiania efektywności energetycznej i technologiach dostępnych na rynku jest przeszkodą w podejmowaniu działań. Nie bez znaczenia jest też fakt, że w połowie firm skarżono się na brak czasu, aby zajmować się tą tematyką.

 

Potrzeby, o których mówi się w 2/3 przedsiębiorstw, to przede wszystkim wprowadzenie łatwo dostępnych grantów lub kredytów preferencyjnych. Ponad połowa badanych wypowiedziała się za zachętami podatkowymi. Także co druga firma oczekiwałaby uproszczenia skomplikowanych procedur wytwarzania energii z OZE.  

 

Wgląd w sytuację w przedsiębiorstwach pokazał, że właściciele firm zdają sobie sprawę z wagi wyzwań, jakie niosą ze sobą zobowiązania Polski w polityce klimatycznej i energetycznej, ale w dużej części pozostają wyłączeni z realizacji tych celów. Przedsiębiorstwa czują się zagrożone podwyżkami cen energii i niewiele mogą dzisiaj zrobić. Tylko duże firmy, które dysponują własnym kapitałem lub mogą zaciągnąć kredyty, podejmują działania. Tymczasem bez aktywnego zaangażowania wszystkich przedsiębiorstw i bez wykorzystania potencjału oszczędności energii, jaki tkwi w małych i średnich firmach, nie da się osiągnąć założonych celów.

 

Aby zobowiązania Polski do redukcji zużycia energii i poprawy efektywności energetycznej u odbiorców końcowych nie oznaczały tylko nowych obciążeń i kosztów dla przedsiębiorstw, należałoby stworzyć warunki do wykorzystania szans biznesowych wynikających z tych wyzwań. Do tego potrzebne są rozwiązania systemowe, czyli takie, które pobudzą mechanizmy rynkowe do rozwoju usług energetycznych. Dla przykładu, Polska ma dobre doświadczenia z systemem wsparcia finansowego w termomodernizacji budynków mieszkalnych. Potrzebne są zachęty podatkowe czy kredyty preferencyjne skierowane do małych firm na małe przedsięwzięcia związane ze zwiększeniem efektywności energetycznej.  

 

Aby mniejsze firmy w dużej skali inwestowały w nowe technologie energooszczędne, muszą mieć również ułatwiony dostęp do informacji, co wymaga sieci doradztwa i audytów technicznych, dostępnych lokalnie dla przeciętnego przedsiębiorcy.  

 

Same przedsiębiorstwa muszą zmienić podejście w kwestiach energii i odejść od płacenia jedynie rachunków za energię. Należy dostrzec szanse w podejmowaniu przedsięwzięć na rzecz efektywności energetycznej. Bierna postawa i obawa tylko przed, zagrożeniem nieuniknionym, czyli podwyżkami cen energii, będzie eliminować firmy z mocno konkurencyjnego rynku. Już samo kontrolowanie zużycia energii i jej oszczędzanie powoduje, że obniżają się koszty wytworzenia produktu. Warto zacząć od najprostszych działań, które niekoniecznie muszą się wiązać ze znaczącymi nakładami. Podstawą jest zmiana nastawienia w każdej, nawet najmniejszej firmie. Każda osoba, poczynając od właściciela czy członka zarządu, a kończąc na szeregowym pracowniku, powinna być dobrze poinformowana i wpływać na oszczędność energii.  

 

Warto sięgać po audyt energetyczny, bowiem pokazuje on, gdzie konieczne są inwestycje w energooszczędność oraz na ile mogą być one opłacalne. W najbliższej przyszłości to właśnie inwestowanie w technologie energooszczędne oraz te oparte na źródłach energii odnawialnych będzie przesądzało o konkurencyjności i powodzeniu firm na rynkach.  

 

W Polsce działa wiele instytucji i organizacji zajmujących się energią, które dostarczają informacji, przygotowują programy oraz projekty skierowane do firm. Funkcjonują portale poświęcone wyłącznie tym sprawom. Sami sprzedawcy i dystrybutorzy energii starają się zwiększać efektywność energetyczną u odbiorców. Wychodzą do nich z informacją i doradzają im, bowiem scenariusz może być taki, że wskutek wysokich cen energii wielu nabywców będzie się odłączać od energii sieciowej. Wypracowanych zostało wiele profesjonalnych narzędzi programistycznych, którymi można się posługiwać, często są one dostępne w internecie i to nieodpłatnie, ponieważ zostały sfinansowane ze środków publicznych.  

 

Każda firma powinna aktywnie poszukiwać możliwości poprawy efektywności energetycznej i szukać sposobów oraz źródeł ich finansowania. Aby to ułatwić małym i średnim firmom, w ramach projektu CHANGE powstał przewodnik po efektywności energetycznej, który jest dostępny w portalu Krajowej Izby Gospodarczej pod adresem www.change.kig.pl.  

 

Oprac. Katarzyna Grzejszczyk

koordynator projektu CHANGE  

 

Badanie zostało przeprowadzone w ramach międzynarodowego projektu pt. „CHANGE" dofinansowanego z programu Inteligentna energia dla Europy. Ankietowanie przedsiębiorstw przeprowadziły w okresie wrzesień-grudzień 2009 r. regionalne izby gospodarcze, partnerzy w projekcie, oraz Krajowa Izba Gospodarcza. W badaniu wzięło w sumie udział 205 firm.

 

Więcej informacji o efektywności energetycznej przedsiębiorstw, o projekcie i samym badaniu na stronie www.change.kig.pl.  

 

W marcowym Biuletynie Euro Info 2010 został opublikowany artykuł dotyczący audytu energetycznego. Tekst artykułu jest dostępny pod adresem http://www.een.org.pl/index.php/ochrona-srodowiska-/articles/efektywne-wykorzystanie-energii-w-firmie.html

 

Artykuł pochodzi z czerwcowego Biuletynu Euro Info 2010.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl