Dzięki wyrobom z tworzyw sztucznych możliwe jest zaspokojenie szerokiego społecznego zapotrzebowania na ogromną i ciągle rosnącą liczbę produktów coraz powszechniejszego użytku od opakowań przez części samochodowe, materiały izolacyjne dla budownictwa, akcesoria medyczne po telefony komórkowe.

 

Ekonomia i ekologia

Gdyby nie tworzywa sztuczne, wspomniane artykuły z całą pewnością byłyby droższe, a przez to mniej dostępne. Co więcej, chociaż często się o tym zapomina, zastosowanie tworzyw sztucznych w wielu produktach umożliwia skuteczniejszą ochronę środowiska. Oblicza się np., że obniżenie ciężaru samochodów osobowych w wyniku użycia materiałów z tworzyw sztucznych powoduje oszczędność ok. 500 l paliwa w trakcie użytkowania jednego pojazdu. Jeśli weźmie się pod uwagę, że każdego roku sprzedawanych jest na świecie ponad 50 mln samochodów, wówczas można zdać sobie sprawę ze skali oszczędności, a przy okazji - także zmniejszenia emisji CO₂. To samo dotyczy zmniejszenia - w rezultacie zastosowania materiałów z tworzyw sztucznych - ciężaru nowoczesnych samolotów, materiałów opakowaniowych czy pojemników to transportu ładunków.

Jeszcze większe wrażenie muszą robić wyniki symulacji, z których wynika, że gdyby chcieć zastąpić wszystkie używane na świecie urządzenia z tworzyw sztucznych substytutami wykonanymi z innych materiałów, wówczas każdego roku potrzeba by było dodatkowo 22,4 mln ton ropy naftowej. Wynikająca stąd dodatkowa emisja gazów cieplarnianych stanowiłaby ekwiwalent 30 proc. przypadającej na Unię Europejską redukcji emisji tych gazów, zapisanych w protokole z Kioto, podstawowym międzynarodowym dokumencie, na podstawie którego państwa sygnatariusze zgodziły się przeciwdziałać efektowi cieplarnianemu na Ziemi.

 

Z kolei użycie wyrobów z tworzyw sztucznych w budownictwie, zwłaszcza materiałów izolacyjnych, umożliwia trudne do wyobrażenia oszczędności energii. Trzeba bowiem pamiętać, że aż 40 proc. zużywanej w skali świata energii pierwotnej służy do ogrzewania lub klimatyzacji budynków - to pozwala zdać sobie sprawę ze znaczenia dobrego ocieplenia ścian, dachów, użycia szczelnej stolarki otworowej, materiałów izolacyjnych, uszczelniających itp. Zdecydowana większość tych wyrobów wytwarzana jest z tworzyw sztucznych.

 

Do tego wszystkiego należałoby jeszcze dodać znaczenie wytwarzania z tworzyw sztucznych części wielu urządzeń przemysłowych od elektrowni wiatrowych po komponenty paneli fotowoltaicznych.

 

Pozycja Unii Europejskiej

Coraz powszechniejsze zastosowanie tworzyw sztucznych w skali świata powoduje rosnący w postępie geometrycznym wzrost produkcji w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. W latach 1950-2007 r. odnotowano 9-procentowy średnioroczny wzrost zarówno produkcji, jak i zużycia tworzyw sztucznych: z 1,5 mln ton na początku tego okresu do 260 mln ton w 2007 r.

 

Jednym z największych producentów i konsumentów tworzyw sztucznych jest Unia Europejska. Jej udział w produkcji światowej, szacowanej w 2007 r. na 260 mln ton, wynosi ok. 25 proc.

 

Wartość unijnej produkcji tych artykułów w 2007 r. wyniosła 123 mld euro i była o blisko 7 proc. większa niż w roku poprzednim. Wzrost produkcji zaobserwowano we wszystkich, poza dwoma, krajach członkowskich tego ugrupowania. Najwyższą dynamikę odnotowały: Słowacja (wzrost o 65 proc.), Rumunia (o prawie 50 proc.), Łotwa (o 34 proc.), Polska i Czechy (o 24 proc.). Z kolei najgłębszy, prawie 5-procentowy spadek wystąpił w Danii.

 

Tabela

Wartość produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych w krajach Unii Europejskiej w latach 2006-2007 (w tys. euro)

Kraj	2007 r.	2006 r.	Dynamika (2006 r. = 100)
Niemcy	28 451 026	27 342 219	104,06
Włochy	21 429 310	19 669 214	108,95
Wielka Brytania	18 614 545	18 665 746	99,73
Francja	13 491 725	12 993 099	103,84
Hiszpania	9151 332	8 564 787	106,85
Polska	6 061 548	4 889 115	123,98
Belgia	4 179 326	3 794 819	110,13
Holandia	4 052 359	3 555 291	113,98
Austria	2 377 039	2 266 570	104,87
Dania	2 355 514	2 471 390	95,31
Czechy	1 999 228	1 600 298	124,93
Finlandia	1 646 791	1 563 577	105,32
Węgry	1 389 298	1 182 914	117,45
Portugalia	1 347 042	1 312 695	102,62
Irlandia	1 131 564	1 022 917	110,62
Szwecja	1 129 011	1 093 067	103,29
Rumunia	958 114	644 098	148,75
Grecja	873 428	825 386	105,82
Słowacja	655 474	397 617	164,85
Litwa	570 475	492 873	115,74
Bułgaria	444 502	390 008	113,97
Słowenia	349 775	333 347	104,93
Estonia	238 996	205 145	116,50
Łotwa	140 719	104 839	134,22
Razem	123 038 142	115 381 031	106,64

Źródło: Eurostat

 

Branża opakowaniowa zużyła 38 proc. tworzyw sztucznych i znalazła się na pierwszym miejscu wśród branż przemysłowych odbierających tego rodzaju wyroby. Drugie miejsce zajęło budownictwo z 22-procentowym udziałem, a następne przemysł samochodowy - 8 proc., i elektroniczny - 7 proc. Pozostali odbiorcy, czyli przemysł meblowy, branża medyczna, artykuły gospodarstwa domowego łącznie z artykułami sportowymi i rekreacyjnymi oraz rolnictwo odebrały łącznie 27 proc. produkcji.

 

 

Prawdziwą potęgą jest niemiecki przemysł przetwórstwa tworzyw sztucznych. W 2007 r. wytworzył on wyroby z tworzyw sztucznych o wartości 28,5 mld euro, co stanowiło ponad 23 proc. wartości całej produkcji unijnej. Na drugim miejscu, z udziałem prawie 17,5 proc., znalazły się Włochy, a na trzecim - Wielka Brytania, na którą przypadło ponad 15 proc. produkcji UE. Polska w tej klasyfikacji zajęła szóste miejsce z udziałem stanowiącym blisko 5 proc. produkcji unijnej.

 

 Niemcy

W Niemczech funkcjonuje 2800 przedsiębiorstw wytwarzających wyroby z tworzyw sztucznych. Zatrudniają one w sumie prawie 300 tys. pracowników. Zdecydowana większość to firmy małe i średnie. Wartość rocznej produkcji niemieckich przedsiębiorstw z sektora produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych wynosi blisko 30 mld euro. Zdecydowanie najszybciej rosną obroty firm specjalizujących się w produkcji opakowań, natomiast spadają obroty przedsiębiorstw wytwarzających płyty, folie i profile.

 

W dalszym ciągu ponad połowę sprzedaży wyrobów z tworzyw sztucznych stanowią dwie grupy towarowe: materiały budowlane i opakowania.

 

Niemiecki związek przemysłu przetwórczego tworzyw sztucznych (GKV) ocenia, że tempo wzrostu produkcji tych wyrobów jest średnio 2,5 razy szybsze niż średnia dla całego krajowego przemysłu. Równocześnie zwraca uwagę na wysoki stopień zależności kondycji tego sektora od ogólnej koniunktury gospodarczej w kraju i za granicą, a zwłaszcza w przemyśle motoryzacyjnym i opakowaniowym.

 

W 2006 r. segment wyrobów z tworzyw sztucznych dla budownictwa uzyskał najwyższą stopę wzrostu produkcji. Dynamika ta wyniosła ponad 12 proc. w zestawieniu z rokiem poprzednim. Produkcja opakowań z tworzyw sztucznych zwiększyła się w tym samym okresie o ok. 9 proc.

 

Głównym motorem napędzającym niemiecki przemysł przetwórstwa jest eksport. Największym odbiorcą ich produktów są Włochy (16 proc.) przed Francją (14 proc.), Belgią (9 proc.) i Wielką Brytania (8 proc.). Struktura geograficzna importu jest nieco inna. Tu najważniejszym partnerem jest Holandia, skąd pochodzi ponad 20 proc. sprowadzanych do Niemiec wyrobów z tworzyw sztucznych. Na drugim miejscu jest Belgia (19 proc.), a na trzecim Francja (17 proc.).

 

Włochy

Drugim producentem wyrobów z tworzyw sztucznych wśród krajów Unii Europejskiej są Włochy. Wartość produkcji włoskich firm zajmujących się wytwarzaniem wyrobów z tworzyw sztucznych w 2007 r. sięgnęła 21,4 mld euro. Jest to więc duży sektor tamtejszego przemysłu. W jego skład wchodzi 5,3 tys. przedsiębiorstw dysponujących 7 tys. zakładów produkcyjnych i zatrudniający 130 tys. pracowników.

 

Największym segmentem tego przemysłu we Włoszech jest produkcja opakowań. Pracuje w nim ponad 30 tys. osób zatrudnionych w 2,1 tys. zakładów wytwórczych. Firmy zajmujące się wytwarzaniem tych produktów wykorzystują prawie połowę tworzyw sztucznych w formach podstawowych zużywanych w tym kraju. Wartość rocznej produkcji opakowań plastikowych sięga 8 mld euro. Produkcja materiałów budowlanych z tworzyw sztucznych pochłania 14 proc. krajowych i importowanych surowców, przemysł samochodowy - 7 proc., a AGD - 6 proc.

 

Eksport wyrobów z tworzyw sztucznych z Włoch w 2006 r. wyniósł ok. 8,8 mld euro. Prawie połowę tej kwoty stanowi wywóz folii, błon i płyt plastikowych. Udział butelek i toreb sięga 15 proc., a rur i przewodów - poniżej 10 proc. Import omawianych produktów do Włoch jest dwukrotnie niższy od eksportu i w ub.r. sięgnął 4,4 mld euro. Struktura towarowa przywozu jest podobna do struktury eksportu.

 

Wielka Brytania

Przemysł tworzyw sztucznych w Wielkiej Brytanii zalicza się do głównych sektorów gospodarki narodowej. Funkcjonuje w nim ok. 7,5 tys. przedsiębiorstw zatrudniających ponad 180 tys. pracowników i wytwarzających towary o wartości ok. 19 mld euro. Wartość brytyjskiego eksportu wyrobów z tworzyw sztucznych w 2007 r. wyniosła 5,6 mld euro, co dało temu krajowi 5. miejsce wśród wszystkich krajów UE.

 

Wśród brytyjskich przetwórców tworzyw sztucznych dominują producenci opakowań. W całym kraju funkcjonuje 1,5 tys. tego rodzaju firm zatrudniających 74 tys. pracowników. Wartość rocznej produkcji wynosi blisko 3 mld GBP, a wolumen - 1,6 mln ton.

 

Francja

Z wartością produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych ok. 13,5 mld euro Francja zajmuje czwarte miejsce w Unii Europejskiej. W sektorze tym funkcjonuje 4 tys. przedsiębiorstw zatrudniających łącznie 160 tys. pracowników. Ponad 70 firm zatrudnia poniżej 20 pracowników. Tylko 50 spośród 4 tys. przedsiębiorstw ma zatrudnienie przekraczające 500 osób.

 

Aż 38 proc. produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych stanowią opakowania. Na drugim miejscu znajdują się materiały dla budownictwa (24 proc.), a na kolejnych wyroby dla przemysłu motoryzacyjnego (13 proc.) oraz artykuły dla przemysłu elektrotechnicznego (8 proc.)

 

Francja jest znaczącym eksporterem tworzyw sztucznych i wyrobów z nich. Wartość wywiezionych produktów wynosi blisko 7 mld euro. Import jest wyraźnie wyższy. W 2006 r. wyniósł prawie 9 mld euro.

 

Hiszpania

W Hiszpanii wartość rocznej produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych przekracza 9 mld euro. O roli tego przemysłu może świadczyć również to, że ma on blisko 2-procentowy udział w tworzeniu PKB.

 

W hiszpańskim przemyśle przetwórstwa tworzyw sztucznych funkcjonuje prawie 4 tys. firm zatrudniających łącznie 75 tys. osób. Zdecydowana większość skoncentrowana jest w czterech regionach: Katalonii, Walencji, Madrycie i Kraju Basków. Szczególnie silną pozycję zajmuje Katalonia, gdzie znajduje się ponad 30 proc. wszystkich hiszpańskich firm tego sektora, wytwarzających prawie 40 proc. krajowej produkcji. W odróżnieniu od większości innych krajów Unii Europejskiej, w Hiszpanii w przetwórstwie tworzyw sztucznych dominują firmy duże.

 

Holandia

Według holenderskiej federacji kauczuku i tworzyw sztucznych, w tym kraju działa blisko 1400 przedsiębiorstw zajmujących się przetwórstwem tych materiałów. Połowa z nich zatrudnia mniej niż 5 pracowników, a prawie 70 proc.- mniej niż 20 osób. W ostatnich latach sytuacja finansowa większości z nich nie była najlepsza nie tylko dlatego, że coraz większa część Holendrów unika używania przedmiotów plastikowych, ale również z powodu narastającej konkurencji, zwłaszcza zewnętrznej.

 

Nie zmienia to jednak faktu, że produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych z roku na rok rośnie i dochodzi obecnie do 3,5 mld euro. Podobnie jak w innych państwach unijnych największy udział w całkowitej produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych mają w Holandii dwie grupy towarowe: materiały dla budownictwa i opakowania. W tym kraju udział obu wspomnianych grup dochodzi do 60 proc.

 

Holandia jest liczącym się importerem tworzyw sztucznych. Według Eurostatu, kraj ten kupuje za granicą wyroby z tworzyw sztucznych za prawie 4 mld euro. Eksport jest nieco większy i wynosi ponad 4,5 mld euro.

 

Nowi członkowie UE

Kraje, które przed ponad czterema laty weszły do Unii Europejskiej, reprezentują zdecydowanie mniejszy potencjał. Wśród nich największym producentem wyrobów z tworzyw sztucznych jest Polska. Przypada na nią ponad 4 proc. łącznej produkcji unijnej (co daje naszemu krajowi 6. miejsce wśród wszystkich krajów Unii Europejskiej) i niemal połowa produkcji nowych państw UE.

 

Według PlasticsEurope[1], nowe kraje unijne łącznie zużywają ok. 5 mln ton tworzyw sztucznych, a więc ponad 6-krotnie mniej niż UE-15. Co prawda 10 nowych członków Unii ma 4-krotnie mniej mieszkańców niż stara Piętnastka, ale i tak zużycie tworzyw sztucznych jest w niej ponad 2-krotnie mniejsze (40 kg wobec prawie 100 kg w UE-15). Największy udział w zużyciu tworzyw sztucznych w nowych krajach członkowskich Unii Europejskiej ma Polska. Wynosi on prawie 50 proc.

 

Rosja

Rynek rosyjski w dalszym ciągu określany jest jako słabo rozwinięty. Produkcja termoplastów w przeliczeniu na 1 mieszkańca wynosi 23 kg, podczas gdy średnia dla Unii Europejskiej to 80 kg. Rosjanie w dalszym ciągu nie mogą wyjść z zapaści produkcyjnej, jakiej doznali na początku lat 90. Obecna produkcja tworzyw i kauczuków to zaledwie dwie trzecie wielkości z 1991 r.

 

Polimery masowe, przede wszystkim PCW i EPS, stanowią aż 97 proc. całego popytu, co wiąże się z prawdziwym boomem budowlanym w Rosji. Właśnie budownictwo, infrastruktura oraz opakowania spożywcze to sektory, w których konsumpcja tworzyw będzie rosnąć najszybciej w ciągu kilku następnych lat. Już teraz w rosyjskich supermarketach sprzedawcy starają się konkurować coraz lepszymi opakowaniami.

 

Pomimo dość spektakularnego wzrostu sprzedaży tworzyw sztucznych i wyrobów z nich w Rosji w ostatnich kilku latach kraj ten zalicza się do grupy państw o najniższych na świecie wskaźnikach zużycia omawianych produktów w przeliczeniu na 1 mieszkańca. Dotyczy to np. konsumpcji polipropylenu. Wynosi ona obecnie ok. 3,2 kg per capita, a do 2011 r. powinna wzrosnąć do poziomu 4,9 kg. Całkowite zużycie tego materiału może więc w omawianym okresie zwiększyć się w tym kraju o 244 tys. ton, a więc średnio o 9 proc. rocznie. Byłaby to dynamika większa nawet od przewidywanej dla Chin.

 

Do najniższych na świecie zalicza się również zużycie folii propylenowych w Rosji. Szacuje się je obecnie na 0,3 kg per capita rocznie. Jest to mniej niż w Indiach (0,4 kg), Chinach (1,2 kg) czy Turcji (2 kg). Przewiduje się jednak, że w latach 2007-2011 średnie roczne tempo wzrostu konsumpcji tego wyrobu w Rosji wyniesie ponad 13 proc. Równie wysokie, lub nawet jeszcze wyższe, tempo wzrostu już notuje się w wielu segmentach rosyjskiego rynku tworzyw sztucznych. Według oficjalnych danych, w 2006 r. wolumen produkcji tworzyw sztucznych i kauczuków w Rosji wzrósł aż o 21,5 proc. w zestawieniu z rokiem poprzednim. Najdynamiczniej w omawianym okresie zwiększyła się produkcja polipropylenu.

 

Niezależnie od szybkiego wzrostu importu dość dynamicznie rozwija się również produkcja krajowa, zwłaszcza wyrobów z tworzyw sztucznych. Dotyczy to w szczególności produkcji butelek z tworzyw sztucznych, w tym PET. Wielkość rosyjskiego rynku butelek PET ocenia się na 7 mln sztuk rocznie. Coraz większą część tego zapotrzebowania zaspokaja produkcja krajowa. Jeśli bowiem jeszcze w 1999 r. Rosja importowała ok. 25 tys. ton tych wyrobów, to obecnie wielkość ta zmniejszyła się do ok. 5 tys. ton. Natomiast udział opakowań z tworzyw sztucznych zwiększył się do 36 proc. i już tylko nieznacznie ustępuje udziałowi opakowań z papieru i tektury. Duże rozmiary osiąga również rosyjski import z krajów Unii Europejskiej wyrobów stolarki otworowej wykonanej z tworzyw sztucznych. Jego wartość zbliżyła się do poziomu 20 mln euro, z czego 43 proc. przypadło na drzwi, okna i ich ramy oraz progi drzwiowe z tworzyw sztucznych, a 57 proc. - na okiennice, zasłony (łącznie z żaluzjami weneckimi) z tworzyw sztucznych oraz ich części. Mimo tego wzrostu udział obydwu rodzajów stolarki otworowej z tworzyw sztucznych w całkowitym imporcie drzwi i okien z UE nie jest duży - wynosi 5-7 proc.

Janusz Brzozowski

---

[1] PlasticsEurope jest stowarzyszeniem europejskich producentów tworzyw sztucznych. Strona internetowa www.plasticseurope.org.

Artykuł ten pochodzi z grudniowego numeru Biuletynu Euro Info(2008). Jeżeli zainteresował Cię ten artykuł zapraszamy do prenumeraty.