Wykres 1

Źródło: PARP, grudzień 2007 r.

Mapa zainteresowania przedsiębiorców dotacjami pokrywa się z mapą potencjału gospodarczego kraju - województwa zachodnie, centralne i Śląsk to regiony najlepiej rozwinięte, na których korzystaniem z unijnych programów jest zainteresowanych najwięcej przedsiębiorstw.

Wykres 2

Źródło: PARP, grudzień 2007 r.

Łączna wartość wniosków rekomendowanych do dofinansowania w ramach działania 2.3 SPO WKP wyniosła ponad 1,7 mld zł. Po realokacjach środków w ramach programu oraz po wykorzystaniu oszczędności wszystkie rekomendowane projekty mogły otrzymać wsparcie. Dotacje dla firm z Mazowsza wyniosły prawie 243 mln zł, z Wielkopolski - ponad 205 mln zł (wykres 2). Na trzecim miejscu znalazło się województwo kujawsko-pomorskie z kwotą prawie 153 mln zł, które wyprzedziło województwo śląskie (145,6 mln zł). Spośród beneficjentów działania 2.3 SPO WKP dominują firmy z sektora produkcyjnego (wykres 3).

Wykres 3

Źródło: PARP, grudzień 2007 r.

Wykres 4

Źródło: PARP, grudzień 2007 r.

Na 3028 projektów wybranych do realizacji w działaniu 2.3 SPO WKP ponad 25% dotyczy produkcji wyrobów gumowych i metalowych (wykres 4). Na wysokich miejscach znalazła się branża wydawnicza oraz produkcja mebli.

Zdarzyło się, że przedsiębiorcy, którym przyznano wsparcie, zmieniali swe plany. W ramach działania 2.3 SPO WKP i poddziałania 2.2.1 SPO WKP rozwiązano do końca 2007 r. 163 umowy, z czego większość (158 umów) dotyczyła działania 2.3 SPO WKP.

Efekty działania 2.3 SPO-WKP

Profil beneficjentów i charakterystyka projektów

Spośród firm^[1], które skorzystały z dotacji działania 2.3 SPO WKP Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje, co dziesiąta była mikroprzedsiębiorstwem (małe i średnie firmy stanowiły odpowiednio 47% i 43%). Dla niemal połowy wspartych przedsiębiorstw głównym rynkiem, na którym działały, był rynek ogólnokrajowy. Dla pozostałych beneficjentów - rynek unijny (20%), rynek regionalny (18%), rzadziej rynek lokalny i globalny (łącznie 13%). Beneficjentami były głównie przedsiębiorstwa przemysłowe, działające przede wszystkim w przemyśle maszynowym, budowlanym, chemicznym czy drzewnym. Co siódma firma miała profil usługowy.

Projekty w ramach działania 2.3 realizowały firmy, które w 2007 r. działały na rynku średnio 12,5 roku (48% stanowiły przedsiębiorstwa, które powstały po roku 1996, prawie jedną trzecią firmy utworzone w latach 1991-1996, a jedną czwartą założone przed rokiem 1990). 30% przedsiębiorstw było zlokalizowanych poza terenem miejskim (na wsi), a ponad jedna trzecia miała siedzibę w mieście powyżej 100 tys. mieszkańców.

W pierwszych projektach dofinansowanych z działania 2.3 SPO WKP^[2] średnia wysokość udzielonej dotacji wyniosła  445 988 zł (mediana  284 950 zł). Projekty dofinansowane w kwocie powyżej 1 mln zł stanowiły 16% wszystkich rozliczonych umów. Natomiast niemal połowa przyznanych dotacji mieściła się w zakresie 100-500 tys. zł.

Najwięcej inwestycji zostało zrealizowanych w województwie wielkopolskim (12%), mazowieckim (11%) i małopolskim (10%). Najrzadziej natomiast projekty działania 2.3 realizowano w województwach świętokrzyskim i zachodniopomorskim (po 3%) oraz lubelskim (2%).

Trzy czwarte zrealizowanych projektów inwestycyjnych dotyczyło działań modernizacyjnych (wykres 8). W drugiej kolejności projekty obejmowały wdrażanie i komercjalizację technologii i produktów innowacyjnych (18%). Projekty zorientowane na zastosowanie IT/ICT w zarządzaniu, dostosowanie technologii i produktów do wymagań UE, zastosowanie technologii gospodarki elektronicznej czy wdrażanie inwestycji wspólnie z innymi przedsiębiorcami łącznie były przedmiotem mniej niż 7% rozliczonych umów o dofinansowanie.

Wykres 8. Charakterystyka projektów w ramach działania 2.3 SPO WKP

Źródło: Ocena rezultatów działania 2.3 SPO WKP po 18 miesiącach, PARP, Warszawa 2007 (http://www.parp.gov.pl/index/more/1948)

Zadowolenie beneficjentów z udziału w programie

Zdaniem ponad 97% beneficjentów, efekty skorzystania z działania 2.3 SPO WKP warte były poniesionych nakładów. Oceny tej nie różnicowała wielkość przedsiębiorstwa, była ona natomiast częściej wyrażana przez beneficjentów dotacji wyższych niż 250 tys. zł i przedsiębiorstwa przemysłowe (odpowiednio 98% i 99%). Opinie firm (1,1%), które wskazywały, że efekty udziału w programie nie były warte poniesionych nakładów, trafnie uzasadniają poniższe wypowiedzi:

„Wysokość otrzymanej dotacji a czas poświęcony na przygotowanie wniosku oraz ogromna ilość dokumentacji nie są współmierne. Wymagania formalne wobec małych projektów powinny być mniejsze".

„Wartość projektu i jego dofinansowania niewspółmiernie niska w stosunku do powinności sprawozdawczych po zakończeniu projektu. Nadmierny formalizm związany z wywiązywaniem się z zapisów umowy o dofinansowanie".

Przedsiębiorcy, po 18 miesiącach od rozliczenia umów o dofinansowanie, generalnie byli zadowoleni z realizacji projektów inwestycyjnych - 96% było zadowolonych (w tym 29% bardzo zadowolonych). Odsetek bardzo zadowolonych wzrastał do 35% w grupie beneficjentów dotacji wyższych niż 250 tys. zł (w pozostałej grupie odsetek bardzo zadowolonych wynosił 23%). Różnicę w ocenach odnotowano również w przypadku sektorów działalności - odsetek przedsiębiorców zdecydowanie zadowolonych był w sektorze przemysłu wyższy o 6 pkt proc. w stosunku do firm usługowych. Ocen poziomu zadowolenia nie różnicowała wielkość przedsiębiorstwa.

Konkurencyjność i innowacyjność firm 18 miesięcy po uzyskaniu wsparcia

Aż 96% beneficjentów działania 2.3 SPO WKP po 18 miesiącach wskazało, że realizacja projektów inwestycyjnych wpłynęła na zwiększenie konkurencyjności ich przedsiębiorstw. Ponadto pozostali przedsiębiorcy nie przedstawiali przeciwstawnej opinii, ale jedynie wskazywali, że nie mają zdania na ten temat (4% odpowiedzi „trudno powiedzieć"). Spośród przedsiębiorców dostrzegających wpływ projektu na zwiększenie konkurencyjności ich firm^[3] 72% określiło go jako duży, w tym 17% - jako bardzo duży.

88% beneficjentów działania 2.3 SPO WKP, po 18 miesiącach, wskazywało, że realizacja projektu inwestycyjnego wpłynęła na podniesienie innowacyjności firmy (przy ponad 11% odpowiedzi „trudno powiedzieć"). Spośród przedsiębiorców dostrzegających oddziaływanie projektu na podniesienie innowacyjności ich firm^[4] 60% określiło wpływ jako duży, a co czwarty badany - jako średni.

Oceniając szczegółowe obszary oddziaływania SPO WKP 2.3 (po 18 miesiącach od zakończenia projektów), okazało się, że zdaniem beneficjentów realizacja projektów miała wpływ przede wszystkim na pięć aspektów funkcjonowania firmy: jej unowocześnienie technologiczne (kategoria wskazywana przez 88% firm), poprawę bezpieczeństwa i higieny pracy (77%), wzrost potencjału inwestycyjnego przedsiębiorstwa (49%), zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska przez firmę (40%), zwiększenie liczby zagranicznych kontraktów handlowych (38%). Najrzadziej wskazywano, że realizacja projektu wpłynęła na nawiązanie/poszerzenie współpracy z sektorem B+R (2%).

Wykres 9. Wpływ projektu na różne aspekty funkcjonowania firmy

Źródło: Ocena rezultatów działania 2.3 SPO WKP po 18 miesiącach, PARP, Warszawa 2007 (http://www.parp.gov.pl/index/more/1948)

Zdaniem przedsiębiorców, realizacja projektu w ramach działania 2.3 SPO WKP pozwoliła na uzyskanie przewagi nad konkurencją przede wszystkim na rynku ogólnokrajowym (60% wskazań), regionalnym (51%) i lokalnym (47%). Rzadziej wskazywano na uzyskanie przewagi na rynku unijnym (30%) i globalnym (12%). Przywoływana przez przedsiębiorców przewaga konkurencyjna oznaczała przede wszystkim zwiększenie oferty produktów/usług (kategorię tę najczęściej wskazywano w przypadku uzyskania przewagi na rynku ogólnokrajowym i regionalnym), podniesienie jakości produktów/usług i zwiększenie możliwości wytwórczych. Zwiększenie przewagi konkurencyjnej dzięki obniżeniu kosztów produkcji/świadczenia usług generalnie wskazywano w dalszej kolejności, ale czynnik ten częściej był deklarowany w sytuacji uzyskania przewagi nad konkurencją z rynku unijnego i globalnego (po 10% wskazań wśród firm, które uzyskały przewagę nad konkurencją na tych rynkach).

Zmiany poziomu zatrudnienia

W przedsiębiorstwach, w których od rozliczenia projektu(ów) upłynęło 18 miesięcy, w okresie po uzyskaniu wsparcia powstało 6097 nowych miejsc pracy. Tym samym w dotowanych przedsiębiorstwach nastąpił 18-procentowy wzrost poziomu zatrudnienia w tym okresie. Średnia liczba miejsc pracy w jednym przedsiębiorstwie zwiększyła się z 74,9 etatu do 88,3 etatu (średnio o 13,4 etatu). Wykorzystując szacunkowy wskaźnik - stosunek nowych miejsc pracy do wartości udzielonych dotacji - można stwierdzić, że utworzenie jednego miejsca pracy wymagało 33 350 zł dotacji (koszt brutto).

Obroty ogółem oraz w ramach eksportu i importu

W przedsiębiorstwach, w których od rozliczenia projektów działania 2.3 SPO WKP upłynęło półtora roku, pomiędzy rokiem 2005 a 2006 nastąpił 24-procentowy wzrost przychodów netto (średnio z 21,415 mln zł do 26,643 mln zł). Wzrost ten był wyższy w przypadku małych firm i mikroprzedsiębiorstw (+34%) oraz beneficjentów mniejszych dotacji - poniżej  250 000 zł (+29%). W badanym okresie odnotowano również pozytywne zmiany dotyczące wymiany handlowej z zagranicą (eksport/import). Między 2005 a 2006 rokiem w dotowanych przedsiębiorstwach nastąpił 26-procentowy wzrost przychodów ze sprzedaży za granicę (w ramach eksportu) oraz 13-procentowy wzrost wartości zakupów dokonywanych spoza granicy kraju (w ramach importu).

Wydatki na inwestycje

Spośród badanych wskaźników jedynie wartość nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw (z wyłączeniem środków pomocy publicznej) po 18 miesiącach od uzyskania wsparcia uległa nieznacznym zmianom. W okresie 2005-2006 nastąpił zaledwie 4-procentowy wzrost inwestycji w dotowanych przedsiębiorstwach. Był on szczególnie mały, biorąc pod uwagę zwiększenie nakładów inwestycyjnych w tym samym okresie u beneficjentów działania 2.1 SPO WKP (+59%). Jednak pozytywne sygnały w tym zakresie płyną z deklaracji beneficjentów - 44% przedsiębiorców prognozowało, że do końca 2007 r. łączna wartość nakładów inwestycyjnych ulegnie zwiększeniu (w stosunku do roku ubiegłego).

Innowacje produktowe i procesowe

W okresie 18 miesięcy od rozliczenia projektów wsparte firmy wprowadziły 1531 innowacji produktowych (nowe produkty/usługi w skali przedsiębiorstwa), w tym 559 innowacji produktowych stosowanych w kraju nie dłużej niż 3 lata oraz 808 innowacji procesowych, wśród których 358 było stosowanych w kraju nie dłużej niż 3 lata. Zatem po półtora roku od rozliczenia projektów liczba innowacji produktowych przypadająca na jedną firmę zwiększyła się do 3,4, a liczba innowacji procesowych do 1,8.

Poza twardymi wskaźnikami konkurencyjności 12% przedsiębiorców dostrzegało także efekty, których się nie spodziewali na etapie przygotowywania wniosku. Z jednej strony były to efekty negatywne - generalnie dotyczące opóźnień w realizacji projektu, trudności w uzyskaniu informacji oraz nadmiernie rozbudowanych procedur i formalności, z drugiej jednak 57% beneficjentów dostrzegających efekty nieprzewidywane na etapie aplikowania określało je jako pozytywne. Jedna z wypowiedzi przedsiębiorcy stosunkowo dobrze obrazuje efekty, które niejednokrotnie pozytywnie zaskakiwały beneficjentów:

„Realizacja projektu przyczyniła się do błyskawicznego wzrostu produkcji oraz do obniżenia jej kosztów. Projekt pozwolił nam na szybkie reagowanie na potrzeby rynku poprzez uzyskany duży potencjał techniczny i technologiczny".

Niniejszy artykuł pochodzi z publikacji „Dobre praktyki. Wybrane projekty doradcze i inwestycyjne małych i średnich firm dofinansowane z Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw, 2004-2006" pod redakcją Jerzego Gontarza. Publikacja została wydana przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości.

Zdjęcia wykorzystane w artykule pochodzą z ww. publikacji.

Artykuł pochodzi z wrześniowego Biuletynu Euro Info 2008.
 

[1] Wyniki przedstawione w niniejszym artykule odnoszą się do przedsiębiorstw - beneficjentów działania 2.3 SPO WKP, w których od momentu rozliczenia ich projektu(ów) upłynął okres 18 miesięcy. Nie są to więc wyniki odnoszące się do wszystkich przedsiębiorstw wspartych z działania 2.3, ale dotyczą jedynie pierwszych 455 beneficjentów - biorących udział w I i II rundzie Oceny rezultatów przeprowadzonej przez PARP w roku 2007.

[2] Rozliczonych przed 16 maja 2006 r.

[3] N=434

[4] N=401