To właśnie praktyka stosowana między przedsiębiorcami stała się podstawą owej regulacji, która została skonsolidowana i opublikowana po raz pierwszy w 1936 r. przez Międzynarodową Izbę Handlową (International Chamber of Commerce, ICC). Od tego czasu tekst ten był wielokrotnie nowelizowany (1945, 1953, 1967, 1976, 1980, 1990, 2000, 2010) ze względu na stale zmieniającą się rzeczywistość społeczno-gospodarczą oraz nowe zdobycze nauki, które ułatwiły przedsiębiorcom międzynarodową wymianę handlową. W wrześniu 2010 r. Incoterms® doczekały się ósmej z kolei nowelizacji (Incoterms® 2010), która wprowadza pewne istotne zmiany, mające ułatwić przedsiębiorcom przeprowadzanie transakcji. Należy dodać, że Incoterms® odwołują się do Konwencji ONZ o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (CISG, 1980) ratyfikowanej przez Polskę 19 maja 1995 r., będącej podstawą prawną umów sprzedaży towarów między stronami, które mają siedziby handlowe w różnych państwach. Strony, chcąc stosować konkretną regułę Incoterms®, muszą ją w sposób wyraźny zawrzeć w umowie. W Polsce podstawą do tego jest zasada wolności umów wyrażona w art. 353¹ kodeksu cywilnego.

Nowa edycja Incoterms® 2010

Najnowsza wersja Incoterms® 2010 jest logiczną konsekwencją dążenia do dysponowania tekstem, który odzwierciedla aktualne potrzeby rynkowe. Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych przez INCOTERMS® 2010 jest zmniejszenie ilości reguł z 13 do 11 przez wyeliminowanie DAF, DES, DEQ, DDU i zastąpienie ich dwiema nowymi regułami. Jedyną regułą z grupy D, która nie została wykluczona, jest DDP (Delivered duty unpaid). ICC dodała dwie nowe reguły DAT (Delivered at terminal) i DAP (Delivered at place), które w pewnym stopniu zastępują te wyeliminowane i których powstanie jest uzasadnione szeroką praktyką w handlu międzynarodowym. Obie reguły mogą być używane bez względu na rodzaj transportu. DAT (dostarczony do terminalu) oznacza, że sprzedający dostarczył towary, w momencie kiedy znajdą się one na wskazanym terminalu przeznaczenia i zostaną pozostawione tam do dyspozycji kupującego. Terminal jest rozumiany jako jakiekolwiek miejsce, np. nabrzeże, magazyn, skład kontenerów bądź terminal drogowy, lotniczy lub kolejowy. Koszty oraz ryzyko przechodzą ze sprzedającego na kupującego w momencie pozostawienia do dyspozycji towaru na wskazanym przez strony terminalu. Sprzedający ponosi tym samym ryzyko i koszt rozładunku towaru. Zgodnie z regułą DAP (dostarczony do miejsca) sprzedający zobowiązuje się do pozostawienia towaru do dyspozycji kupującego bez obowiązku jego rozładunku, we wskazanym miejscu przeznaczenia. Zarówno w przypadku DAT, jak i DAP sprzedający nie ponosi odpowiedzialności za koszty odprawy celnej importowej w kraju kupującego ani nie jest zobowiązany do przeprowadzenia żadnej czynności celnej. Ewentualne czynności oraz koszty związane z odprawą celną eksportową w kraju wysyłki pokrywane są przez sprzedającego.  

Kolejną zmianą w Incoterms® 2010 jest wprowadzenie nowego podziału reguł na dwie grupy (a nie cztery, jak to miało miejsce w wersji Incoterms® 2000), co wynika z rodzaju stosowanego transportu (w wersji Incoterms 2000® elementem organizacyjnym były wspólne dla poszczególnych grup warunki). Pierwsza grupa zawiera reguły stosowane bez względu na rodzaj lub rodzaje transportu (EXW, FCA, CPT, CIP, DAT, DAP, DDP). Mogą być one stosowane nawet wtedy, kiedy towar w ogólnie nie będzie transportowany drogą morską. Należy jednak pamiętać, że reguły te mogą być stosowane w przypadku, gdy jednym ze środków transportu jest statek. Druga grupa z kolei obejmuje reguły stosowane w transporcie morskim oraz wodnym śródlądowym (FAS, FOB, CFR, CIF). Zmiana ta ma na celu ułatwienie przedsiębiorcom wyboru reguły odpowiadającej im potrzebom i opiera się na stosowanej już w tej sferze praktyce biznesowej.  

Zwrot używany dotychczas w regułach FOB, CFR, i CIF „przekroczenie burty statku" (over the ship´s rail) został zastąpiony przez zwrot „na pokładzie statku" (on board the vessel). Ma on istotne znaczenie ze względu na to, że dotyczy momentu, w którym odpowiedzialność za towar przechodzi ze sprzedającego na kupującego. Zmianę tą należy ocenić pozytywnie, gdyż odzwierciedla ona obowiązującą obecnie w handlu praktykę i unika raczej przestarzałej formuły ryzyka wyrażonego w przestrzeni za pomocą pionowej, niewidzialnej linii.  

Kolejną istotną zmianą jest możliwość wymiany dokumentów, komunikowania się i dokonywania czynności między stronami drogą elektroniczną, jeżeli strony tak postanowią lub jeżeli wynika to ze zwyczaju. Również ta zmiana jest oparta na praktyce obowiązującej już w międzynarodowym obrocie towarów i ma za zadanie ułatwienie i przyspieszenie dopełnienia formalności.  

Nowe zasady regulują też w sposób bardziej przejrzysty obowiązki stron związane z pokryciem kosztów związanych z rozładunkiem lub przeniesieniem towaru na terminalu lub w obiektach portowych (reguły CPT, CIF, CFR, CIP, DAT, DAP, DDP), w celu uniknięcia sytuacji, w których kupujący byłby zmuszony do pokrycia tych kosztów dwukrotnie - jako opłaty frachtowej lub transportowej oraz kosztów logistycznych.  

Każda z reguł poprzedzona jest również tzw. notą orientacyjną, która zawiera podstawowe informacje na temat poszczególnych reguł, tj. kiedy powinna być stosowana, kiedy następuje przeniesienie ryzyka oraz w jaki sposób dzieli się koszty między sprzedającego i kupującego. Należy mieć jednak na uwadze to, że noty orientacyjne nie są częścią Incoterms® 2010 i mają jedynie ułatwić zapoznanie się z treścią poszczególnych reguł, w celu dokonania wyboru tej, która najbardziej pasuje do naszych potrzeb.  

Jeżeli chodzi o obowiązek ubezpieczenia towaru, ICC podkreśliło znaczenie wymogu udzielenia drugiej stronie (na której spoczywa ten obowiązek) wszelkiej informacji, która jest konieczna do uzyskania ubezpieczenia. Obowiązek informacyjny został przeniesiony z artykułu A10/B10 do A3/B3, jednocześnie zmodyfikowano jego zawartość w ten sposób, że informacja musi być udzielona na prośbę, ale również koszt i ryzyko strony, która o nią wnosi.   Dotychczas regułą było stosowanie Incoterms® w umowach międzynarodowej sprzedaży towarów. Jest jednak wiele obszarów, gdzie porozumienia handlowe (na przykład Unia Europejska) zniosły zbędne formalności celne pomiędzy różnymi krajami. Preambuła do Incoterms® 2010 stanowi obecnie, że reguły te mogą być stosowane zarówno w krajowych, jak i zagranicznych umowach sprzedaży towarów. ICC motywuje zmianę w tej kwestii dwoma czynnikami. Pierwszy wynika z tego, że przedsiębiorcy powszechnie używają reguł Incoterms® w obrocie krajowym. Drugim powodem jest coraz większa praktyka w stosowaniu reguł Incoterms® przez amerykańskich przedsiębiorców i zastępowaniu w ten sposób dotychczas stosowanych reguł dotyczących transportu i dostaw zawartych w Uniform Commercial Code.  

Niniejszy artykuł jest próbą zobrazowania jedynie najważniejszych zmian wprowadzonych przez Incoterms® 2010. Najnowsza wersja uwzględnia aktualne potrzeby i trendy rynkowe, ale biorąc pod uwagę wspomnianą już zasadę wolności umów, strony mogą, jeżeli uznają to za stosowne, wprowadzić do umowy wybraną regułę opublikowaną w jednej z poprzednich wersji nie zapominając jednak o wskazaniu roku publikacji Incoterms®, do których się odnoszą. Czas pokaże, czy modyfikacje wprowadzone w ostatniej nowelizacji okazały się trafne, czego dowodem będzie, jak zawsze, ich użyteczność i stosowanie w codziennej praktyce między przedsiębiorcami. Incoterms® 2010 weszły w życie w styczniu 2011 r.  

Tomasz Mróz

Caveat Abogados S.L.P.

e-mail: tmroz (at) caveat.es

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl
Artykuł pochodzi ze styczniowego Biuletynu Euro Info 2011.