Głęboka recesja w Unii Europejskiej oraz krajach Europy Wschodniej spowodowała, że istotnemu ograniczeniu uległ popyt na polskie towary. Eksport w 2009 r. spadł do zaledwie 101,7 mld euro i okazał się o 16% niższy niż w rekordowym 2008 r.  

Dane dotyczące eksportu w sposób nierozerwalny związane są z wynikami przemysłu. Nawet kiedy myślimy o eksporcie żywności, w znacznej mierze zależy on od efektów pracy przemysłu przetwórczego, w szczególności - produkcji artykułów spożywczych i napojów. W Polsce blisko połowa produkcji sprzedanej przemysłu trafia na eksport. W 2009 r. wyniki przemysłu okazały się w ujęciu realnym o 3,2% niższe niż w 2008 r.  

Od początku 2010 r. obserwujemy wyraźną poprawę wyników przemysłu. Po części była ona oczekiwana jako odreagowanie wyjątkowo słabego 2009 r. Okazała się jednak dużo większa, niż zakładano nawet w dość optymistycznych scenariuszach. Najbardziej zaskoczyły wyniki II i III kwartału. Wyjątkowo silny okazał się popyt z zagranicy, a popyt krajowy prezentował się również lepiej, niż oczekiwano. W II i III kwartale efekt niskiej bazy sprzed roku wspierał wyniki produkcji coraz słabiej, inaczej niż miało to miejsce w pierwszych miesiącach roku. Tymczasem osiągnięte wzrosty okazały się wręcz imponujące. Prowadząc rachubę w formule „narastająco", można było zaobserwować systematyczny progres wypracowanej dynamiki wzrostu z 9,5% po I kwartale do 10,6% po I półroczu oraz 10,7% dla pierwszych 9 miesięcy roku. Warto też uzmysłowić sobie, na ile silny był w początku roku efekt bazy. W styczniu, lutym i kwietniu produkcja przemysłowa (mimo wzrostu jej poziomu o blisko 10% w stosunku do wypracowanej w 2009 r.) wciąż okazywała się zdecydowanie niższa niż w analogicznym okresie 2008 r. Natomiast w II kwartale okazała się już średnio o 4% wyższa niż przed 2 laty, a w III kwartale - o blisko 10%.   Poza poprawą wyników przemysłu ogółem uwagę zwraca wyraźnie większe niż w ubiegłym roku zróżnicowanie tempa rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu (od +57,5% do -14,7% wobec przedziału od +11,4% do -24,3% w 2009 r.). W pierwszych 3 kwartałach tego roku najszybciej rosła produkcja komputerów, elektroniki i urządzeń optycznych - o 57,5% (w 2009 r. też najlepszy wynik ze wzrostem na poziomie +11,4%), wyrobów chemicznych - o 25,7% (w 2009 r. zanotowano w ich przypadku spadek o 5,0%), wyrobów celulozowo-papierniczych - o 20,7% (w 2009 r. +4,9%), pojazdów mechanicznych, przyczep i naczep - o 18,5% (w 2009 r. spadek o 11,8%). Z drugiej strony, nawet w bieżącym roku mieliśmy spadki produkcji pozostałego sprzętu transportowego - o 14,3% (w 2009 r. spadek o 3,9%), napojów - o 7,5% (w 2009 r. wzrost na poziomie 7,4%), mebli - o 6,0% (w 2009 r. spadek o 2,6%), maszyn i urządzeń - o 3,7% (w poprzednim roku korekta o 7,8%), artykułów tytoniowych - o 0,5% (w 2009 r. spadek o 2,8%), odzieży - o 0,4% (w 2009 r. spadek o 10,7%).  

Analizując tempo wzrostu produkcji wypracowywane w poszczególnych branżach, nie wolno zapominać, że jest duże zróżnicowanie udziału branż w produkcji przemysłowej ogółem. Nadal pierwsze miejsce zajmuje wytwarzanie artykułów spożywczych, mające 15,3-procentowy udział w produkcji przemysłowej (w 2009 r. 16,0%). Następne jest wytwarzanie pojazdów mechanicznych, przyczep i naczep z udziałem na poziomie 9,8% (9,7% w 2009 r.), trzecie zaś wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i ciepłą wodę, mające udział w sprzedaży na poziomie 9,3% (w 2009 r. 10,2%), Jako znaczące należy też wymienić działy przekraczające 5% udziału. Są to produkcja koksu z przetwórstwem ropy naftowej (6,8%, poprzednio 5,6%), produkcja wyrobów z metali (5,5%, poprzednio 5,7%), tworzyw sztucznych i gumy (5,3%, poprzednio 5,0%), wyrobów chemicznych (5,0%, poprzednio 4,3%). Niewielki udział (nieprzekraczający 1,0%) mają z kolei produkcja wyrobów ze skóry, wyrobów tytoniowych, odzieży, tekstyliów, a także poligrafia.  

Zwraca uwagę, że nie zawsze regułą było, by wynik notowany w okresie styczeń-wrzesień 2010 r. był odbiciem lustrzanym wyniku roku poprzedniego. W wynikach 2010 r. optymistycznie prezentują się wzrosty w branżach pracujących na eksport. Niestety, gorzej wyglądają branże utożsamiane z procesami inwestycyjnymi.  

Wahania eksportu obserwowane w ostatnich latach miały różne nasilenie w zależności od regionu świata, który jest zaopatrywany naszymi towarami. W przypadku krajów rozwiniętych, w szczególności zaś państw Unii Europejskiej, zmiany eksportu są stabilniejsze niż w przypadku krajów rozwijających się czy krajów Europy Środkowo-Wschodniej. W ich przypadku w latach wzrostu eksportu dynamika nie jest szczególnie wygórowana, ale w okresie spadku - korekty okazują się zdecydowanie płytsze.  

Opisana wyżej stabilizacja dotyczy najważniejszych naszych odbiorców. Grupę krajów, do których kierowana jest przeszło połowa eksportu z Polski, stanowią rynki strefy euro. Około ¼ polskiego eksportu trafia na rynki pozostałych krajów Unii Europejskiej. Udziały 3 dalszych grup państw, tj. rozwijających się, krajów Europy Środkowej i Wschodniej oraz pozostałych krajów rozwiniętych, są podobne i oscylują w granicach 6-8%.  

Dane miesięczne dotyczące eksportu podlegają dość silnym wahaniom. Jedną z przyczyn są względy sezonowości. Silne zaopatrzenie w okresach przedświątecznych, zastój przełomu roku czy obniżanie aktywności w miesiącach letnich istotnie odchylają bieżące dane od obserwowanego trendu. Aby wyeliminować przynajmniej część tych wahań, analizie poddaje się dane w układzie rocznym kroczącym. Są one w sposób naturalny odsezonowane, stanowią bowiem każdorazowo podsumowanie hipotetycznego, jakby właśnie zamykanego, roku obrotowego. Właśnie w takim układzie najlepiej widać zmiany poziomu eksportu, jakie miały miejsce na przestrzeni ostatnich 2 lat. Najwyższy w historii poziom udało nam się osiągnąć w październiku 2008 r. (122,8 mld euro). Rok później - czyli w październiku 2009 r. - było to już tylko 100,5 mld euro. Najnowsze dane, jakimi dysponujemy, tj. z sierpnia 2010 r., pozwalają roczny kroczący eksport określić na 115,5 mld euro. Nowy rekord na poziomie 123 mld uda nam się osiągnąć w marcu 2011 r.  

Najnowsze kalkulacje KUKE S.A. zakładają, że w całym roku 2010 eksport wyniesie około 120,5 mld euro, tj. o 18,5% więcej niż w 2009 r. (który zamknął się na poziomie 101,7 mld euro). Trzeba jednak pamiętać, że wzrost wynika głównie z faktu, że liczony jest od wyjątkowo niskiej bazy. Obrót wypracowany w 2010 r. wciąż bowiem będzie nieco niższy (o 0,5%) niż w 2008 r. Należy podkreślić, że wolumen eksportu wyrażony w złotych nie rośnie tak szybko. W całym 2010 r. zwiększy się bowiem o 9,1%.  

W 2011 r. trudniej już będzie o osiągnięcie silnych wzrostów eksportu. Wyższa będzie baza do porównań, koniunktura gospodarcza u naszych głównych odbiorców będzie się poprawiać wolniej, niż oczekiwano. Trzeba bowiem pamiętać, że po okresie wydawania ogromnych środków na podtrzymanie koniunktury przychodzi czas cięć w wydatkach, a niejednokrotnie też wyższych podatków. Nie bez znaczenia będzie też powrót aprecjacyjnego trendu w wycenie złotego. Wypracowana w całym roku dynamika produkcji sprzedanej przemysłu będzie zapewne zbliżona do 7%, podczas gdy w 2010 r. z dużym prawdopodobieństwem przekroczy 10%. W konsekwencji w 2011 r. eksport wyniesie około 135,6 mld euro, tj. o 11,7% więcej niż w 2010 r. Wzrost wolumenu eksportu wyrażonego w złotych wyniesie 7,5%.   Eksport wypracowany w 2010 r. będzie stanowić 33,7% PKB, podczas gdy w 2009 r. było to 32,7%. Warto podkreślić, że stosunek eksportu do PKB będzie nieco lepszy, niż notowano w 2008 r. (33,4%), choć wciąż słabszy niż rekordowe 34,3% z 2006 r.   

Piotr Soroczyński

główny ekonomista KUKE S.A.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl

Artykuł pochodzi ze styczniowego Biuletynu Euro Info 2011.