Taki poziom osiągnęły w 2007 r. łączne obroty różnego rodzaju środkami chemii gospodarczej stosowanymi zarówno w gospodarstwach domowych, jak i na skalę przemysłową w zakładach produkcyjnych i instytucjach.

Więcej w domach, mniej w firmach i instytucjach

Z kwoty tej na preparaty chemii gospodarczej używane w gospodarstwach domowych przypadło 29 mld euro. Oznaczało to wzrost o prawie 4 proc. w zestawieniu z rokiem poprzednim. Natomiast rynek artykułów chemii gospodarczej dla zakładów produkcyjnych i instytucji był w tym czasie stabilny. Jego wartość oscylowała wokół poziomu 6,5 mld euro.

Prawie połowa wartości sprzedaży artykułów chemii gospodarczej stosowanych w gospodarstwach domowych państw członkowskich Unii Europejskiej przypada na środki do prania tkanin. Na drugim miejscu, z udziałem 16 proc., znajdują się preparaty do ręcznego czyszczenia powierzchni, a na kolejnych - środki do mycia naczyń i artykuły do pielęgnacji i konserwacji.

W 2007 r. we wszystkich głównych pozycjach artykułów chemii gospodarczej stosowanych w gospodarstwach domowych odnotowano w krajach Unii Europejskiej, Szwajcarii i Norwegii wyraźny wzrost sprzedaży. Najsilniejsza dynamika wystąpił w sprzedaży artykułów do pielęgnacji i konserwacji mebli, podłóg, skóry itp. Wzrost w tym przypadku wyniósł prawie 6 proc. O ponad 5 proc. zwiększyła się w 2007 r. sprzedaż środków do mycia naczyń oraz środków wybielających i dezynfekujących.

Tabela/Diagram

Struktura towarowa i dynamika sprzedaży artykułów chemii gospodarczej domowego użytku w krajach UE + Norwegia + Szwajcaria w 2007 r

Źródło: AISE

Struktura towarowa unijnego rynku wyrobów chemii gospodarczej dla zakładów produkcyjnych i instytucji jest bardziej zróżnicowana. Największy udział w tym przypadku mają środki do czyszczenia i sprzątania technicznych, fabryk, zakładów, środków transportu itp. Wynosi on 27 proc. całości obrotów w tym segmencie rynku.

Niewiele mniejsza część tego rynku (23 proc.) przypada na preparaty służące utrzymaniu czystości w kuchniach jadłodajni, restauracji, barów, cateringu itp. Wreszcie na trzecim miejscu pod tym względem znajdują się środki czystości używane w przygotowywaniu i pakowaniu żywności i napojów. Przypada na nie 18 proc. tego segmentu rynku.

Także w segmencie artykułów chemii gospodarczej dla zakładów produkcyjnych i instytucji w 2007 r. zarejestrowano powszechny wzrost sprzedaży. Był on jednak na ogół wyraźnie niższy niż w przypadku preparatów chemii gospodarczej do zastosowań w gospodarstwach domowych. 

Najsilniejszy wzrost w tym segmencie europejskiego rynku wystąpił w sprzedaży preparatów do utrzymania czystości budynków, artykułów do utrzymania czystości w kuchniach zbiorowego żywienia, cateringu itp. oraz pozostałych wyrobów chemii gospodarczej. W żadnym jednak przypadku tempo wzrostu nie przekroczyło 3 proc.

Tabela/Diagram

Struktura towarowa i dynamika sprzedaży artykułów chemii gospodarczej dla zakładów produkcyjnych i instytucji w krajach UE + Norwegia + Szwajcaria w 2007 r

Źródło: AISE

UE więcej konsumuje niż produkuje

Wartość produkcji artykułów chemii gospodarczej w krajach Unii Europejskiej trudno jest oszacować, ponieważ w wielu pozycjach towarowych brakuje danych. Dzieje się tak ze względu na konieczność zachowania tajemnicy statystycznej w przypadkach gdy w jakimś kraju liczba producentów danego towaru jest mała (jest ich np. od jednego do trzech).

Przy tym zastrzeżeniu wartość unijnej produkcji artykułów chemii gospodarczej można oceniać na ok. 15 mld euro.

Największym producentem artykułów chemii gospodarczej są wciąż Niemcy, mimo, że w 2006 r. nastąpił w tym kraju ponad 12-proc. spadek wartości produkcji tychże wyrobów. Udział Niemiec w całej produkcji unijnej zmniejszył z 25 proc. w 2005 r. do nieco poniżej 22 proc. w 2006 r. Na drugim miejscu znajdują się Włochy, na które przypada ponad 17 proc. produkcji UE, na trzecim - Wielka Brytania - blisko 15 proc., a na czwartym Hiszpania - ponad 14 proc. Polska w tej klasyfikacji znajduje się na szóstym miejscu z ponad 4-proc. udziałem w produkcji unijnej. W 2006 r. nastąpił 0,5-proc. spadek wartości unijnej produkcji artykułów chemii gospodarczej.

Unia Europejska jest większym konsumentem artykułów chemii gospodarczej niż ich producentem. Według danych za 2007 r., łączna wartość konsumpcji tych wyrobów w omawianych państwach wyniosła 28,5 mld euro.

Największe zużycie tego rodzaju produktów ma Wielka Brytania, na którą przypada ponad 16,5 proc. całej unijnej konsumpcji. Na drugim miejscu znajdują się Włochy, z 14-proc. udziałem, a na kolejnych Francja i Niemcy, na które przypada prawie po 13,3 proc. zużycia. Polska znajduje się na szóstym miejscu, z 3,5 proc. udziałem w całej unijnej sprzedaży artykułów chemii gospodarczej.

Tabela

Sprzedaż artykułów chemii gospodarczej dla gospodarstw domowych w głównych krajach Unii Europejskiej w 2007 r. (w mld euro)

Źródło: obl. własne na podst. EIU

Największą - pod względem wartości sprzedaży - pozycją na niemieckim rynku wyrobów chemii gospodarczej są preparaty do prania uniwersalnego. Według IKW (Industrieverband Koerperpflege- und Waschmittel e. V.- niemieckiego stowarzyszenia producentów kosmetyków, wyrobów perfumeryjnych i detergentów), wartość sprzedaży tych wyrobów w 2007 r. ponownie przekroczyła poziom 1 mld euro. Należy jednak zauważyć, że praktycznie od początku bieżącej dekady trwała wyraźna tendencja spadkowa wartości tego segmentu rynku. Najniższy poziom sprzedaż osiągnęła w 2005 r. Było to 950 mln euro.

Na drugim miejscu w 2007 r. znalazły się uniwersalne środki do czyszczenia - 686 mln euro, a na trzecim - dodatki do prania - 601 mln euro.

Podobny jak w Niemczech udział mają również artykuły chemii organicznej w produkcji całej branży chemicznej Austrii. Według krajowej organizacji branżowej (Fachverband der Chemischen Industrie Österreichs - F.C.I.O), artykuły te stanowią 3,6 proc. szacowanej na 10 mld euro krajowej produkcji całego sektora chemicznego.

W Danii wartość rocznej produkcji artykułów chemii gospodarczej ocenia się na 1,5 mld DKK, czyli ok. 200 mln euro. Z kwoty tej 60 proc. przypada na artykuły stosowane w gospodarstwach domowych, ponad 20 proc. - w zakładach przemysłowych, a kilkanaście proc. - w instytucjach.

Udział artykułów chemii gospodarczej w ocenianych na blisko 40 mld euro całkowitych obrotach produktami przemysłu chemicznego w Hiszpanii wynosi ok. 6,5 proc. Oznacza to, że roczna sprzedaż omawianych produktów w tym kraju przekracza 2 mld euro.

Jednym z największych unijnych eksporterów artykułów chemii gospodarczej są Włochy. Według danych tamtejszego urzędu statystycznego, ISTAT, wartość eksportu tych wyrobów wynosi ponad 1,2 mld euro. Import jest natomiast o 0,5 mld euro niższy.

W Belgii produkcja artykułów chemii gospodarczej i kosmetyków ma 4,5-proc. w ocenianej na 44 mld euro rocznej produkcji przemysłu chemicznego. Na cały ten segment przypada więc ok. 2 mld euro, z czego na same wyroby chemii gospodarczej - poniżej1 mld euro.

Unia Europejska zalicza się do największych eksporterów artykułów chemii gospodarczej na świecie. Według wstępnych danych, wartość tego wywozu w 2007 r. przekroczyła w 13,5 mld euro. Największym eksporterem tych wyrobów były Niemcy - ponad 3,3 mld euro. Stanowiło to blisko 25 proc. całego eksportu unijnego.

Powyżej 1 mld euro rocznego eksportu omawianych wyrobów miały również: Belgia, Wielka Brytania, Francja Włochy i Holandia. Polska, z eksportem o wartości blisko 510 mln euro (niecałe 4 proc. całego eksportu unijnego) zajęła w tej klasyfikacji ósme miejsce.

Tabela

Eksport artykułów chemii gospodarczej z głównych krajów Unii Europejskiej w 2007 r. (w mln euro)

Źródło: obl. własne na podst. Eurostatu

Wśród importerów artykułów chemii gospodarczej w Unii Europejskiej dominują Niemcy, z 14,6-proc. udziałem w całym unijnym imporcie. Wartość tego importu wyniosła w 2007 r. ponad 1,6 mld euro.

Na drugim miejscu znalazła się Francja - prawie 1,5 mld euro, a na trzecim - Wielka Brytania - prawie 1,3 mld euro. Udział Francji w unijnym imporcie artykułów chemii gospodarczej w 2007 r. wyniósł blisko 14 proc., a Wielkiej Brytanii - 12 proc.

Polska wśród unijnych importerów artykułów chemii gospodarczej zajęła ósmą pozycję z udziałem 4 proc. całego importu krajów Unii Europejskiej.

Całkowita wartość unijnego importu artykułów chemii gospodarczej w 2007 r. wyniosła prawie 11 mld euro. Była więc o 2,5 mld euro mniejsza od eksportu tychże wyrobów z krajów UE.

Tabela

Import artykułów chemii gospodarczej do głównych krajów Unii Europejskiej w 2007 r. (w mln euro)

Źródło: obl. własne na podst. Eurostatu

Wschodnie perspektywy

Szybki wzrost dochodów dyspozycyjnych ludności, głównie w wyniku hossy na międzynarodowych rynkach surowcowych, sprawił, że w ostatnim czasie bardzo szybko zwiększały się wydatki Rosjan na zakup artykułów chemii gospodarczej. Nic więc dziwnego, że w stosunkowo krótkim czasie  rynek ten stał się zdecydowanie największym w regionie.

Z drugiej jednak strony zużycie omawianych tu artykułów w dalszym ciągu jest o wiele niższe aniżeli w krajach Europy Zachodniej czy Stanach Zjednoczonych. Stwarza to szerokie perspektywy wzrostu sprzedaży tychże wyrobów w przyszłości. Dotyczy to zwłaszcza segmentu detergentów, płynów do ręcznego zmywania naczyń, preparatów po czyszczenia powierzchni mebli, i podłóg a także odświeżaczy powietrza.

Według najnowszych ocen, wartość rosyjskiego rynku chemii gospodarczej wynosi ok. 3,3 mld USD i jest już prawie 3-krotnie większy od rynku ukraińskiego. Niejako antycypując przyszły wzrost krajowego zapotrzebowania na środki czystości, rosyjscy producenci w znacznym stopniu zmodernizowali w ostatnim czasie i zwiększyli moce produkcyjne.

Jednak w dalszym ciągu dużą rolę w zaspokajaniu popytu na te wyroby odgrywają producenci i dostawcy zagraniczni. Szacuje się, że wartość rocznego importu artykułów chemii gospodarczej do Rosji wynosi ponad 400 mln USD (z samej tylko Unii Europejskiej wynosi przekracza 350 mln USD), z czego blisko 20 proc. przypada na import z Polski.

W rosyjskim imporcie przeważają organiczne środki powierzchniowo czynne oraz preparaty do prania i czyszczenia. W tej grupie towarowej pozycję lidera zajmują dostawcy w Polski. Polska dostarcza w tej grupie przede wszystkim preparaty do prania i do czyszczenia (m.in. proszki do prania „Dosia"), które stanowią ponad 90 proc. polskiego eksportu w grupie). Naszym praktycznie jedynym konkurentem w danej grupie są w ostatnich latach firmy niemieckie, które eksportują m.in. substancje organiczne powierzchniowo czynne, niejonowe.

Z kolei w grupie mydła, organiczne produkty i preparaty powierzchniowo czynne itp. towary, polski eksport zajmuje trzecie miejsce (z ponad 10- proc. udziałem w rosyjskim imporcie), ustępując bezwzględnemu leaderowi - Turcji (30-proc. udział w rosyjskim imporcie), a także dostawcom z Niemiec (16 - 18-proc. udział w imporcie do Rosji w ostatnich latach). Polscy eksporterzy dostarczają przede wszystkim mydło toaletowe (ponad 75 proc. polskiego eksportu w tejże grupie towarowej).

Coraz większe rozmiary osiąga również rosyjski rynek chemicznego czyszczenia. Szacuje się jego wartość na ok. 300 mln USD, z czego  blisko 70 proc. przypada na Moskwę.

W perspektywie najbliższych 5 lat należy spodziewać się nawet 55-proc. wzrostu wartości rosyjskiego rynku artykułów chemii gospodarczej. W 2012 r. sprzedaż omawianych tu wyrobów na rynku rosyjskim powinna zbliżyć się do granicę 5 mld USD wobec 3,3 mld USD w 2007 r.

Ukraiński rynek artykułów chemii gospodarczej jest wyraźnie mniejszy od rynku rosyjskiego. Ocenia się go na nieco mniej niż 1 mld USD rocznej sprzedaży. Powinien jednak rosnąć w trochę szybszym tempie niż rynek rosyjski: w 2012 r. jego wartość może zbliżyć się do poziomu 1,7 mld USD. Oznaczałoby to wzrost o prawie 75 proc. w zestawieniu z 2007 r.

Ukraina jest też o wiele mniejszym importerem artykułów chemii gospodarczej. Wartość tego eksportu z państw Unii Europejskiej w 2006 r. wyniosła 60 mln euro.

Inicjatywy proekologiczne

Większość artykułów chemii gospodarczej, zwłaszcza zawierających detergenty, jest trudnych do zneutralizowania czy usunięcia ze ścieków, a więc niekorzystnie wpływa na środowisko. Dlatego też coraz większa liczba krajów zaostrza normy ograniczające stosowanie detergentów w produktach chemii gospodarczej. W przypadku środków zawierających fosforany wprowadza się nawet zakaz ich produkcji.

Również w ramach Unii Europejskiej w ostatnich lalach zrobiono wiele dla ograniczenia niekorzystnego wpływu artykułów chemii gospodarczej. Najwcześniejsza była Dyrektywa Rady 73/404/EWG dotycząca dostosowania przepisów państw członkowskich odnoszących się do detergentów. Zgodnie z nią, na rynek państw członkowskich nie mogą być wprowadzane detergenty, jeśli zawarte w nich substancje powierzchniowo czynne mają średnią biodegradację anionową, kationową, niejonową i amfoteryczną niższą niż 90 proc. (przy biodegradacji wyższej niż 90 proc., mogą się one stać niebezpieczne dla ludzkiego zdrowia i życia).

Jeśli detergent jest zgodny z wymogami niniejszej dyrektywy, państwo członkowskie nie może zakazać lub utrudniać obrotu nim na rynku. Natomiast jeśli państwo stwierdzi na podstawie testów, iż detergent nie odpowiada tym wymaganiom, wtedy zabroni handlu tym produktem na swoim terytorium. Testowaniem detergentów zajmują się uprawnione laboratoria.

Innym z ważnych dokumentów UE w tej dziedzinie jest Rozporządzenia w Sprawie Detergentów z dnia 8.10.2005 r., które ustaliło m.in. wysokie wymogi wobec podatności na biodegradację środków powierzchniowo czynnych (tenzydów).

Mimo tego prawnie obowiązującego standardu, wciąż nie do końca jest rozstrzygnięta sprawa reklamowania środków czyszczących  i ich nieszkodliwości dla środowiska. Chodzi tu m.in. o przyznawanie  znaków ekologicznych. Certyfikacja jest obecnie możliwa dla uniwersalnych środków czyszczących, środków do czyszczenia sanitariatów i szkła oraz ręcznego zmywania naczyń.

W branży artykułów chemii gospodarczej przed kilku laty zainicjowano nowy ogólnoeuropejski program - „Kartę na rzecz zrównoważonych środowiskowo środków i systemów czyszczących". Jego celem jest promowanie wśród producentów detergentów oraz innych środków czyszczących przeznaczonych do użytku domowego, jak i przemysłowego, zasady zrównoważonego rozwoju. Inicjatywa ta powinna przyczynić się do ochrony środowiska naturalnego, a także zdrowia i bezpieczeństwa ludzi.

Począwszy od końca 2005 r. klienci na opakowaniach mydeł, detergentów i środków czyszczących coraz częściej spotykają symbol tej Karty. Zamieszczenie jej na środku czyszczącym oznacza, że producent jest zaangażowany w tę inicjatywę.

Przedsiębiorstwa, które chcą przystąpić do Karty na rzecz zrównoważonych środowiskowo środków i systemów czyszczących, muszą przedłożyć niezależną weryfikację potwierdzającą, że w opracowywaniu i wytwarzaniu swoich wyrobów uwzględniają zasadę zrównoważonego rozwoju. Kandydaci na członków gwarantują, że wytwarzają produkty w sposób bezpieczny, dbając o środowisko naturalne poprzez bardziej wydajne zastosowanie środków chemicznych i zasobów naturalnych.

Jeszcze inną z inicjatyw, pojętych na skalę międzynarodową, była kampania „Lżejsze pranie" będąca częścią europejskiego projektu „Nowoczesne proszki do prania w zgodzie ze środowiskiem", realizowanego przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mydeł, Detergentów i Środków Czystości (AISE).

Projekt ten ma na celu ograniczenie wpływu środków piorących na środowisko naturalne w całej Europie poprzez zmniejszenie zużycia chemikaliów, energii i opakowań zarówno w produkcji, transporcie, jak i podczas samego stosowania proszków do prania. Jest to możliwe dzięki wprowadzeniu nowych, o 1/3 bardziej skoncentrowanych, proszków do prania.

Przestawienie się na skoncentrowane proszki do prania powinny ograniczyć zużycie proszków do prania w Polsce o 64 tys. ton. Rocznie. Na wysypiska trafi także o ponad 3,5 tysiąca ton mniej śmieci z opakowań.


Janusz Brzozowski

Artykuł został opublikowany w styczniowym Biuletynie Euro Info 2009. Jeżeli zainteresował Cię ten artykuł zapraszamy do prenumeraty.