Malta była brytyjską kolonią od początku XIX wieku. W 1964 r. uzyskała suwerenność, ale w pełni niepodległą republiką została w 1974 r. Jest członkiem ONZ i Commonwealth, a także Rady Europy, a od 1 maja 2004 r. - Unii Europejskiej.

 

Walutą Malty jest lir maltański (MTL), zwany także funtem maltańskim, natomiast języki urzędowe to maltański i angielski. W praktyce w użyciu jest także język włoski.

Malta w oczach inwestorów
Malta ma dogodne położenie geograficzne, nowoczesną infrastrukturę i wykwalifikowaną siłę roboczą, co w połączeniu ze stabilnością polityczną oraz członkowstwem w UE stwarza korzystne warunki dla działalności gospodarczej i rozwoju inwestycji. Malta jest więc atrakcyjnym miejscem do otwierania i prowadzenia działalności gospodarczej, mimo kilku utrudnień, o których można przeczytać w dalszej części artykułu. Także Malcie zależy na pozyskaniu zagranicznych inwestorów, głównie w sektorach elektronicznym, farmaceutycznym, gumowym, plastycznym, ochronie zdrowia i innych, dających wysoką wartość dodatkową oraz zwiększających eksport.
Sprawą utrudniającą zakładanie działalności gospodarczej na Malcie może być fakt, że Malta w trakcie negocjacji akcesyjnych z UE wynegocjowała jeden z najdłuższych (7 lat) okresów przejściowych dla napływu pracowników na swoje terytorium, z czym wiąże się konieczność uzyskiwania pozwolenia na pobyt. W trakcie tych 7 lat Malta może stosować restrykcje w wypadku stwierdzenia niekorzystnej sytuacji na maltańskim rynku pracy.

Ponadto prawo gospodarcze Malty dość restrykcyjnie podchodzi do kwalifikacji przyszłych przedsiębiorców i niekiedy nakłada na nich dodatkowe wymogi. Ma to miejsce nie tylko w tzw. zawodach reglamentowanych w kraju pochodzenia przedsiębiorcy.

 

Przedsiębiorca zajmujący się handlem musi także posiadać licencję handlową, przy czym na niektóre działalności licencje są zastrzeżone (możliwość ich uzyskania jest ograniczona przez określoną z góry ilość podmiotów mogących otrzymać taką licencję lub przez konieczność spełnienia dodatkowych wymogów). Dotyczy to między innymi aptek, usług transportowych czy handlu ulicznego.

Nie należy zapominać także o tym, że rynek Malty jest mały i ograniczony jej wyspiarskim położeniem. Bezrobocie należy do najniższych w Europie, a zatrudnienie w sektorze publicznym sięga aż 35%.

Sytuacja gospodarcza

Na sytuację gospodarczą Malty ogromny wpływ ma fakt jej członkowstwa od 1 maja 2004 roku w Unii Europejskiej i konieczność dostosowania gospodarki do nowej sytuacji, w tym do zasad jednolitego rynku europejskiego. W związku z tym zreformowała ona system finansów publicznych, natomiast dalszych zmian wymaga polityka zatrudnienia oraz konkurencji. Malta nie do końca także wdrożyła prawo unijne. W rozszerzonej Europie kraj ten podejmuje przede wszystkim inicjatywy mające na celu zbliżanie i rozwijanie wspólnych interesów państw basenu Morza Śródziemnego.

 

Z uwagi na brak dużej ilości zasobów naturalnych, gospodarka Malty jest zależna w głównej mierze od eksportu, produkcji tekstyliów elektroniki i przemysłu stoczniowego, jak również od przychodów z turystyki, które generują aż 25% dochodów budżetowych. Dobrze rozwinięty jest także przemysł spożywczy (wino, piwo, produkty rybne) oraz meblarski. Ponad 40% powierzchni kraju zajmują użytki rolne - uprawia się tu warzywa, owoce cytrusowe, winorośle, migdały, figi, tytoń oraz bawełnę.

 

W handlu zagranicznym Malty występuje stały deficyt obrotów handlowych, który przekłada się na deficyt rachunku bieżącego bilansu płatniczego, co jest jednym z głównych problemów rządu Malty, który w walce z tym zjawiskiem liczy na zewnętrzną pomoc finansową, przede wszystkim z UE, która ma spowodować wzrost napływu kapitału. Oprócz środków pochodzących z funduszy strukturalnych UE Malta wykorzystuje także pomoc zagraniczną przyznaną w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego /EOG/ oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Do 2008 roku Malta miała także prawo wspierać inwestycje przedsiębiorstw ze środków publicznych, bez których przemysł stoczniowy nie miałby szans na przetrwanie. Ceną za taką możliwość jest jednak konieczność przeprowadzenia głębokiej restrukturyzacji tej gałęzi przemysłu.

 

Głównymi partnerami handlowymi Malty są w eksporcie: Singapur, USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Chiny i Włochy a w imporcie Włochy, Francja, Korea Płd., Wielka Brytania, Singapur, Niemcy, Japonia i USA 

Malta eksportuje głównie elementy elektroniczne (półprzewodniki, mikroprocesory) stanowiące około 50% całego eksportu, a następnie tekstylia oraz produkcję stoczniową. Import to głównie żywność, ropa, maszyny i produkty przemysłowe.

 

Jednym z problemów gospodarczych Malty jest napływ nielegalnych imigrantów, którzy poprzez Maltę i Włochy starają się dostać do innych krajów UE. Zgodnie z informacją podaną przez UNHCR , na Malcie jest największy napływ uchodźców na świecie w stosunku do liczby mieszkańców. Rząd Malty zwrócił się do UE o dodatkowe fundusze pomocowe w celu zapobieżenia skutkom napływu nielegalnych emigrantów z państw Afryki. W sprawach uchodźców Malta współpracuje z krajami basenu Morza Śródziemnego.

 

Ulgi podatkowe i zachęty inwestycyjne 

Na maltański system podatkowy składa się kilka podatków, które są powszechnie stosowane także w innych krajach: podatek od osób fizycznych PIT (od 15% do 35% w zależności od dochodów i stanu cywilnego), VAT (18%, 5% i 0%), a także celny, akcyzowy, od spadków itp.

 

W przypadku podatku od osób prawnych CIT podstawowa stawka wynosi 35%, ale podatek zapłacony jest w znacznej części (15%) zwracany spółce po wypłacie dywidendy. Ma to na celu zapobieżenie sytuacji podwójnego opodatkowania zysku. W praktyce więc stawka podatku CIT nie odbiega znacząco od stawek obowiązujących w innych krajach.

 

Na Malcie nie są pobierane podatki od nieruchomości. Zwolnione z podatku są także papiery wartościowe notowane na giełdzie papierów wartościowych.

 

Rok kalendarzowy jest rokiem rozliczeniowym. Firmy dokonują trzykrotnej w ciągu roku przedpłaty podatku. Deklaracje VAT składa się co 4 miesiące, natomiast podatek od wynagrodzeń jest potrącany na bieżąco.

Składki na ubezpieczenie społeczne są pokrywane przez pracowników oraz pracodawców. Pracownik płaci 9% zaś pracodawca 10% podstawowego tygodniowego wynagrodzenia brutto.

 

W celu stworzenia jak najlepszych warunków do zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej Malta oferuje inwestorom kilka możliwości zmniejszenia obciążeń podatkowych oraz tworzy zachęty inwestycyjne. 
Jedną z nich jest możliwość redukcji podatku CIT tych firm, które funkcjonują w wybranych sektorach działalności, takich jak farmacja, plastyki, biotechnologia, elektronika, sprzęt elektryczny, sprzęt medyczny, oczyszczanie ścieków, software, produkcja audiowizualna, biżuteria. Niektóre przedsiębiorstwa mogą się też ubiegać o kredyt na podatek (tax credit ), co znacząco zmniejsza realną stopę opodatkowania. Możliwość uzyskania ulgi daje także reinwestowanie dochodów w projekty uzgodnione z Malta Enterprise (rządowa agencja promująca działalność gospodarczą) .

Tworzenie nowych miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych i bezrobotnych uprawnia firmę do korzystania z dodatkowych ulg podatkowych. 

Ponadto istnieje możliwość skorzystania przez osoby chcące otworzyć działalność gospodarczą z pożyczki o niskim oprocentowaniu, niskich opłat wynajmu obiektów przemysłowych oraz pomocy szkoleniowej. Nie należy także zapominać o możliwościach, jakie stwarzają programy operacyjne wdrażane na Malcie w ramach funduszy strukturalnych UE.

Formy prawne prowadzenia działalności gospodarczej

Aby zarejestrować jakąkolwiek firmę na Malcie należy przede wszystkim sporządzić umowę i statut firmy, otworzyć konto bankowe oraz zarejestrować firmę w odpowiednim rejestrze firm i na potrzeby zatrudnienia. Ponadto należy zarejestrować firmę w urzędzie skarbowym, na potrzeby podatku VAT (do trzydziestu dni od podjęcia działalności gospodarczej) oraz w określonych przypadkach uzyskać niezbędne pozwolenia na sprzedaż, eksport, import lub z wydziału środowiska. Niezbędne jest także posiadanie pozwolenia na pobyt, oraz odpowiednich kwalifikacji, które w określonych przypadkach muszą być potwierdzone przez maltańskie Biuro Uznawalności Kwalifikacji Zawodowych. Niezbędne jest także posiadanie licencji handlowej, o którą należy wnioskować do Ministerstwa Finansów. Jeżeli firma planuje międzynarodową działalność importową lub eksportową, zobowiązana jest ponadto do uzyskania specjalnej licencji. Licencja taka jest zwykle wydawana na 1 rok.

 

Rejestracja firmy trwa do 7 dni i kosztuje od 200 do około 600 MTL.

 

Najpopularniejszymi formami prowadzenia działalności gospodarczej na Malcie są: jednoosobowa działalność na własny rachunek (sole trader) - samozatrudnienie, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (private limited liability company), spółdzielnia (co-operative) oraz spółka osobowa (partnership), która może mieć postać partnership en non collectif (odpowiednik polskiej spółki jawnej) lub partnership en commandite (odpowiednik polskiej spółki komandytowej).

 

Ze względu na dość restrykcyjne przepisy regulujące samozatrudnienie, główną formą działalności gospodarczej na Malcie jest spółka z o.o. Może być ona zarówno prywatna, jak i publiczna. Spółki prywatne mogą liczyć maksymalnie 50 udziałowców a ich kapitał założycielski musi wynosić co najmniej 500 MTL, z czego co najmniej 20% musi być wniesione do spółki w gotówce. Ponadto spółka musi zatrudniać dyrektora będącego rezydentem Malty i profesjonalną sekretarkę posiadającą specjalną licencję Maltese Nominee Company. Spółka publiczna nie ma z góry ustalonej liczby udziałowców, ma natomiast postawione wyższe wymagania, jeżeli chodzi o wkład. Musi on wynosić co najmniej 20 tys. MTL, z czego co najmniej 25% musi być wniesione w gotówce.

 

Spółkę z o.o. rejestruje się w biurze Rejestru Firm (Registrar) poprzez złożenie odpowiedniego wniosku (Memorandum of Association) zawierającego co najmniej nazwę firmy, nazwiska i adresy wszystkich udziałowców, miejsce i adres firmy na Malcie, zakres działalności firmy, szczegółowe informacje dotyczące struktury i wielkości udziałów oraz dane osób wchodzące w skład organów spółki oraz o dyrektorach i sekretarzu/sekretarce, status firmy (państwowa czy prywatna) oraz sposób reprezentacji i dane osób reprezentujących spółkę. 

Podobnie jak w prawie polskim, spółka osobowa na Malcie powstaje w oparciu o umowę cywilną pomiędzy wspólnikami. Analogicznie także do naszego systemu prawnego, przedsiębiorcami są w tym przypadku poszczególni wspólnicy spółki, którzy podlegają rejestracji w urzędzie skarbowym jako osoby prowadzące działalność gospodarczą. Wspólnicy spółki odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie, całym swoim majątkiem. 

Samozatrudnienie jako forma prowadzenia działalności gospodarczej na Malcie jest dość skomplikowane, co wynika między innymi z 7-letniego okresu przejściowego na swobodny przepływ pracowników oraz ze specyfiki rynku, który jest dość mały i mocno nasycony.
Malta preferuje te rodzaje działalności gospodarczej, które traktują Maltę jako bazę eksportu do krajów UE i w praktyce, jedynie w tym zakresie opłacalne jest otwieranie firmy na Malcie w formie samozatrudnienia. 

Spółdzielnia w prawie maltańskim jest zbliżona w swej konstrukcji do polskiej spółki kapitałowej, przy czym jej wyłącznymi lub przeważającymi właścicielami są pracownicy. Spółdzielnia posiada osobowość prawną i wymaga rejestracji w Rejestrze Firm. Tak jak w prawie polskim tak i na Malcie, regulowanie zobowiązań i długów spółdzielni może odbywać się jedynie z majątku spółdzielni, natomiast jej pracownicy (właściciele) odpowiadają jedynie do wysokości swoich wkładów. Zysk spółdzielni wypłacany jest pracownikom w formie dywidendy. Za działalność spółdzielni odpowiada jej zarząd. 
 
Podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi działalności gospodarczej na Malcie są: Companies Act z 1995 r. ze zmianami, Income Tax Act, Income Tax Management Act, Value Added Tax Act, Business promotion Act oraz Social Security Act, których teksty są opublikowane na stronie internetowej Maltańskiego Ministerstwa Sprawiedliwości: http://www2.justice.gov.mt/legalservices.asp/.

Dodatkowe informacje

Więcej informacji na temat warunków inwestowania i prowadzenia działalności gospodarczej na Malcie można znaleźć na następujących stronach internetowych:
Malta - Przedsiębiorcy www.maltaenterprise.com,
Ministerstwo Finansów - mfin.gov.mt,
Strona rządowa - www.gov.mt,
Izba gospodarcza - www.chamber.org.mt,
Ministerstwo Inwestycji, Przemysłu i Informacji Technologicznej - www.miti.gov.mt.

Artykuł powstał w oparciu o dane zamieszczone na stronie internetowej Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Rzymie (www.infopolonia.it) oraz na podstawie aktów prawnych i informacji opublikowanych przez poszczególne ministerstwa Malty.

 

Joanna Orłowska

Enterprise Europe Network Warszawa

 

Artykuł pochodzi z styczniowego numeru Biuletynu Euro Info 2008.