Nadrabianie zaległości

W pierwszych latach niepodległości i pokoju Bośnia i Hercegowina osiągała nawet 20-procentowe tempo wzrostu gospodarczego. Było to możliwe nie tylko dlatego, że start nastąpił z bardzo niskiego poziomu, lecz także dzięki międzynarodowej pomocy, realizacji programów odbudowy kraju, inwestycjom finansowanym ze środków zagranicznych. Od początku bieżącej dekady średnie roczne tempo wzrostu gospodarczego wynosiło ok. 5-6%. Mimo takiej dynamiki PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca Bośni i Hercegowiny stanowi ok. połowy PKB per capita Chorwacji.   Jeszcze szybciej niż PKB rośnie w ostatnim czasie produkcja przemysłowa Bośni i Hercegowiny. W 2007 r. produkcja ta (m.in. rolno-spożywcza, metalurgiczna, włókiennicza, drzewna i chemiczna) zwiększyła się o ponad 10%. Był to wynik poczynionych w poprzednich latach inwestycji zagranicznych. Zdecydowana większość tej produkcji była przeznaczona na eksport.  

W 2008 r. wartość bośniackiego eksportu wzrosła aż o 20% w zestawieniu z rokiem poprzednim, dochodząc do poziomu 5 mld dol. Warto zwrócić uwagę, że 10 największych bośniackich eksporterów realizuje ponad 30% wywozu towarowego z tego kraju.  

Import był jednak ponad dwukrotnie wyższy: przekroczył granicę 12 mld dol., co oznaczało wzrost o 25% w zestawieniu z rokiem poprzednim. Import stanowił w ub.r. ponad 60% PKB.  

W ostatnim okresie poprawia się struktura towarowa zarówno eksportu, jak i importu Bośni i Hercegowiny. W eksporcie coraz mniejszy udział mają wyroby przemysłu metalurgicznego, natomiast coraz większy odsetek przypada na towary o wyższej wartości dodanej. W imporcie z kolei zwiększa się udział dóbr inwestycyjnych kosztem artykułów konsumpcyjnych. Bośnia i Hercegowina zalicza się do krajów bałkańskich o najbardziej zliberalizowanym systemie handlu zagranicznego, ma jedne z najniższych taryf celnych importowych. Cła na produkty pochodzące z krajów członkowskich Unii Europejskiej są jeszcze szybciej redukowane po zawarciu przez ten kraj z UE w czerwcu 2008 r. umowy o stabilizacji i stowarzyszeniu.   

Struktura towarowa bośniackiego eksportu jest mało zdywersyfikowana. Główną rolę odgrywają w niej wyroby metalurgiczne (z prawie 25-procentowym udziałem), produkty przemysłu maszynowego, drzewnego i odzieżowego. Znaczna część eksportu, zwłaszcza mebli, wyrobów skórzanych, produktów z branży odzieżowej i maszynowej, jest wynikiem przeniesienia produkcji z krajów zachodnich lub umów podwykonawczych. Import jest bardziej zróżnicowany pod względem towarowym. W 2008 r. na pierwsze miejsce wysunęły się maszyny i dobra inwestycyjne (stanowiły 23% całego krajowego importu), wyprzedzając produkty rolno-spożywcze. Szybko rośnie import materiałów budowlanych i produktów energetycznych.  

Głównymi partnerami handlowymi Bośni i Hercegowiny są kraje sąsiednie lub blisko położone. Prawie 70% obrotów przypada na Niemcy, Austrię, Słowenię, Włochy, Węgry oraz Serbię i Chorwację.  

Handel z Polską         

Handel towarowy między Polską a Bośnią i Hercegowiną utrzymuje się na względnie niskim poziomie. Wartość polskiego eksportu wciąż nie przekracza 100 mln euro rocznie, a import spadł w 2008 r. poniżej 30 mln euro.

W towarowej strukturze polskiego eksportu do Bośni i Hercegowiny dominują meble, wyroby tytoniowe oraz ciężarówki. Łączny udział tych produktów w polskim eksporcie do tego kraju w ub.r. sięgnął 30%.

Warunki działania na rynku Bośni i Hercegowiny

Podatki
Zarówno w Federacji Bośni i Hercegowiny, jak i w Republice Serbskiej obowiązuje 10-procentowa stawka podatku dochodowego od osób prawnych.

W Federacji Bośni i Hercegowiny z początkiem 2009 r. 5-procentowy podatek od płacy netto został zastąpiony przez 10-procentowy podatek dochodowy od płacy brutto. W Republice Serbskiej natomiast w tym samym czasie nastąpiła redukcja z dwóch stawek:15-procentowego oraz10-procentowego podatku od płac netto, do jednego 8-procentowego podatku dochodowego liczonego od płac brutto.

Podatek VAT został wprowadzony w Bośni i Hercegowinie dopiero z początkiem 2006 r. Podstawowa stawka tego podatku wynosi 17%.

Składki na ubezpieczenia społeczne
W Federacji Bośni i Hercegowiny pracodawca odprowadza na ubezpieczenia społeczne 10,5% płacy brutto, a w Republice Serbskiej 30,6% płacy brutto (obniżka z 42% przed 1.01.2009 r.). Natomiast składka pracownika wynosi 31% płacy brutto.

Formy prawne firm
Najczęściej wybierane przez firmy w Bośni i Hercegowinie formy prowadzenia działalności gospodarczej to:
• spółka z o.o., z minimalnym kapitałem założycielskim 2 tys. BAM, gdy jest jeden udziałowiec, oraz 10 tys. BAM , gdy jest więcej niż jeden udziałowiec. Co najmniej połowę kapitału założycielskiego trzeba wpłacić przed rejestracją firmy;
• spółka akcyjna, z minimalnym kapitałem 50 tys. BAM. Najmniejsza wartość jednej akcji to 10 BAM.

Dokumenty handlowe
Prawo wymaga, żeby towarom importowanym do Bośni i Hercegowiny towarzyszyły następujące dokumenty handlowe: jednolity dokument administracyjny (Single Administrative Dokument – SAD), faktura, dokument przewozowy, dokument ubezpieczeniowy, dokumenty pomocnicze (certyfikaty i zaświadczenia, m.in. świadectwo pochodzenia towaru).

Użyteczne adresy

• Bank Centralny Bośni i Hercegowiny
Centralna banka Bosne i Hercegovine
25 Maršala Tita,
71 000, Sarajewo
www.cbbh.gov.ba

• Ministerstwo Finansów Federacji Bośni i Hercegowiny
Mehmeda Spahe 5
Sarajewo
tel.: + 387-33-253-406
http://www.fmf.gov.ba

• Ministerstwo Finansów Republiki Serbskiej
Vuka Karadžicia 4,
Banja Luka
tel.: + 387-51 331 350
www.vladars.net

• Izba Gospodarcza Federacji Bośni i Hercegowiny
Gospodarska komora Federacije Bosne i Hercegovine
Branislava Đurđeva 10,
71000 Sarajewo
tel.: +387 33 217 782
faks: +387 33 217 783
e-mail: info@kfbih.co
www.kfbih.com

• Agencja Promocji Inwestycji Zagranicznych
FIPA – Foreign Investment Promotion Agency
Branilaca Sarajeva 21/III
71000 Sarajewo
tel.: + 387 33 278-080
faks: + 387 33 278-081
e-mail: fipa@fipa.gov.ba
www.fipa.gov.ba

• Urząd ds. Podatków Bezpośrednich Bośni i Hercegowiny
Bana Lazarevica bb
Banja Luka, 78000
tel.: + 387-(0)51-335-494
faks: + 387-(0)51-335-101
www.uino.gov.ba

• Instytut ds. Standaryzacji, Metrologii i Własności Intelektualnej Bośni i Hercegowiny
Hamdije Cemerlica 2/7
71000 Sarajewo
tel.: 387-33-652-765
faks: 387-33-652-757
e-mail: info@basmp.gov.ba
www.ipr.gov.ba/

Janusz Brzozowski

Dane statystyczne na temat współpracy gospodarczej [Źródło: Obliczenia na podstawie danych Eurostatu]

Artykuł został opublikowany w październikowym Biuletynie Euro Info 2009.