Z początkiem listopada bieżącego roku weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (pwp). Ten obszerny tekst wprowadza szereg zmian do stosunkowo młodej ustawy, usuwając dostrzeżone usterki legislacyjne oraz luki prawne a także wprowadza usprawnienia do postępowania przed Urzędem Patentowym Rzeczpospolitej Polski. Niniejszy artykuł ze względu na swój charakter oraz ramy objętościowe nie jest w stanie objąć swym zakresem wszystkich wprowadzonych nowelizacją zmian, dlatego też omówione zostaną jedynie najważniejsze z nich, a szczególnie te, które odnoszą się do sfery działalności małych i średnich przedsiębiorstw.

Standardy międzynarodowe

Ustawa wprowadza nowe uregulowania związane z ponadkrajową ochroną wynalazków i znaków towarowych. Wiąże się to z przystąpieniem Polski do konwencji monachijskiej o udzielaniu patentów europejskich zawartej w 1973 r.

Ustawa dodaje również nowy rozdział zatytułowany Postępowanie w sprawie ochrony międzynarodowych znaków towarowych, który związany jest z ciążącymi na Polsce zobowiązaniami wynikającymi z Porozumienia i Protokołu madryckiego w sprawie międzynarodowej rejestracji znaków towarowych. Uwzględnia on procedurę związaną z uznaniem bądź stwierdzeniem istnienia przeszkód do uznania w Polsce skutków rejestracji międzynarodowej znaku towarowego dokonanej w trybie wspomnianego porozumienia i protokołu madryckiego.

Zmiany proceduralne

Nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie składania wniosków zgłoszeniowych i komunikacji z Urzędem Patentowym. Przed nowelizacją zgłoszenia dokonać można było osobiście, drogą pocztową lub faksem, jednakże w ciągu 30 dni od daty nadania należało dostarczyć do Urzędu oryginał. Od 1 listopada zgłoszeń można dokonywać również w postaci elektronicznej oraz na elektronicznym nośniku danych, a także prowadzić elektroniczną korespondencję z Urzędem. Wspomniana zmiana na pewno stanowi wyraz otwarcia się na nowe technologie i jest krokiem w kierunku ułatwiania zgłaszania wniosków do Urzędu, pod warunkiem jednak, że będzie możliwa do realizacji. Obecnie zmiana ma wymiar wirtualny, brak jest rozporządzenia wykonawczego do ustawy, które określałoby warunki wprowadzania omawianych zmian, i można tylko liczyć, że jego podpisanie nastąpi w niedługim czasie, czyniąc zmiany realnymi.

Nowelizacja wydłuża czas, w jakim zainteresowani mogą zgłaszać uwagi do istnienia okoliczności uniemożliwiających uzyskanie patentu na wynalazek. Aktualnie możliwość taka istnieje do momentu zakończenia postępowania, które w praktyce trwa zazwyczaj parę lat. Do tej pory zastrzeżenia takie można było składać w terminie 6 miesięcy od daty publikacji o zgłoszeniu.

Zmiany w zakresie wzorów przemysłowych

Istotną zmianą z punktu widzenia przedsiębiorców jest objęcie tzw. licencjami przymusowymi zarejestrowanych wzorów przemysłowych. Do tej pory możliwość taka istniała tylko i wyłącznie w stosunku do wynalazków i wzorów użytkowych. Dla sprecyzowania przypomnę, że wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci, natomiast wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Patent lub prawo ochronne z rejestracji jest prawem wyłącznym, tzn. uprawniony może korzystać niego z wyłączeniem innych osób. Niemniej jednak, aby zachować pewną kontrolę nad sposobem korzystania z prawa, ustawodawca wprowadził instytucję licencji przymusowej, której celem jest zapobieżenie nadużywania prawa przez uprawnionego z patentu lub prawa ochronnego. Zatem w myśl przepisów ustawy, Urząd Patentowy może udzielić zezwolenia na korzystanie z wynalazku, wzoru użytkowego, a po nowelizacji również z wzoru przemysłowego, m.in. gdy przysługujące prawo jest nadużywane w szczególności przez uniemożliwianie korzystania z ww. przez osobę trzecią, jeżeli jest ono konieczne do zaspokojenia potrzeb rynku krajowego, a zwłaszcza gdy wymaga tego interes publiczny, a wyrób jest dostępny społeczeństwu w niedostatecznej ilości lub jakości, albo po nadmiernie wysokich cenach. Rozszerzenie zastosowania wspomnianej regulacji w stosunku do wzorów przemysłowych odebrać należy jako pozytywny wyraz ujednolicenia przepisów, oraz ukrócenia praktyk monopolistycznych.

Kolejną, równie istotną zmianą wprowadzoną przez nowelizację jest tzw. klauzula napraw, która wyłącza spod ochrony przyznanej wzorowi przemysłowemu te jego elementy składowe, które używane są do naprawy tego wzoru i przywrócenia mu wyglądu początkowego.

Pozostając przy tematyce zmian jakie nowelizacja przeprowadza w zakresie wzorów przemysłowych, warto odnotować doprecyzowanie wymagań, jakie musi posiadać zgłoszenie wzoru przemysłowego, w celu uzyskania prawa z rejestracji, a także znaczne rozszerzenie obowiązków Urzędu Patentowego, w zakresie odmowy rejestracji w przypadku, gdy zgłoszony wzór nie dotyczy postaci wytworu lub w oczywisty sposób nie jest nowy.

Zmiany w zakresie znaków towarowych

Kolejna grupa zmian w ustawie odnosi się do znaków towarowych i tu również odnotować należy kilka znaczących zmian, których zakres oddziaływania obejmie małych i średnich przedsiębiorców. Nowelizacja niesie ze sobą liberalizację w procedurze przyznawania prawa z rejestracji. Łagodzi także ograniczenia w obrocie udzielonymi prawami ochronnymi na znaki towarowe. Wprowadza m.in. możliwość zmiany zgłoszonego znaku towarowego w toku całego postępowania, w celu usunięcia z niego oznaczeń, które uniemożliwiałyby jego rejestrację. Taka zmiana może nastąpić do czasu wydania decyzji w sprawie, jednakże wraz z wnioskiem o zmianę, zgłaszający powinien dostarczyć odpowiednio zmienione fotografie lub odbitki znaku towarowego, o ile są one w zgłoszeniu wymagane. Warto również odnotować, że w przypadku wspólnych znaków towarowych i wspólnych znaków towarowych gwarancyjnych ustawa, w sprawach nieuregulowanych, nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy o znakach towarowych. Idąc z duchem czasu, ustawodawca zdecydował się również na zmianę anachronicznego już wymogu załączania do zgłoszenia znaku dźwiękowego, nagrania tego dźwięku na taśmie magnetofonowej i zastąpił je wymogiem dodania nagrania dźwięku na elektronicznym nośniku informacji. Nowelizacja wprowadza również niezmiernie istotne doprecyzowanie w zakresie możliwości wygaśnięcia prawa z rejestracji w przypadku nieużywania znaku. Według aktualnie obowiązujących przepisów, wygaśnięcie prawa z rejestracji może nastąpić, jeżeli uprawniony nie używa znaku nieprzerwanie przez okres pięciu lat, licząc od dnia wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego.

Zmiany przepisów karnych

Warto ponadto wspomnieć o zawartej w nowelizacji istotnej zmianie przepisów karnych, a zwłaszcza kontrowersyjnego art. 305 pwp. Wprawdzie zmiany te, odmiennie od pozostałych zawartych w nowelizacji, weszły w życie z dniem 31 sierpnia br., jednakże ich znaczenie w odniesieniu do ochrony praw podmiotów uprawnionych, wymaga objęcia ich niniejszą analizą. Art. 305 pwp w brzmieniu przed nowelizacją, penalizował czyn w postaci oznaczenia towarów podrobionym znakiem towarowym w celu wprowadzenia ich do obrotu, lub wprowadzania do obrotu towarów oznaczonych takim znakiem. Kontrowersje, w takim ujęciu czynu przestępczego, rodziło użycie określenia ?wprowadzenie do obrotu". Nieostre w swym znaczeniu pojęcie zostało doprecyzowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24.05.2005r. (I KZP 13/05), w której stwierdził, że termin ten oznacza przekazanie przez producenta lub importera po raz pierwszy do obrotu towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym. Oparcie się przez Sąd Najwyższy na cywilistycznej wykładni tego terminu, wywarło katastrofalne skutki, chodź nieuniknione przy takim sformułowaniu przepisu. Konsekwencją takiej interpretacji znamion przestępstwa stało się wyłączenie odpowiedzialności karnej osób zajmujących się dalszym obrotem podrobionymi towarami. W świetle wskazanego przepisu bezkarny pozostawał więc, wszelki wtórny handel podrobionymi towarami odbywający się w większości przypadków na bazarach, czy też aukcjach internetowych. Znowelizowane brzmienie artykułu usuwa tę lukę, ponieważ na jego mocy odpowiedzialność karną ponosi ten, kto w celu wprowadzenia do obrotu, oznacza towary podrobionym znakiem towarowym, zarejestrowanym znakiem towarowym, którego nie ma prawa używać, lub dokonuje obrotu towarami oznaczonymi takimi znakami. Dodatkowo zmieniony art. 306 pwp daje możliwość zasądzenia przepadku materiałów i narzędzi, jak również środków technicznych, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia opisanego wyżej przestępstwa w przypadkach mniejszej wagi.

Wnioski końcowe

Celem niniejszego artykułu było przybliżenie najważniejszych zmian jakie niesie ze sobą ostatnia nowelizacja ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej. Jak można podejrzewać, wprowadzone zmiany osiągną zamierzony skutek w zakresie, w jakim zmieniają dostrzeżone luki i usterki prawne. Pozytywnie ocenić należy doprecyzowanie szeregu przepisów, a także wprowadzania zmian z uwzględnieniem licznych postulatów Polskiej Izby Rzeczników Patentowych. Wobec deklaracji Urzędu Patentowego o gotowości rozpoczęcia przyjmowania zgłoszeń w wersji elektronicznej, pozostaje mieć nadzieję, że bez zbędnej zwłoki wydane zostaną odpowiednie przepisy wykonawcze, co doprowadzi również do usprawnienia pracy i polepszenia komunikacji z Urzędem.

Wojciech Gierszewski

LL.M

prawnik specjalizujący się w prawie własności intelektualnej

Artykuł został opublikowany w numerze lutowym Biuletynu Euro Info 2008.