Kara za niezłożenie lub spóźnione złożenie przez firmę sprawozdania w tym zakresie spadła z 10 tysięcy do 500 zł. A dokładniej, zgodnie z nowymi przepisami, przedsiębiorcy, którzy nie złożą terminowo sprawozdania za 2011 rok do marszałka województwa, zapłacą:

• § 500 zł, mając 14 dni na dostarczenie stosownych dokumentów;
• § 2 000 zł, jeśli nie spełnią ww. warunku i otrzymają kolejne 14 dni na złożenie sprawozdania;
• §  10 000 zł - to kara maksymalna, która zostanie nałożona za uporczywe uchylanie się od złożenia raportu.

Definicja przedsiębiorcy obowiązanego do gospodarowania odpadami jest bardzo szeroka, można więc uznać, że ten obowiązek dotyczy każdej firmy. Zgodnie z art. 5. Ustawy o odpadach[1], kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstawanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić tak, aby:

• 1) zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ich ilość i negatywne oddziaływanie na środowisko przy wytwarzaniu produktów, podczas ich użytkowania i po zakończeniu korzystania z nich;
• 2) zapewniać zgodny z zasadami ochrony środowiska odzysk odpadów, jeżeli nie udało się zapobiec ich powstawaniu;
• 3) zapewniać zgodne z zasadami ochrony środowiska unieszkodliwianie odpadów, których powstaniu nie udało się zapobiec lub których nie udało się poddać odzyskowi.

Należy pamiętać, że istnieje również ustawowy obowiązek dotyczący stosowania takich sposobów produkcji (lub formy świadczonych usług) oraz surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwalają utrzymać ich ilość na możliwie najniższym poziomie, a także ograniczają negatywne oddziaływanie na środowisko lub zmniejszają zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi.

Jakie odpady?

Katalog odpadów, który znajduje się w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie katalogu odpadów (DzU 2001 nr 112 poz. 1206), dzieli odpady w zależności od źródła ich powstawania na grupy. Są to m.in.: odpady powstające przy poszukiwaniu i wydobywaniu rud oraz innych kopalin, odpady z rolnictwa, sadownictwa i przetwórstwa spożywczego, odpady z przetwórstwa drewna, odpady z przeróbki ropy naftowej, odpady z przemysłu fotograficznego, odpady opakowaniowe, odpady z budowy, odpady medyczne i weterynaryjne, odpady z obróbki powierzchni metali i tworzyw sztucznych i inne. Lista odpadów niebezpiecznych jest oznakowana indeksem górnym w postaci gwiazdki - * - przy kodzie rodzaju odpadów.

Najpowszechniej występujące odpady, których wytwarzanie dotyczy prawie każdego przedsiębiorcy, to odpadowe oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe, zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy, opony, baterie i akumulatory, odpady urządzeń elektrycznych i elektronicznych, w tym np. tonery* (16 02 13* zużyte urządzenia zawierające niebezpieczne elementy), czy odpady w gabinetach stomatologicznych (18 01 10* odpady amalgamatu dentystycznego).

Obowiązki administracyjne
 

Wytwórca odpadów, w zależności od ich rodzaju oraz masy, ma obowiązek poinformowania organów o wytwarzaniu odpadów lub uzyskania zgody na to.

Przedsiębiorcy, którzy wytwarzają do 100 kg rocznie odpadów niebezpiecznych albo powyżej 5 t rocznie odpadów innych niż niebezpieczne, są obowiązani do przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi do swojego starosty. Przedsiębiorca, który wytwarza więcej niż 100 kg odpadów niebezpiecznych rocznie, jest obowiązany do uzyskania decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi. Decyzje takie wydają:

• regionalny dyrektor ochrony środowiska - w przedsięwzięciach i zdarzeniach na terenach zamkniętych;
• marszałek województwa - w sprawach kwalifikowanych jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;
• starosta - w pozostałych sprawach.

Dla wytwórców odpadów, którzy prowadzą działalność polegającą na świadczeniu usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw, a także przetwarzania odpadów zawierających azbest w urządzeniach przewoźnych, obowiązkowe jest uzyskanie decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami. Program taki jest zatwierdzany w drodze decyzji przez :

• regionalnego dyrektora ochrony środowiska - w przedsięwzięciach i zdarzeniach na terenach zamkniętych;
• marszałka województwa - w pozostałych przypadkach.

Przedsiębiorca jest obowiązany do uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, które powstają w związku z eksploatacją instalacji, jeżeli wytwarza powyżej 1 t odpadów niebezpiecznych lub powyżej 5000 t odpadów innych niż niebezpieczne rocznie. Jeszcze inne obowiązki dotyczą transportu, składowania i magazynowania odpadów.

Najbardziej zaawansowanym dokumentem jest pozwolenie zintegrowane, które reguluje nie tylko gospodarkę odpadami w przedsiębiorstwie, lecz także wprowadzanie innych zanieczyszczeń do środowiska, m.in. gazów lub pyłów do powietrza, substancji do wody, gleby lub ziemi, emitowania hałasu, wibracji i innych.

Ewidencje, sprawozdawczość, waga

Kolejny bardzo ważny obowiązek przedsiębiorców to prowadzenie ilościowej i rodzajowej ewidencji odpadów zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów niebezpiecznych. Masę odpadów podaje się w kilogramach lub tonach, dlatego niezbędnym zakupem w firmie może okazać się waga.

Sposób prowadzenia ewidencji odpadów jest również uregulowany prawnie. Podstawowymi dokumentami są karta ewidencji i karta przekazania odpadu. Z obowiązku wypełniania tych dokumentów zwolnieni są wytwórcy odpadów komunalnych oraz wycofanych z eksploatacji pojazdów, ale pod warunkiem że zostały one przekazane do stacji demontażu lub punktu zbierania pojazdów. Ponadto ewidencji nie muszą prowadzić osoby fizyczne oraz jednostki, które wytworzone odpady wykorzystują na potrzeby własne, np. tekturę zużywają jako opał.

Uproszczoną ewidencję mogą prowadzić małe i średnie przedsiębiorstwa, które spełniają następujące warunki:

1) wytwarzają nie więcej niż 100 kg odpadów niebezpiecznych rocznie,

2) wytwarzają do 5 t rocznie odpadów innych niż niebezpieczne, niebędących odpadami komunalnymi.

Zwolnione z prowadzenia ewidencji są podmioty, które wytwarzają określone rodzaje odpadów (m.in. trociny, gruz, drewno, szkło i inne) w określonych ilościach[2]. Niemniej jednak wskazane jest prowadzenie takiej ewidencji na własne potrzeby, aby mieć wiedzę, czy rzeczywiście przewidziana w ustawie ilość nie została przekroczona.

Od 2011 r. obowiązują nowe wzory i zasady wypełniania dokumentów ewidencyjnych, m.in. wzór karty ewidencji odpadu, karty ewidencji komunalnych osadów ściekowych, karty ewidencji zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, karty ewidencji pojazdu wycofanego z eksploatacji oraz karty przekazania odpadu[3].

Do 15 marca 2012 r. każdy przedsiębiorca prowadzący ewidencje, a także wytwórca komunalnych osadów ściekowych ma obowiązek przekazywania marszałkowi województwa właściwemu ze względu na miejsce wytwarzania, zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów zbiorczego zestawienia danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz o instalacjach i urządzeniach służących do odzysku i unieszkodliwiania tych odpadów, opracowanego zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 37 Ustawy o odpadach) za rok 2011. Jak wspomniano, na złożenie zbiorczego zestawienia przedsiębiorcy mają czas do połowy marca, jednak wskazane jest, by dane przygotowywać na bieżąco, a na pewno zapoznać się jak najszybciej z formularzem sprawozdania. Dokumenty ewidencji odpadów należy przechowywać 5 lat.

Studiując katalog odpadów, można dojść do prostego wniosku - każdy stomatolog powinien złożyć informację o wytwarzaniu odpadów do starosty, a następnie złożyć sprawozdanie o odpadach do urzędu marszałkowskiego, podobnie każdy warsztat samochodowy, który m.in. wymienia akumulatory, oleje, płyny, naprawia klimatyzację itd.

Obniżenie kary za niezłożenie sprawozdania to wiadomość zarazem dobra i zła dla przedsiębiorców. Z jednej strony wysokość kary nie jest zbyt dotkliwa, natomiast z drugiej strony urząd marszałkowski może pewniej sięgać po mandat w celu dyscyplinowania wytwórców odpadów...

Krystyna Biełach

Enterprise Europe Network

Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego

e-mail: bielach@pfrr.pl

[1] Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (DzU nr 185 poz. 1243).

[2] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie rodzajów odpadów lub ich ilości, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów, oraz kategorii małych i średnich przedsiębiorstw, które mogą prowadzić uproszczoną ewidencję odpadów (DzU nr 152 poz. 1735).

[3] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (DzU nr 249 poz. 1673).