Jest to instytucja działająca przy prezesie Urzędu Zamówień Publicznych właściwa do rozpoznawania odwołań od rozstrzygnięć protestów wnoszonych w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego. Izba przejęła więc kompetencje dotychczasowego Zespołu Arbitrów wyznaczanych ad hoc do konkretnej sprawy z listy prowadzonej przez prezesa Urzędu w drodze losowania komputerowego.
Skład i charakter KIO
W odróżnieniu od poprzednio obowiązującej regulacji, KIO jest organem działającym stale, który docelowo będzie się składał z nie więcej niż 100 członków, posiadających wykształcenie prawnicze, minimum 5-letnie doświadczenie zawodowe oraz wiek ponad 29 lat. Aby stać się członkiem Izby, niezbędne jest złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu pisemnego (teoretyczna i praktyczna znajomość przepisów dotyczących zamówień publicznych) oraz udział w rozmowie kwalifikacyjnej. W zamyśle ustawodawcy Krajowa Izba Odwoławcza ma być zawodowym arbitrażem w sprawach zamówień publicznych.
Nowością jest także to, że ustawa PZP wprost stanowi, że członkowie Krajowej Izby Odwoławczej są w orzekaniu niezawiśli i związani wyłącznie przepisami prawa. Korzystają także z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Jest to więc niewątpliwe wzmocnienie roli i pozycji członków KIO w porównaniu z dotychczasową pozycją arbitrów. Niezwykle ważne jest więc, by istniały także gwarancje bezstronności i niezależności członków KIO. W tym celu ustawa nałożyła na nich pewne ograniczenia związane z możliwością podejmowania dodatkowego zatrudnienia i przynależnością do różnych organizacji. Członkowie Izby nie mogą więc łączyć swojego stanowiska z posiadaniem mandatu posła lub senatora a także radnego, wójta, burmistrza czy prezydenta miasta. Nie mogą też zasiadać w zarządzie powiatu lub województwa. Ponadto członkowie Izby nie mogą być jednocześnie członkami kolegium regionalnej izby obrachunkowej ani samorządowego kolegium odwoławczego. Nie mogą także prowadzić działalności politycznej, w tym przynależeć do partii politycznej. Niezależność i niezawisłość członków KIO ma także zabezpieczać zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, zarządzania taką działalnością, jak również występowania w charakterze przedstawiciela czy pełnomocnika przy prowadzeniu wskazanej działalności. Członkowie Izby nie mogą zasiadać w radzie nadzorczej lub komisji rewizyjnej, nie mogą być także członkami zarządu, pełnomocnikami spółek handlowych ani członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą. Istnieje także zakaz posiadania przez członków KIO akcji bądź udziałów w spółkach handlowych w wysokości przekraczającej 10% akcji bądź udziałów.
W praktyce jedynym dodatkowym zatrudnieniem członka KIO może być praca na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, o ile to zatrudnienie nie będzie przeszkadzało w pełnieniu obowiązków członka Izby. Ponadto do 31 marca każdego roku członkowie KIO muszą składać prezesowi Urzędu oświadczenia o stanie majątkowym oraz o toczących się przeciwko nim postępowaniach karnych. Powyższe ograniczenia z całą pewnością wzmocnią niezależność członków KIO. W dotychczasowym systemie prawnym, w którym arbitrzy byli powoływani ad hoc do rozpoznania konkretnej sprawy, a orzekanie było dla nich zazwyczaj zajęciem jedynie dodatkowym, poziom niezależności i niezawisłości arbitrów mógł budzić wątpliwości.
Organy
Organami Izby są prezes, wiceprezes oraz zgromadzenie ogólne członków Izby. Prezes, który jest powoływany spośród zgłoszonych członków Izby na 3-letnią kadencję przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek prezesa Urzędu. Ma on, przede wszystkim szereg funkcji organizacyjno-technicznych i reprezentacyjnych. Prezes Izby przejął te uprawnienia prezesa Urzędu , które przysługiwały mu w zakresie środków ochrony prawnej na podstawie „starych przepisów”. Wiceprezes Izby nie ma w ustawie szczegółowo określonych uprawnień. Należy więc uznać, że do jego zadań należy zastępowanie prezesa w trakcie jego nieobecności oraz wykonywanie innych zadań powierzonych mu przez prezesa Izby.
Zgromadzenie ogólne Izby tworzą jej członkowie. Do głównych zadań tego organu należy przygotowanie i przyjęcie rocznej informacji o działalności Izby, wyznaczanie sądu dyscyplinarnego i rozpatrywanie (jako druga instancja) odwołań od orzeczeń sądu dyscyplinarnego. Zgromadzenie posiada także kompetencje opiniodawcze.
Procedura
W kwestii procedury rozpatrywania odwołań nowelizacja PZP niewiele zmienia. Wykonawcy mogą od rozstrzygnięć protestu dokonanego przez zamawiającego, odwołać się do prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Będą one rozpatrywane przez trzyosobowe składy orzekające KIO. Izba powinna rozpatrzyć odwołanie w terminie 15 dni od dnia jego doręczenia prezesowi UZP. Niezbędne jest także wniesienie odpowiedniego wpisu. Ta kwestia jest regulowana rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. z 2007 r., Nr 128, poz. 886). Dla przykładu można podać, że w odniesieniu do dostaw wpis wynosi 20 tys. zł. Przy odwołaniach dotyczących robót budowlanych, jeśli zamówienie ma wartość niższą niż 5 278 tys. euro, ale wyższą niż 137 tys. euro lub 211 tys. euro (w zależności od zamawiającego) wpis także wynosi 20 tys. zł. Przy zamówieniach równych lub przekraczających wartość 5 278 tys. euro, wpis wynosi 40 tys.
Odwołania będą rozpatrywane na posiedzeniach i rozprawach, w których udział mogą brać strony i uczestnicy postępowania. Stronom i uczestnikom postępowania odwoławczego niezadowolonym z rozstrzygnięcia KIO przysługuje – tak jak dotychczas –skarga do sądu okręgowego.
Powyższe zmiany przepisów PZP mają doprowadzić do ujednolicenia dotychczas niespójnego orzecznictwa oraz zapewnić większy profesjonalizm osób rozpatrujących odwołania. W stosunku do poprzedniej regulacji prawnej, obecnie obowiązujące przepisy stanowią radykalną reformę instytucjonalną w zakresie środków ochrony prawnej dostępnych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Zmiany te są odpowiedzią na wyzwania wynikające ze specyfiki sporów występujących w tej dziedzinie prawa.
Należy mieć nadzieję, że ustanowienie Izby jako ciała działającego stale oraz zapewnienie jej członkom niezawisłości i godziwego wynagrodzenia, jak również stawianie przed członkami KIO wysokich wymagań merytorycznych, przyczynią się do bardziej profesjonalnego rozstrzygania ewentualnych sporów oraz do stworzenia jednolitej linii orzeczniczej, co jest niezbędne do prawidłowego i sprawnego funkcjonowania systemu zamówień publicznych. Zapobiegnie to też być może głosom krytyki dotyczącym pracy dotychczasowego Zespołu Arbitrów, których orzeczenia nie zawsze były spójne, co zdecydowanie utrudniało tworzenie się jednej linii orzeczniczej w dziedzinie zamówień publicznych. Być może wpłynie to także na mniejszą liczbę odwołań kierowanych do sądu. Należy także ufać, że wprowadzone zmiany przyczynią się do szybszego rozstrzygania sporów, co ma ogromne znaczenie w realizacji postępowań w sprawie udzielenia zamówień publicznych.

Joanna Orłowska

Zespół Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

e-mail: joanna_orlowska@parp.gov.pl

 

Niniejszy artykuł pochodzi z grudniowego numeru Biuletynu Euro Info.

Zasady prenumeraty bezpłatnego biuletynu tutaj