Wojsko potrzebuje produktów i usług niemal z każdej branży – od specjalistycznych rozwiązań informatycznych czy technologicznie skomplikowanego sprzętu stosowanego razem z podstawowym uzbrojeniem armijnym po „zabezpieczenie materiałowo-techniczne”, czyli np. skarpety, podkoszulki, bieliznę, buty, śpiwory, żywność świeżą i liofilizowaną oraz konserwy czy też indywidualne racje żołnierskie.

Wśród informacji o przetargach ogłoszonych przez Agencję Mienia Wojskowego (AMW) można znaleźć ogłoszenia o przetargach nieograniczonych na dostawę materiałów biurowych, roboty budowlane, wykonanie ogrodzenia w Głogowie, dostawę termosów, węgla kamiennego w małych partiach, sprzątanie i techniczne utrzymanie obiektów, a także dostawę produktów żywnościowych dla wskazanych jednostek wojskowych na terenie całego kraju. Jak wskazuje rodzaj potrzebnych usług, w takich przetargach z powodzeniem mogą brać udział niewielkie firmy.

W systemie zaopatrywania sił zbrojnych RP uczestniczy wiele jednostek i komórek organizacyjnych. Jak przyznają nieoficjalnie zarówno MON, jak i Sztab Generalny – nawet zbyt wiele, biorąc pod uwagę skalę i wagę zamówień. Na szczeblu centralnym realizacją zaopatrywania sił zbrojnych w uzbrojenie, sprzęt wojskowy i sprzęt powszechnego użytku zajmuje się Departament Zaopatrywania Sił Zbrojnych będący komórką organizacyjną Ministerstwa Obrony Narodowej. Drugą instytucją realizującą centralnie zakupy dla armii jest Agencja Mienia Wojskowego – kupuje ona zwłaszcza sprzęt powszechnego użytku, a także mundury, żywność na zapasy mobilizacyjne, paliwa i materiały pirotechniczne, węgiel, koks oraz druki i formularze, z wyjątkiem uzbrojenia, które od 1 kwietnia 2004 roku zgodnie z tzw. decyzją 88 ministra ON jest pozyskiwane w innym trybie.. Zakupy wojskowe odbywają się też na szczeblu niższym – w rejonowych bazach materiałowych i technicznych oraz w jednostkach wojskowych.

Każde postępowanie przetargowe jest procedurą autonomiczną. Wobec tego w każdym z nich mogą być sformułowane wymagania istotne tylko dla tego postępowania lub przedmiotu zamówienia. Według przepisów nie mogą one jednak naruszać zasad obowiązujących w ustawie Prawo zamówień publicznych. W postępowaniach prowadzonych przez Agencję Mienia Wojskowego nie jest wymagane od wykonawców posiadanie żadnych specjalnych bądź dodatkowych koncesji (z wyjątkiem obrotu paliwami), zezwoleń lub licencji na podjęcie określonej działalności gospodarczej. W przypadku zamówień i przetargów prowadzonych przez AMW nie są stosowane żadne ograniczenia dotyczące minimalnej wielkości produkcji czy też wielkości obrotu lub przychodów w firmie, za wyjątkiem sytuacji przewidzianych prawem, takich jak np. kwalifikacja wykonawców w postępowaniu przeprowadzanym w trybie przetargu ograniczonego.

Inaczej wygląda realizacja zamówień na umundurowanie. Od ich wykonawców wymaga się dokumentacji techniczno-technologicznej materiału i typu oraz zatwierdzenia wzoru zamówienia przez Wojskowy Ośrodek Badawczo-Wdrożeniowy Służby Mundurowej w Łodzi lub Departament Polityki Zbrojeniowej. Obostrzenia dotyczą zastosowania zarówno materiałów, jak i wykonania zgodnego z rozkazem o umundurowaniu i tzw. przepisami ubiorczymi Sztabu Generalnego.

Prze(targowe) informacje

Szczegółowe informacje o przetargach można znaleźć na stronach Departamentu Zaopatrywania Sił Zbrojnych oraz na stronie Agencji Mienia Wojskowego (www.amw.com.pl). Dla firmy konieczne jest także studiowanie stron Biuletynu Zamówień Publicznych, gdzie również można znaleźć informacje dotyczące przetargów wojskowych. Innym istotnym dla potencjalnych uczestników przetargów wojskowych źródłem jest portal Służby Finansowej (www.finmon.mil.pl).

W przypadku ogłoszeń niepodlegających publikacji w BZP źródłem informacji jest tablica znajdująca się w siedzibie Departamentu Zaopatrywania Sił Zbrojnych – na niej można znaleźć zapytania ofertowe. Oprócz odwiedzania stron internetowych i wertowania biuletynów MON firmy MSP powinny uczestniczyć w targach i imprezach branżowych. Rynek zamówień wojskowych jest bowiem rynkiem zamkniętym. Na imprezach targowych można nawiązać kontakty, które zaowocują później stworzeniem konsorcjum przetargowego, zorientować się, jak wygląda rynek produkcji specjalnej bądź zamówień MON w danym roku finansowym oraz przyjrzeć się ofercie konkurencji i firm bardziej doświadczonych na rynku „S” . Najważniejszymi imprezami tego typu są Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego -MSPO w Kielcach, Międzynarodowe Targi Zaopatrzenia Wojska, Straży Granicznej i Policji „LOGISPOL” w Bydgoszczy, gromadzące firmy sprzedające sprzęt dla wojska, straży granicznej i policji. Chcące wypłynąć na europejski rynek zamówień wojskowych firmy muszą uczestniczyć w imprezach międzynarodowych, takich jak choćby czeskie targi broni i sprzętu obronnego IDET w Brnie, Balt Military Expo, High Technologies of Defence – targi przemysłu obronnego w Moskwie czy największe targi przemysłu obronnego Europy – Eurosatory w Paryżu. Na tych ostatnich targach, mimo ich wielkiego znaczenia, wciąż pojawia się mało firm polskich.

Izba pomoże

Sporym ułatwieniem dla małych firm, które chcą część swojej produkcji sprzedać wojsku, może być przynależność do izb gospodarczych, zrzeszających firmy produkujące i sprzedające sprzęt „S”.
Jedną z największych jest Polska Izba Producentów na Rzecz Obronności Kraju działająca od 1995 roku i zrzeszająca około 200 firm. Spora część z nich należy do sektora MSP. Izba zapewnia informacje o przetargach oraz zamówieniach, które niezrzeszonym trudniej jest uzyskać. Poprzez Izbę łatwiej też przygotować kompleksową ofertę w przypadku dużych serii zawierających kilka różnych wariantów sprzętu i wyposażenia.

Jeśli armia na przykład chce zamówić duże serie kompletów mundurów, butów lub plecaków, a na rynku istnieje 30 potencjalnych kontrahentów, to korzystne byłoby przystąpienie do przetargu z kompleksową ofertą w imieniu wszystkich tych producentów. Izba mogłaby wówczas występować w imieniu swoich członków – firm lub też tworzyć konsorcjum do jednego przetargu. To duża szansa dla małych przedsiębiorstw.

W organizacjach zbiorowych grupujących producentów i dystrybutorów, takich właśnie jak Izba, łatwiej też o nawiązanie kontaktów między oferentami a odbiorcami wojskowymi. Dla wielu małych firm kontakty tego typu są bardzo cenne, pozwalają przedstawić swoje oferty i możliwości wytwórcze, co w razie szukania podwykonawcy może zaowocować interesującym zamówieniem, oznaczającym praktycznie wejście na rynek usług i produkcji „S”. Zwykle bowiem firmy MSP, mimo pomocy organizacji takich jak Izba, same muszą starać się o start i zdobycie kontraktu w przetargach wojskowych. Preferencji dla lokalnych podmiotów – odwrotnie niż w większości europejskich państw NATO – praktycznie bowiem nie ma.

Wiele firm produkujących na potrzeby wojska wdraża systemy do zarządzania jakością według norm ISO 9000 oraz system AQAP, będący wojskowym uzupełnieniem cywilnego ISO. Pozwala on na udział w przetargach wojskowych według standardów NATO. Instytucje zamawiające sprzęt i usługi dla Paktu już od połowy lat 90. próbują wprowadzić jednolite standardy jakości, którym odpowiadać musiałyby zamówienia wszystkich armii państw członków sojuszu.
Tymczasem na rynku polskim, pomijając jedynie wysoce specjalistyczną produkcję, wdrożenie systemów jakości nie ułatwia startu w krajowym przetargu dla armii, choć może być dla firmy dodatkowym atutem. Z drugiej strony, firmy wydają ogromne pieniądze na uzyskanie certyfikatu AQAP, jednak zdarza się, że wojsko w warunkach przetargowych nie uwzględnia certyfikatu. Decyduje często tylko cena.

Najistotniejszym kryterium bywa bowiem cena jednostkowa wyrobu lub usługi albo całego zamówienia, czemu trudno się dziwić wobec ograniczonego budżetu MON. Departament Zaopatrywania Sił Zbrojnych, zgodnie z wytycznymi NATO, chce zacząć jednak promować firmy posiadające wdrożone systemy do zarządzania jakością. Tyle tylko, że obecnie takiej możliwości nie ma. Departament posługuje się bowiem Prawem zamówień publicznych, które wszelkie systemy zarządzania jakością oraz uzyskane certyfikaty traktuje jako „kryteria podmiotowe”, a ustawa zabrania ich określania w dokumentach przetargowych.

Nie działa też sposób na utrzymanie niskiej ceny przy podwyższeniu kryteriów jakościowych zamówień – elektroniczna platforma przetargów wojskowych. Nie jest to bynajmniej kwestia technologiczna – podobne rozwiązanie dla brytyjskiej marynarki wojennej Royal Navy oraz armii lądowej wdrożyły w 2003 roku wielkie koncerny informatyczne IBM, Oracle i Novell i sprawdziło się ono doskonale. W Polsce natomiast pomimo istnienia prawnych możliwości przeprowadzania przetargów wojskowych drogą elektroniczną takich przetargów jak dotąd nie ma.

Marek Mejssner
Redakcja Ekonomiczna PAP
Redaktor – Serwis Ekonomiczny
m.mejssner @pap.com.pl

Niniejszy artykuł pochodzi z numeru wakacyjnego Biuletynu Euro Info.

Zasady prenumeraty bezpłatnego biuletynu [tutaj]