Eksperci są powoływani, aby ocena wniosków o dofinansowanie, realizowanych w ramach poszczególnych działań Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, była rzetelna i bezstronna. Ich zadaniem jest ocena merytoryczna projektów, w tym zarówno wg kryteriów merytorycznych obligatoryjnych, jak i merytorycznych fakultatywnych zgodnie z kryteriami wyboru projektów zatwierdzonymi przez Komitet Monitorujący PO IG. Eksperci uczestniczą w posiedzeniach komisji konkursowej powoływanej przez prezesa PARP. Eksperci oceniający projekty rozpatrują także zastrzeżenia projektodawców dotyczące oceny merytorycznej projektów.

Nazwa „ekspert" w stosunku do osób oceniających projekty złożone w ramach PO IG została określona na podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2006 roku o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (DzU nr 227, poz. 1658) i odnosi się wyłącznie do członków oceniających komisji konkursowej. Oprócz pojęcia „ekspert" ww. ustawa zawiera określenie „specjalista w wybranej dziedzinie", które dotyczy wyłącznie osób wydających opinie na potrzeby członków komisji konkursowej.

Na mocy art. 13 ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrażaniem funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności (DzU nr 216, poz. 1370), dotyczącego statusu ekspertów, oraz w związku z usunięciem bazy ekspertów ze strony internetowej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego zaistniała konieczność ponownego powołania na ekspertów osób oceniających projekty. Zewnętrzni specjaliści dokonujący oceny merytorycznej wniosków o dofinansowanie zostali przemianowani na ekspertów. Zgodnie ze znowelizowanym art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (DzU nr 227, poz. 1658, z późn. zm.), mianem eksperta określono osobę, która ma zapewnić bezstronną i rzetelną ocenę projektów realizowanych w ramach programów operacyjnych. Status eksperta mogą uzyskać jedynie osoby, które spełnią warunki wymienione w art. 31 ust. 2 ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Zgodnie z ww. przepisem ekspertem może zostać osoba, która:

• korzysta z pełni praw publicznych,  
• ma pełną zdolność do czynności prawnych,  
• nie została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne lub za umyślne przestępstwo skarbowe oraz  
• spełnia inne wymogi określone w systemie realizacji programu operacyjnego.    

Procedura wyboru ekspertów

Zasady wyboru i pracy ekspertów do oceny projektów w ramach poszczególnych działań PO IG zostały ściśle określone przez PARP.

Komisja konkursowa do spraw oceny wniosków dla Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka jest powoływana osobno dla każdego działania i uwzględnia specyfikę poszczególnych programów operacyjnych.

W ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (PO IG) zespół oceniający wnioski o dofinansowanie jest złożony z ekspertów zewnętrznych, przedstawicieli instytucji wdrażającej (IW), w tym przewodniczącego oraz sekretarza, i powoływany zgodnie z zasadami określonymi przez IW. W pracach komisji konkursowej mogą również uczestniczyć przedstawiciele instytucji zarządzającej (IZ) i instytucji pośredniczącej (IP). Komisja konkursowa ocenia wnioski o dofinansowanie, opierając się na przyjętych przez Komitet Monitorujący PO IG kryteriach wyboru projektów i zgodnie z regulaminem komisji konkursowej.

Proces naboru ekspertów rozpoczyna się od umieszczenia na stronie internetowej PARP informacji o rozpoczęciu i zasadach naboru ekspertów wraz z kompletem dokumentów. W ramach działań PO IG wdrażanych przez PARP prowadzone są nabory otwarte ekspertów w działaniach: 3.1, 3.3, 1.4 - 4.1, 4.2, 5.2, 5.4, 8.1 i 8.2, natomiast w przypadku działania 4.4 wysyłane są zaproszenia do instytucji, które rekomendują swoich przedstawicieli do udziału w pracach komitetu monitorującego, z prośbą o ewentualne wystawienie rekomendacji ekspertowi. W przypadku gdy liczba lub doświadczenie ekspertów zgłoszonych przez instytucje są niewystarczające, do przeprowadzenia rzetelnej oceny projektów, dopuszcza się możliwość rozszerzenia katalogu instytucji o inne instytucje naukowe oraz zajmujące się działaniami z zakresu innowacyjności, finansów i przedsiębiorczości.

Wymagania dotyczące ekspertów zostały podzielone na wymagania obowiązkowe i wymagania pożądane.

Obowiązkowe wymagania dla wszystkich grup ekspertów w ramach PO IG:

• wykształcenie wyższe (ukończone z tytułem inżyniera lub magistra),  
• korzystanie z pełni praw obywatelskich i pełna zdolność do czynności prawnych,  
• dyspozycyjność w okresie oceny projektów,  
• niekaralność za przestępstwa umyślne,  
• rekomendacja instytucji, których przedstawiciele uczestniczą w pracach komitetu monitorującego lub innej właściwej instytucji (dotyczy ekspertów niebędących przedstawicielami IW, IP, IZ),
• doświadczenie zawodowe, zależnie od specyfiki działania, na przykładzie działania 4.2 PO IG: minimum rok doświadczenia w zakresie tworzenia i/lub opiniowania biznesplanów lub minimum rok doświadczenia w zakresie oceny projektów inwestycyjnych i/lub badawczo-rozwojowych, i/lub własności przemysłowej, i/lub wzornictwa przemysłowego, lub minimum rok doświadczenia w zakresie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstwa, lub minimum rok doświadczenia w zarządzaniu/prowadzeniu przedsiębiorstwa.  

Pożądane wymagania - zależnie od specyfiki działania, na przykładzie działania 4.2 PO IG, to:

• bardzo dobra znajomość zagadnień związanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstw,  
• udział w programach rozwoju gospodarczego finansowanych ze środków programu PHARE, funduszy strukturalnych lub innych środków pomocowych,  
• znajomość warunków prawnych funkcjonowania przedsiębiorstw w Unii Europejskiej,  
• znajomość procedur programowych. Szczegółowy opis wymaganego doświadczenia i kompetencji dla poszczególnych rodzajów ekspertów zawarty jest w opisanych zasadach wyboru i pracy ekspertów do oceny projektów w ramach poszczególnych działań PO IG. 

Ocena kwalifikacji kandydatów na ekspertów

Ocena kwalifikacji kandydatów na ekspertów jest dokonywana przez komisję rekrutacyjną (KR)  powoływaną przez instytucję wdrażająca, tj. przez PARP. W skład KR wchodzi co najmniej dwóch przedstawicieli wyznaczonych przez Agencję. Ponadto w skład komisji mogą wchodzić przedstawiciele instytucji zarządzającej oraz instytucji pośredniczącej.

Eksperci wyłonieni w ramach naboru uczestniczą w pracach komisji konkursowej ds. oceny projektów jako członkowie oceniający. Członków komisji konkursowej powołuje i odwołuje prezes PARP. Instytucja pośrednicząca akceptuje skład komisji. Członkowie komisji, a także inni uczestnicy jej posiedzenia przed przystąpieniem do pracy podpisują deklarację bezstronności i poufności.   

Oświadczenie o bezstronności

Ekspert przed przystąpieniem do oceny projektu składa instytucji korzystającej z jego usług oświadczenie o bezstronności, określając, że nie zachodzi żadna z okoliczności powodujących wyłączenie go z udziału w ocenie projektu oraz że nie zachodzą żadne z okoliczności mogące budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności względem podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie lub podmiotu, który złożył wniosek będący przedmiotem oceny. W oświadczeniu ekspert oświadcza m.in., że:

• nie brał osobistego udziału w przygotowaniu wniosku o dofinansowanie będącego przedmiotem oceny,  
• z osobą przygotowującą wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny nie łączy go ani nie łączył związek małżeński, stosunek pokrewieństwa i powinowactwa do drugiego stopnia oraz nie jest ani nie był związany z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był związany stosunkiem pracy z podmiotem ubiegającym się o dofinansowanie ani podmiotem składającym wniosek o dofinansowanie będącym przedmiotem oceny,  
• nie świadczy i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie świadczył pracy na podstawie stosunków cywilnoprawnych dla podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był członkiem organów zarządzających i nadzorczych podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny, działającego w formie spółki prawa handlowego,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był wspólnikiem, udziałowcem ani akcjonariuszem podmiotu ubiegającym się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny,  
• nie brał osobistego udziału w przygotowaniu wniosku o dofinansowanie, który konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem będącym przedmiotem oceny,  
• z podmiotem ubiegającym się o dofinansowanie lub podmiotem składającym wniosek o dofinansowanie, którego wniosek/projekt konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny, nie łączy go ani nie łączył związek małżeński, stosunek pokrewieństwa i powinowactwa do drugiego stopnia oraz nie jest ani nie był związany z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był związany stosunkiem pracy z którymkolwiek podmiotem ubiegającym się o dofinansowanie lub podmiotem składającym wniosek o dofinansowanie, którego wniosek/projekt konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny,  
• nie świadczy i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie świadczył pracy na podstawie stosunków cywilnoprawnych dla któregokolwiek podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie, którego wniosek/projekt konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był członkiem organów zarządzających i nadzorczych któregokolwiek podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie, którego wniosek/projekt konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był wspólnikiem, udziałowcem ani akcjonariuszem któregokolwiek podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie ani podmiotu składającego wniosek o dofinansowanie działającego w formie spółki prawa handlowego, którego wniosek/projekt konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny,  
• z osobą przygotowującą wniosek o dofinansowanie, który konkuruje o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny, nie łączy go ani nie łączył związek małżeński, stosunek pokrewieństwa i powinowactwa do drugiego stopnia oraz nie jest ani nie był związany z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był związany stosunkiem pracy z którymkolwiek podmiotem przygotowującym wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny lub wniosek/projekt konkurujący o dofinansowanie z wnioskiem/projektem będącym przedmiotem oceny,  
• nie świadczy i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie świadczył pracy na podstawie stosunków cywilnoprawnych dla któregokolwiek podmiotu przygotowującego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny lub wniosek/projekt będący przedmiotem oceny,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był członkiem organów zarządzających i nadzorczych któregokolwiek podmiotu przygotowującego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny lub wniosek/projekt konkurujący o dofinansowanie z wnioskiem będącym przedmiotem oceny,  
• nie jest i w okresie roku poprzedzającego dzień złożenia oświadczenia o bezstronności nie był wspólnikiem, udziałowcem ani akcjonariuszem któregokolwiek podmiotu przygotowującego wniosek o dofinansowanie będący przedmiotem oceny lub wniosek/projekt konkurujący o dofinansowanie z wnioskiem będącym przedmiotem oceny. Ekspert oświadcza także, że w przypadku pojawienia się informacji o istnieniu jakiejkolwiek okoliczności, mogącej budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w odniesieniu do przekazanego mu do oceny wniosku/projektu, zobowiązuje się do niezwłocznego zgłoszenia tego na piśmie instytucji organizującej konkurs oraz wyłączenia się z dalszego uczestnictwa w procesie oceny.  

Oświadczenie o bezstronności ekspert składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zgodnie z art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (DzU nr 227, poz. 1658, z późn. zm.) w związku z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (DzU nr 88, poz. 553 z późn. zm.).   

Oświadczenie o poufności

Ekspert przed przystąpieniem do oceny projektu składa także oświadczenie o poufności. Zobowiązuje się w nim do oceny wniosków w sposób uczciwy, rzetelny i sprawiedliwy, zgodnie z posiadaną wiedzą. Ekspert określa też, że nie będzie zatrzymywał jakichkolwiek pisemnych lub elektronicznych informacji związanych z ocenianymi projektami oraz zobowiązuje się do zachowania w tajemnicy i zaufaniu wszystkich informacji i dokumentów ujawnionych mu lub wytworzonych przez niego jako rezultat oceny projektów. Oświadczenie o poufności zawiera też zobowiązanie do niepodejmowania jakiejkolwiek pracy zarobkowej związanej z realizacją ocenianego projektu do czasu zakończenia jego realizacji.

Ekspert oceniający, który pozostaje z podmiotem ubiegającym się o przyznanie dofinansowania w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, jest wyłączony z udziału w ocenie danego wniosku.

Zasady stosowane podczas oceny wniosków

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, realizując swoje działania, kieruje się zasadami bezstronności, jawności i szczególnej staranności. PARP podlega również kontrolom zarówno Ministerstwa Gospodarki, Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Komisji Europejskiej, Najwyższej Izby Kontroli, jak i organów kontroli skarbowej. Co roku w PARP odbywają się kontrole dotyczące sposobu oceny oraz rozliczania projektów dofinansowanych z programów operacyjnych.

Ocena wniosków o dofinansowanie złożonych do programów realizowanych przez PARP nie ma charakteru uznaniowego i podejmowana jest na podstawie przejrzystych i ogólnodostępnych zasad. Wszystkie zasady naboru, oceny i decyzji o dofinansowaniu projektów są zgodne z prawem krajowym i wspólnotowym.

Alicja Orzechowska

Enterprise Europe Network

Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego

e-mail: orzechowska@pfrr.pl

Artykuł został opublikowany w październikowym Biuletynie Euro Info 2009.