Możliwości wyjścia z kryzysu UE ma mocno ograniczone przez następujące zjawiska:

• Ucierpiały finanse publiczne UE. W poszczególnych krajach członkowskich deficyt PKB wynosi średnio 7%, a poziom zadłużenia ponad 80% PKB.
• Trudna sytuacja sektora finansowego powoduje spadek dostępności kredytów, co jednocześnie jest przyczyną hamowania procesu odbudowy.
• Konkurencja światowa jest ostra. Udział UE w światowym eksporcie spada na korzyść Chin oraz Indii.

Podstawowe założenia
Po pierwsze, należy stwierdzić, że gospodarki państw UE są od siebie uzależnione. W ramach handlu wewnątrzwspólnotowego, z 1 tys. euro PKB danego kraju przepływa do innego kraju ok. 200 euro np. 70% części każdego samochodu wyprodukowanego w UE, pochodzi z innych państw członkowskich. .

Po drugie, podczas kryzysu oczywista stała się potrzeba koordynacji, która jest bardzo ważna w procesie odbudowy gospodarek. Decyzje podjęte w jednym państwie członkowskim mają wpływ na pozostałe państwa.

Po trzecie, UE ma wiele mocnych stron: rynek wewnętrzny, euro, przywództwo w G20.

Europa w roku 2020
By móc stworzyć nową, lepszą Europę, musimy pamiętać, że:

• wyjście z kryzysu oznacza przejście do innej gospodarki, a nie powrót do sytuacji sprzed kryzysu,
• musimy stawić czoła długotrwałym zjawiskom - globalizacji, rosnącemu zapotrzebowaniu na zasoby, starzeniu się społeczeństw, tendencjom technologicznym.

Komisja Europejska przygotowała dokument „Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu"[1] w którym przedstawiła założenia rozwoju Europy do 2020 roku.

„Europa 2020" wymienia wzajemnie ze sobą powiązane trzy priorytety:

• rozwój inteligentny, czyli rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji;
• rozwój zrównoważony, czyli wspieranie gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów naturalnych. Zachowane muszą być zasady ochrony środowiska i konkurencyjności;
• rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu, czyli wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia. W ten sposób zapewnimy Europie spójność społeczną i terytorialną.

Działania na rzecz rozwoju
Komisja Europejska przedstawiła siedem projektów, których zastosowanie umożliwi realizację poszczególnych priorytetów:

• Unia innowacji - projekt na rzecz poprawy warunków i dostępu do finansowania badań i innowacji. Innowacyjne pomysły muszą przerodzić się w nowe produkty i usługi, które z kolei przyczynią się do wzrostu gospodarczego i stworzenia nowych miejsc pracy.
• Młodzież w drodze - projekt na rzecz poprawy wyników kształcenia oraz ułatwiania młodzieży wejścia na rynek pracy.
• Europejska agenda cyfrowa - projekt na rzecz upowszechnienia szybkiego internetu i umożliwienia gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom czerpania korzyści z jednolitego rynku cyfrowego.
• Europa efektywnie korzystająca z zasobów - projekt na rzecz uniezależnienia wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów energetycznych. Oznacza to przejście na gospodarkę niskoemisyjną, lepsze wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, modernizację transportu i propagowanie efektywności energetycznej.
• Polityka przemysłowa w erze globalizacji - projekt na rzecz wzmocnienia otoczenia biznesu, szczególnie w odniesieniu do MSP. Chodzi o wspieranie rozwoju silnej i zrównoważonej bazy przemysłowej przygotowanej do konkurowania na rynkach światowych.
• Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia - projekt zakładający modernizację rynków pracy i wzmocnienie pozycji pracowników dzięki rozwojowi zawodowemu przez całe życie. Wymaga zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej, lepszego dopasowania popytu do podaży na rynku pracy dzięki mobilności siły roboczej.
• Europejski program walki z ubóstwem - projekt na rzecz spójności społecznej i terytorialnej. Korzyści płynące ze wzrostu gospodarczego i zatrudnienia powinny być dostępne dla wszystkich.

Inteligentny rozwój - gospodarka oparta na wiedzy i innowacji
Priorytet inteligentnego rozwoju oznacza zwiększenie roli wiedzy i innowacyjności, które są siłą napędową przyszłego rozwoju. Koniecznym elementem działań jest podniesienie jakości edukacji, poprawa wyników działalności badawczej, wspieranie transferu innowacji w Unii, pełnego wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych, a także zadbanie o to, by innowacyjne pomysły przeradzały się w nowe produkty i usługi. Tylko takie podejście przyczyni się do zwiększenia wzrostu, stworzenia nowych miejsc pracy i zmniejszenia problemów społecznych w Europie. Nie należy jednak zapominać o podstawowych warunkach sukcesu: przedsiębiorczości, środkach finansowych oraz uwzględnianiu potrzeb użytkowników i możliwości oferowanych przez rynek.

Działania, jakie Europa musi podjąć w ramach tego priorytetu:

• Inwestycje w innowacje: wydatki na działalność badawczo-rozwojową w Europie wynoszą poniżej 2%, podczas gdy w USA jest to 2,6%, a w Japonii 3,4%. Różnica wynika z niższego poziomu inwestycji sektora prywatnego. Unia musi się zastanowić nad strukturą wydatków na badania i poprawieniem warunków prywatnej działalności badawczo-rozwojowej na swoim terytorium. Mniejsze wydatki na B+R w Europie są w dużej mierze spowodowane tym, że w działa tu mniej firm w branży zaawansowanych technologii niż w USA i w Japonii.
• Ciągła edukacja. Co czwarty uczeń nie potrafi dobrze czytać, a co siódmy młody człowiek przerywa proces kształcenia i szkolenia przedwcześnie. Około połowy uczniów zdobywa kwalifikacje na średnim poziomie, które jednak często nie zaspokajają potrzeb rynku pracy. Mniej niż jedna trzecia osób między 25. a 34. rokiem życia ma wykształcenie wyższe, w porównaniu z 40% w USA i ponad 50% w Japonii. Zgodnie z rankingiem Uniwersytetu Shanghai Jiao Tong, tylko dwa europejskie uniwersytety są pośród 20 najlepszych uczelni świata.
• Rozwój społeczeństwa cyfrowego. Wartość globalnego rynku technologii informacyjno-komunikacyjnych wynosi 2000 mld euro; a firmy europejskie zaspokajają tylko jedną czwartą tego popytu. Europa pozostaje w tyle również pod względem szybkiego internetu, co negatywnie wpływa na jej potencjał innowacyjny, na rozpowszechnianie wiedzy oraz na sprzedaż produktów i usług.

Zrównoważony rozwój
Zrównoważony rozwój oznacza budowanie konkurencyjnej gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów naturalnych.

Należy do tego wykorzystać nowe procesyi technologie, w tym technologie przyjazne środowisku. Priorytet ten oznacza wzmacnianie przewagi konkurencyjnej europejskiego biznesu. Dzięki takiemu podejściu Europa będzie mogła prowadzić działalność niskoemisyjną w świecie ograniczonych zasobów, jednocześnie zapobiegając degradacji środowiska, utracie bioróżnorodności i niezrównoważonemu wykorzystywaniu zasobów. Zwiększy to również spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną.

Działania, jakie Europa musi podjąć w ramach tego priorytetu:

• Zwiększenie konkurencyjności. W obliczu ogromnej presji na rynkach eksportowych musimy się stać bardziej konkurencyjni od naszych głównych partnerów handlowych, poprzez zwiększenie wydajności. Będziemy musieli zająć się kwestią względnej konkurencyjności, czyli poziomem konkurencyjności w strefie euro a konkurencyjnością całej Unii Europejskiej. Unia zwykle przodowała pod względem rozwiązań ekologicznych, teraz jednak jej pozycji zagrażają istotni konkurenci, jak Chiny i Ameryka Północna. UE powinna utrzymać prowadzenie na rynku technologii przyjaznych środowisku, co zapewni efektywne korzystanie z zasobów w całej gospodarce.
• Przeciwdziałanie zmianom klimatu. Aby osiągnąć założone cele dotyczące klimatu, w najbliższym dziesięcioleciu należy znacznie szybciej niż w latach poprzednich ograniczać emisję gazów cieplarnianych. Trzeba także wykorzystać możliwości nowych technologii, takich jak wychwytywanie dwutlenku węgla i sekwestracja. Bardziej efektywne korzystanie z zasobów w dużym stopniu przyczyni się do ograniczenia emisji zanieczyszczeń, zwiększenia oszczędności i pobudzenia wzrostu gospodarczego. Dotyczy to wszystkich sektorów gospodarki, nie tylko tych wysokoemisyjnych. Należy również wzmocnić odporność europejskich systemów gospodarczych na zagrożenia związane z klimatem oraz zwiększyć możliwości zapobiegania klęskom żywiołowym i reagowania na nie.
• Korzystanie z czystej i efektywnej energii. Osiągnięcie celów w zakresie energii pozwoli  UE zaoszczędzić do 2020 roku 60 mld euro na imporcie ropy naftowej i gazu. Nie są to tylko oszczędności finansowe. Chodzi też o bezpieczeństwo energetyczne. Dalsza integracja europejskiego rynku energii może przynieść dodatkowe przyrost PKB od 0,6% do 0,8%. Dzięki uzyskaniu założonych 20% energii ze źródeł odnawialnych możemy stworzyć w UE ponad 600 000 miejsc pracy. Jeśli dodać do tego 20% efektywności energetycznej, można już mówić o milionie nowych miejsc pracy.

Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu
Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu oznacza wzmocnienie pozycji obywateli poprzez zapewnienie wysokiego poziomu zatrudnienia, inwestowanie w edukację, zwalczanie ubóstwa, modernizowanie rynków pracy, systemy szkoleń i ochronę socjalną. Wszystkie te elementy budują spójne społeczeństwo. Ważne jest też, aby korzyści ze wzrostu gospodarczego rozkładały się równo w całej Unii, również w regionach najbardziej oddalonych, zwiększając w ten sposób spójność terytorialną. Chodzi o to, aby każdy obywatel w ciągu swojego życia mógł korzystać ze wszystkich możliwości.

Działania, jakie Europa musi podjąć w ramach tego priorytetu:

• Zwiększenie zatrudnienia. W UE pracują dziś tylko dwie trzecie osób w wieku produkcyjnym, podczas gdy w USA i Japonii liczba ta wynosi ponad 70%. Szczególnie niskie są wskaźniki zatrudnienia kobiet i osób starszych. Kryzys dotknął szczególnie ludzi młodych - bezrobocie wśród nich wynosi ponad 21%. Istnieje duże ryzyko, że ludzie bez pracy lub pracujący okazjonalnie stracą swoją pozycję na rynku pracy.
• Podnoszenie umiejętności. Około 80 mln osób ma niskie kwalifikacje, a z uczenia się przez całe życie korzystają głównie najbardziej wykształceni. Do 2020 roku w kolejnych 16 mln miejsc pracy potrzebne będą wysokie kwalifikacje; jednocześnie liczba miejsc pracy wymagających tylko niskich kwalifikacji spadnie o 12 mln. Również wydłużona aktywność zawodowa może się wiązać z koniecznością nabywania nowych umiejętności przez całe życie.
• Walka z ubóstwem. Przed kryzysem zagrożonych ubóstwem było 80 mln osób, z czego 19 mln to dzieci. 8% pracujących nie zarabia wystarczająco dużo, aby wyjść z ubóstwa.

Przedsiębiorcy na jednolitym rynku w XXI wieku
Osiągnięcie celów strategii Europa 2020 wymaga między innymi wzmocnienia roli jednolitego rynku. Drogą do tego jest dyrektywa usługowa Pełne wdrożenie tego dokumentu może przynieść zwiększenie obrotów w sektorze usług handlowych o 45% oraz wzrost bezpośrednich inwestycji zagranicznych o 25%, co powinno zwiększyć PKB o 0,5% do 1,5%.

Komisja Europejska będzie dbała o to, by jednolity rynek pozostał otwarty i dawał przedsiębiorcom równe szanse. Zwalczany będzie protekcjonizm krajowy. Dodatkowo do osiągania celów strategii Europa 2020 zostanie wykorzystana polityka konkurencyjności. Stanie się to dzięki przestrzeganiu praw patentowych i praw własności intelektualnej.

W osiągnięciu celów strategii na poziomie krajowym pomoże pobudzanie i wspieranie inicjatyw na rzecz innowacyjnych, efektywnych i bardziej przyjaznych dla środowiska technologii, przy jednoczesnym ułatwianiu dostępu do publicznego wsparcia inwestycji, do kapitału podwyższonego ryzyka i finansowania działalności badawczo-rozwojowej.

W praktyce Komisja Europejska zaproponuje następujące działania zmierzające do zmniejszenia przeciążeń na jednolitym rynku:

• wzmocnienie struktur służących wdrożeniu zasad jednolitego rynku prawidłowo i w terminie (m.in. rozporządzeń w sprawie sieci internetowej, dyrektywy o usługach oraz pakietu legislacyjnego dotyczącego nadzoru finansowego) oraz ich skutecznemu wykonywaniu i szybkiemu rozwiązywaniu ewentualnych problemów;
• kontynuowanie programu inteligentnych regulacji, obejmującego m.in. częstsze wykorzystywanie rozporządzeń zamiast dyrektyw, przeprowadzanie oceny ex post obowiązujących przepisów, monitorowanie rynku, zmniejszanie obciążeń administracyjnych, usuwanie przeszkód podatkowych, poprawę otoczenia biznesu, szczególnie w odniesieniu do MSP, oraz wspieranie przedsiębiorczości;
• przystosowanie przepisów unijnych i krajowych do warunków ery cyfrowej w celu poprawy obiegu informacji i zwiększenia zaufania konsumentów i przedsiębiorstw. Będzie to wymagać aktualizacji przepisów dotyczących odpowiedzialności, gwarancji, dostaw i rozstrzygania sporów;
• ułatwianie przedsiębiorcom i konsumentom zawierania umów z partnerami z innych krajów UE oraz ograniczanie kosztów tych operacji, przede wszystkim dzięki zharmonizowanym rozwiązaniom w obszarze umów konsumenckich, europejskim wzorcowym klauzulom umownym oraz dzięki krokom podejmowanym w celu utworzenia opcjonalnego euułatwianie wykonywania umów i uznawania wyroków sądowych i dokumentów w innych krajach UE w odniesieniu do przedsiębiorstw i konsumentów oraz zmniejszanie kosztów tych operacji.

Podsumowując, należy podkreślić, że do realizacji priorytetów strategii Europa 2020 konieczne jest, aby podejmowane działania były prowadzone nie tylko na poziomie unijnym, lecz także na poziomie krajowym i międzynarodowym.

Barbara Buryta
Enterprise Europe Network
Dolnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego
Network West Poland
e-mai: eic@darr.pl

Bibliografia:

• Europa 2020. Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej - nieformalne posiedzenie Rady Europejskiej, 11 lutego 2010 r.
• Komunikat Komisji. Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Bruksela, 3.03.2010 KOM(2010) 2020 wersja ostateczna
• Rada Europejska 25-26 marca 2010 r. Konkluzje. Bruksela, 26 marca 2010 r. (OR. en). EUCO 7/10. CO EUR 4

Przypis:
 [1] Bruksela, 3.03.2010; KOM(2010) 2020 wersja ostateczna. Komunikat Komisji. Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl  

Artykuł pochodzi z październikowego Biuletynu Euro Info 2010.