DLA KOGO NOWE OBOWIĄZKI

Ustawa nakłada szereg nowych obowiązków na kilka grup przedsiębiorców, które wchodzą w życie w różnych terminach, czyli na: - użytkowników sprzętu, - wprowadzających na rynek sprzęt elektryczny i elektroniczny, - zbierających zużyty sprzęt, - prowadzących działalność w zakresie recyklingu, - prowadzących zakłady przetwarzania zużytego sprzętu, - prowadzącego działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku, - organizacje odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, - sprzedawców hurtowych i detalicznych. Najwięcej obowiązków dotyczy przedsiębiorców wprowadzających sprzęt na rynek. Muszą nie tylko finansować zbiórkę i przetwarzanie zużytego sprzętu, ale i prowadzić dodatkową ewidencje dotyczącą ilości i masy wprowadzanego sprzętu. Zgodnie z zapisami ustawy, zużyty lub przestarzały sprzęt może trafić wyłącznie do specjalistycznych firm zbierających, przetwarzających lub unieszkodliwiających takie urządzenia. Zbierający sprzęt ma obowiązek selektywnego i nieodpłatnego przyjmowania sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych (od innych jednostek odpady przyjmowane są odpłatnie). W przypadku sprzętu gospodarstwa domowego już od 1 lipca 2006 przy zakupie nowego urządzenia będzie można oddać zużyty sprzęt w sklepie. Sklepy (sprzedawcy hurtowi i detaliczni) będą musiały go zbierać tylko na zasadzie jeden za jeden (czyli np. sprzedając nowy telefon komórkowy, będą musiały przyjąć od klienta stary telefon, sprzedając nową kuchenkę elektryczną, będą musiały przyjąć już wyeksploatowaną). Sprzedawcy nie będą jednak musieli uzyskiwać zezwoleń na zbiórkę i na transport odpadów wymaganych przepisami ustawy o odpadach. Wystarczy zgłoszenie odpowiedniemu staroście, że prowadzą zbiórkę odpadów i że je transportują. W przypadku sprzętu innego niż dla gospodarstw domowych, wprowadzający zobowiązani są do zorganizowania i finansowania zbiórki oraz przetwarzania zużytego sprzętu, który był wprowadzony na rynek po 13 sierpnia 2005 r. Obowiązek finansowania recyklingu dotyczy także sprzętu wprowadzonego na rynek przed 13 sierpnia 2005 r., jeżeli zużyte urządzenia są zastępowane przez tego samego rodzaju sprzęt dostarczony przez wprowadzającego go na rynek. Jednak w tym wypadku koszty zbiórki i odzysku mogą być również ponoszone przez użytkownika. Wprowadzający sprzęt zobowiązany jest do umieszczania na sprzęcie oznakowania (symbolu przekreślonego kosza) w sposób wyraźny, czytelny i trwały. W przypadku sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych wprowadzający jest zobowiązany dołączyć informacje dotyczącą zakazu umieszczania zużytego sprzętu łącznie z innymi odpadami, wraz z wyjaśnieniem znaczenia oznakowania „przekreślonego kosza”, potencjalnych skutków dla środowiska i zdrowia ludzi wynikających z obecności w sprzęcie składników niebezpiecznych oraz masy sprzętu. Wprowadzający może również przekazać sprzedawcy informacje o kosztach gospodarowania odpadami (koszty zbierania, przetwarzania, recyklingu lub innego procesu odzysku). Jeśli to zrobi wówczas sprzedawca ma obowiązek prezentacji tych informacji jako wydzielony element wprowadzanego sprzętu. Wprowadzający sprzęt zobowiązani są również do opracowania informacji dotyczącej ponownego użycia i przetwarzania zużytego sprzętu w terminie 12 miesięcy od dnia wprowadzenia nowego typu sprzętu. Informacja ta przeznaczona jest dla prowadzących zakłady przetwarzania zużytego sprzętu i powinna: - określać części składowe sprzętu możliwe do ponownego użycia, - wskazać w sprzęcie składniki niebezpieczne, materiały i części składowe, które powinny być usunięte.

REJESTR GIOŚ

1 lipca 2006 r. wchodzą w życie zapisy ustawy dotyczące rejestru prowadzonego przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ), który zawierać będzie informacje o: - wprowadzających sprzęt na rynek, - zbierających zużyty sprzęt, - prowadzących zakłady przetwarzania, - prowadzących działalność w zakresie recyklingu, - prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku, - organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Obowiązek wpisu do rejestru wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2006 r. Przed rozpoczęciem działalności w jednym z wymienionych zakresów przedsiębiorca musi złożyć wniosek o wpis do rejestru, przy czym przedsiębiorcy prowadzący w tym czasie działalność mają obowiązek złożyć wniosek w terminie do 30 września 2006 r. W zależności od zakresu działalności przedsiębiorca musi dołączyć do wniosku o wpis do rejestru szereg szczegółowych informacji, zależnie od charakteru prowadzonej działalności. W wyniku wpisu do rejestru przedsiębiorca uzyskuje numer rejestrowy. Wpis do rejestru wprowadzającego sprzęt podlega opłacie rejestrowej. Każdego roku (oprócz roku w którym została uiszczona opłata rejestrowa) do końca lutego wprowadzający sprzęt wpisany do rejestru uiszcza opłatę roczną, której wysokość jest zależna od rocznego obrotu netto oraz wielkości przedsiębiorstwa. Wspomniane wyżej zabezpieczenie finansowe dotyczy grupy wprowadzających sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych. Są oni zobowiązani corocznie do udokumentowania zabezpieczenia, którego przedmiotem jest sfinansowanie zagospodarowania zużytego sprzętu, powstałego z tego samego rodzaju sprzętu, który został przez nich wprowadzony. Zabezpieczenie może mieć formę: umowy z organizacją odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, depozytu, umowy ubezpieczeniowej lub gwarancji bankowej. Kwota zabezpieczenia obliczana jest jako iloczyn opłaty produktowej za recykling sprzętu oraz masy sprzętu (w roku 2006 jest to masa sprzętu jaką przedsiębiorca zamierza wprowadzić w 2006 r., w kolejnych latach – masa jaką przedsiębiorca wprowadził w poprzednim roku kalendarzowym – jeśli jest wpisany do rejestru, lub masa jaką zamierza wprowadzić w danym roku – jeśli nie jest wpisany do rejestru). Przepisy dotyczące zabezpieczenia finansowego weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. W związku z powyższym wymogiem wprowadzający sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych dołącza do wniosku o wpis do rejestru uwierzytelnioną kopię umowy z organizacją recyklingu sprzętu elektrycznego i elektronicznego lub – w przypadku braku takiej umowy – potwierdzenie wniesienia zabezpieczenia finansowego. Za nierzetelne złożenie wniosku grozi grzywna, a odmowa wpisania do rejestru ze względu na brak zabezpieczenia może skutkować karą pieniężną (od 5 do 50 tys. zł).

SPRAWOZDAWCZOŚĆ

Od dnia wejścia w życie ustawy wprowadzający sprzęt ma obowiązek prowadzenia dodatkowej ewidencji obejmującej informacje dotyczące ilości i masy wprowadzonego sprzętu. Co więcej, spoczywają na nim obowiązki w zakresie sprawozdawczości; odpowiednie sprawozdania należy przedkładać Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska. Obowiązki sprawozdawczości dotyczą również zbierających sprzęt, zakładów przetwarzania, prowadzących działalność w zakresie recyklingu oraz prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesach odzysku. Nie da się ukryć, iż formalne aspekty wdrożenia dyrektywy WEEE zostały tu bardzo skomplikowane i nie sposób objąć je opisem w ramach jednego artykułu.

OGRANICZENIE UŻYCIA SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNYCH

Od 1 lipca 2006 roku zaczną również obowiązywać przepisy dyrektywy 2002/95/EC w sprawie ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (zwanej dyrektywą RoHS - Restriction of the use of Certain Hazardous Substances in Electrical and Electronic Equipment) i od tego dnia przedsiębiorstwa, których wyroby nie będą spełniały wymagań dyrektywy - nie będą mogły swoich wyrobów wprowadzać na rynek krajowym i wewnątrzwspólnotowy. Tu wprowadzenie na rynek oznacza sprzedaż (wystawienie odpowiedniego dokumentu, np. faktura) przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela (w tym: importera) lub wynajęcie, podarowanie czy fizyczną obecność produktu - jego przetransferowanie na dany rynek po raz pierwszy. Nie jest więc umieszczeniem produktu składowanie go na magazynie przyfabrycznym po jego wyprodukowaniu, czy na magazynie importera - przed sprzedażą dystrybutorowi. Części zamienne przeznaczone do napraw urządzeń elektrycznych i elektronicznych wypuszczonych na rynek przed lipcem 2006 roku nie podlegają nowym przepisom. Przepisy dyrektywy stanowią, iż w wytwarzanym i wprowadzanym do obrotu sprzęcie elektronicznym i elektrycznym nie mogą być wykorzystywane (z pewnymi wyjątkami): ołów, rtęć, kadm, chrom sześciowartościowy, polibromowane bifenyle oraz polibromowane etery difenylowe. Jeżeli jednak przedsiębiorca produkuje lub wprowadza na rynek wyrób zawierający pewne ilości substancji zakazanych i chce, aby mógł być dalej produkowany lub sprzedawany, może wnioskować do Komisji Europejskiej o wykluczenie z ww. obowiązków. Jednym z warunków jest brak zamiennika dla stosowanych substancji. Komisja Europejska po bardzo rygorystycznej ocenie zezwala na dalsze prace tylko nad tymi prośbami, które dotyczą przypadków, w których rzeczywiście nie ma żadnego zamiennika, a "szkodliwość ekologiczna" wyrobu gotowego nie będzie duża. W Polsce przepisy Dyrektywy 2002/95/EC zostały implementowane rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z 6 października 2004 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących ograniczenia wykorzystywania w sprzęcie elektronicznym i elektrycznym niektórych substancji mogących negatywnie oddziaływać na środowisko (Dz.U. nr 229, poz.2310). Obecnie Ministerstwo Gospodarki prowadzi prace nad nowelizację tego rozporządzenia, co jest skutkiem publikacji trzech Decyzji Komisji zmieniających (łagodzących) Dyrektywę ROHS. Do tej pory nie wypracowano jeszcze oficjalnej i zaaprobowanej przez Komisję Europejską procedury oceny na zgodność z ROHS-em. Wielu producentów prowadzi "dobrowolną ocenę" na zgodność z ROHS-em przeprowadzaną własnymi metodami w ich własnych laboratoriach lub na zlecenie (co oczywiście może determinować wątpliwości co do obiektywności prowadzonych badań). Stąd też producenci stosują procedurę "dobrowolnej oceny zgodności" według wytycznych międzynarodowych komitetów technicznych.. Należy jednak pamiętać, iż ocena ta nie jest elementem Systemu Oceny Zgodności dla Dyrektyw Nowego Podejścia, tylko czymś zupełnie niezależnym (ROHS nie jest "dyrektywą nowego podejścia", tylko dyrektywą "środowiskową"). W Polsce pierwszą jednostką, która prowadzi badania usługowe badania w zakresie zgodności z ROHS jest Instytut Metali Nieżelaznych w Katowicach.

Krzysztof Okrasiński

EIC PL 409

krzysztof.okrasinski@darr.pl