Obecna analiza daje przejrzysty obraz aktualnego międzynarodowego zaangażowania 9480 firm sektora MSP z 33 krajów Unii Europejskiej. Raport obok przeglądu zebranych danych formułuje wnioski i zalecenia dotyczące polityki i środków, które najskuteczniej wsparłyby przedsiębiorstwa w internacjonalizacji. Badanie zostało przeprowadzone wiosną 2009 r. i obejmuje okres od 2006 do 2008 r.

Działalność międzynarodowa MSP
Badanie wykazało, że najbardziej popularnymi formami aktywności międzynarodowej są eksport oraz import. 26% przedsiębiorstw w ciągu ostatnich 3 lat eksportuje lub eksportowało, a 50% z nich prowadziło eksport poza europejski rynek wewnętrzny.

Importem zajmuje się bądź zajmowało 30% firm. 50% z nich sprowadzało towary spoza UE.

Przedsiębiorstwa angażują się również w inne formy współpracy transnarodowej, takiej jak np. inwestycje zagraniczne, współpraca techniczna, podwykonawstwo w UE i poza nią.

Firmy inwestują za granicą głównie z powodu bliskości zagranicznych dostawców oraz konsumentów. Innymi przesłankami zagranicznych inwestycji są niższe koszty pracy w danym kraju, niższe podatki, mniej biurokracji, procedur itp.

Firmy najczęściej rozpoczynają działalność międzynarodową od importu (39%), o połowę mniej zaczyna od eksportu (18%). Są także przedsiębiorstwa, które angażują się w import i eksport jednocześnie (42%). Zaledwie 4% firm planuje rozpocząć działalność międzynarodową w niedalekiej przyszłości.

Najczęściej partnerami biznesowymi europejskich przedsiębiorstw są firmy z innych krajów europejskich. W konsekwencji aż ¾ badanych eksportuje swoje towary i usługi na wewnętrzny rynek UE. Współpraca z innymi rynkami jest ograniczona, z wyłączeniem rynku chińskiego, Chiny bowiem nie tylko eksportują do Europy większość wytwarzanych u siebie towarów, lecz także same przyjmują aż 27% importu z Unii Europejskiej.

Poziom umiędzynarodowienia firmy a jej wielkość
Zauważono bezpośredni związek pomiędzy poziomem umiędzynarodowienia działalności firmy a jej wielkością. Im większa firma, tym większa jej aktywność na rynku międzynarodowym. Dotyczy to każdego typu tej aktywności. Ogólny obraz międzynarodowego zaangażowania firm sektora MSP w zależności od jej wielkości przedstawiony jest w tabeli 1.

Tabela 1.

Forma działalności międzynarodowej	Mikroprzedsiębior-stwo	Małe przedsiębiorstwo	Średnie przedsiębiorstwo
Eksport	24%	38%	53%
Import	28%	39%	55%
Współpraca techniczna	7%	12%	22%
Bezpośrednie inwestycje zagraniczne	2%	6%	16%
Bycie podwykonawcą	7%	11%	17%
Posiadanie podwykonawcy	7%	12%	16%
Firma zajmująca się przynajmniej jedną z ww. form współpracy	43%	58%	73%
Liczby bezwzględne	3253	3260	2967

  
Z drugiej strony, istnieje korelacja pomiędzy wielkością kraju a aktywnością międzynarodową małych i średnich przedsiębiorstw. Otóż im mniejszy kraj, tym większy stopień umiędzynarodowienia jego sektora MSP. I tak Estonia, Dania, Szwecja, Słowenia, Czechy mają wyższy odsetek eksporterów wśród MSP od średniej unijnej, która wynosi 25%.

Trzeba przy tym zwrócić uwagę na to, że procent firm, które zajmują się eksportem, niekoniecznie jest najlepszym wskaźnikiem wartości udziału firm MSP w krajowym eksporcie. Mniejsza liczba przedsiębiorstw może zajmować się eksportem, ale może to robić na dużą skalę.

W takich dziedzinach jak bezpośrednie inwestycje zagraniczne, współpraca techniczna, podwykonawstwo najlepiej wypadają firmy z Luksemburga - prawie 60% z nich prowadzi działania w tym zakresie. Trzeba także podkreślić dobrą pozycję firm skandynawskich oraz nadbałtyckich (30-40%). Najwięcej firm sektora MSP, aktywnych przynajmniej w jednej z form współpracy międzynarodowej, jest w Grecji, na Malcie, w Estonii, na Cyprze, w Luksemburgu oraz Bułgarii. Niskie wskaźniki osiągają natomiast Niemcy, Francja, Włochy czy Austria. Hiszpania osiąga zaangażowanie firm zbliżone do średniej unijnej (44%). Polska nieznacznie przekracza ten wskaźnik.

Sektor a wiek firmy
Badanie zostało przeprowadzone w 26 branżach. Najbardziej umiędzynarodowionymi sektorami europejskich MSP są (statystyka ogólna):

• produkcja (56%),
• handel hurtowy (54%),
• w zakresie usług - badania (54%),
• sprzedaż samochodów (53%),
• transport i komunikacja (39%).

W eksporcie najpopularniejsze są produkcja oraz handel hurtowy, zajmuje się nimi ponad 50% eksportujących firm. Podobną popularnością cieszą się -w zakresie usług- badania-. Natomiast usługami prywatnymi oraz budownictwem zajmuje się 11% europejskich firm.

Podobnie w imporcie najpopularniejszymi sektorami były produkcja oraz handel hurtowy, z tym że handlem hurtowym zajmowało się 71% badanych przedsiębiorstw. W bezpośrednich inwestycjach zagranicznych przeważają także te dwa sektory. Jednocześnie, jeśli chodzi o usługi, najpopularniejsze są usługi okołobiznesowe. Techniczna współpraca międzynarodowa jest podejmowana przez 5-10% przedsiębiorstw ze wszystkich 26 analizowanych sektorów. Najpopularniejsze są usługi okołobiznesowe , zajmuje się nimi aż 12% przedsiębiorstw, najmniej zaś firm zajmuje się współpracą w ramach handlu detalicznego. Około 5-10% firm jest podwykonawcą dla zagranicznego partnera, dotyczy to każdego z sektorów, z przewagą transportu i komunikacji (20%). Podobnie ponad 20% firm sektora transportu i komunikacji ma zagranicznego podwykonawcę do swoich projektów.

Jednocześnie zauważono, że aktywność w eksporcie i imporcie na rynkach zagranicznych firmy wzrasta z jej wiekiem, czyli im dłużej firma funkcjonuje, tym jest bardziej aktywna na arenie międzynarodowej. W przedsiębiorstwach działających do 4 lat operacje międzynarodowe stanowiły około 15% wszystkich. Natomiast w firmach funkcjonujących dłużej (do 9 lat funkcjonowania) wskaźnik ten rósł do około 25%, osiągając ponad 30% w przypadku firm działających na rynku ponad 25 lat. W takich biznesowych operacjach międzynarodowych, jak bezpośrednie inwestycje, techniczna współpraca, bycie podwykonawcą i posiadanie podwykonawcy, najlepsze wyniki osiągają firmy funkcjonujące od 5 do 9 lat.

Bariery w internacjonalizacji
W raporcie można także znaleźć analizę głównych barier na drodze do internacjonalizacji firmy. Przeszkody te można podzielić na dwie kategorie - wewnętrzne i zewnętrzne.

Wśród wewnętrznych barier znajdują się wysokie ceny produktów i usług oferowanych przez firmy (co osłabia jej pozycję konkurencyjną na rynku zagranicznym) oraz wysokie koszty związane w nawiązaniem i prowadzeniem zagranicznych operacji biznesowych. Z drugiej strony, do zewnętrznych barier zaliczono przede wszystkim utrudniony dostęp do kapitału (kredyty, pożyczki), odpowiedniej informacji o rynkach zagranicznych oraz publicznego wsparcia. Poza tym badani przedsiębiorcy wskazali na wysokie koszty (finanse i czas) związane z dopełnieniem formalności oraz procedur związanych z prowadzeniem działalności za granicą. Badanie pokazało także, że im mniejsza firma, tym trudniejsze do pokonania są te bariery.

Zbadano także, co leży u podstaw trudności w internacjonalizacji działań mikro-, małych i średnich firm. Okazuje się, że mają one małą wiedzę na temat dostępnych form pomocy publicznej przeznaczonej na rozwój zagranicznych działań biznesowych. Co za tym idzie, w niewielkim stopniu ją wykorzystują - odpowiednio 10% mikro-, 13% małych, 16% średnich firm. Zdecydowanie lepiej wygląda ten wskaźnik w przypadku firm dużych. Z drugiej strony, mniejsze firmy znacznie częściej wykorzystują wsparcie niefinansowe - mikro- w 10%, małe w 8%, a średnie w 6%.

Czy warto?
Z analizy dokonanej w raporcie wynika, że przedsiębiorstwa prowadzące operacje międzynarodowe odnotowują wyższe obroty handlowe. Ponad 50% firm sektora MSP zaangażowanych w jakąś formę współpracy międzynarodowej odnotowało wzrost przychodów o 50% w latach 2007-2008, podczas gdy przedsiębiorstwa zajmujące się działalnością na rynku rodzimym odnotowały wzrost na poziomie 35%. Poziom umiędzynarodowienia ma także wpływ na wzrost zatrudnienia w firmach. W latach 2007-2008 eksporterzy odnotowali wzrost zatrudnienia o 7%, importerzy o 8%, przedsiębiorstwa zajmujące się zarówno importem, jaki i eksportem zwiększyły zatrudnienie aż o 10%, a dokonujące bezpośrednich inwestycji zagranicznych - o 16%. Dla porównania, w przypadku przedsiębiorstw nieaktywnych na rynkach zagranicznych te wartości wynosiły odpowiednio 3%, 2%, 3% oraz 4%. Internacjonalizacja firmy wpływa pozytywnie także na jej innowacyjność. Według danych przedstawionych w badaniu, 26% firm aktywnych za granicą wprowadziło nowe produkty lub usługi w danym sektorze w danym kraju. Tymczasem tylko 8% firm niezajmujących się operacjami zagranicznymi mogło się pochwalić czymś takim.

Więcej informacji dotyczących kwestii związanych z umiędzynarodowieniem firmy z sektora MSP, analiza wpływu umiędzynarodowienia na wskaźniki ekonomiczne firmy, porównanie europejskich firm sektora z firmami z Japonii i USA znajduje się w raporcie, który jest dostępny on-line: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/files/support_measures/internationalisation/internationalisation_sme_final_en.pdf

Joanna Bunikowska
specjalista
Enterprise Europe Network
Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego SA
e-mail: bunikowska@tarr.org.pl

Przypisy:
[1] „2003 Observatory of European SMEs, dokument dostęny online: „http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/files/analysis/doc/smes_observatory_2003_report4_en.pdf
[2] „Observatory of European SMEs.Analytical report", dokument jest dostęny online: ,http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl196_en.pdf

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl  

Artykuł pochodzi z listopadowego Biuletynu Euro Info 2010.