Tylko 48% badanych umiało korzystać z przeglądarki internetowej, 35% ankietowanych potrafiło wysyłać e-maile wraz z załącznikami, 13% osób potrafiło ustawić internetowe zabezpieczenia, 14% respondentów umiało samodzielnie wyszukać i zainstalować programy, 23% Polaków brało udział w forach i czatach, 15% badanych telefonowało przez internet, 12% używało programów do wymiany plików P2P i tylko 7% umiało założyć stronę internetową [1].  

Konkurencja

Swoistą barierą dla rozwoju e-biznesu jest konkurencja. Konkurencja, będąca jednym z podstawowych atrybutów gospodarki rynkowej, a więc dotykająca w zasadzie każdego uczestnika gry rynkowej, ma specyficzny charakter w odniesieniu do rynku e-commerce. Warto zauważyć, że w świecie Internetu żaden pomysł długo się przed nią nie ukryje. Nie istnieje żadna regulacja prawna, która wprost zabraniałaby naśladownictwa. Istnieją firmy, które wręcz czekają na dobry pomysł w sieci, a dysponując dużą ilością środków, mogą skutecznie powstrzymać ekspansję nowego przedsięwzięcia poprzez wprowadzenie znaczących ulepszeń, promocji cenowych itp. Takie agresywne zachowania konkurencji często odstraszają pomysłowych przedsiębiorców, którzy nie mają odpowiedniego zaplecza, wykwalifikowanych pracowników ani odpowiednich środków finansowych na rywalizację. Ponadto, ujednolicony charakter Internetu, do którego dostęp mają użytkownicy niezależnie od pochodzenia, miejsca zamieszkania czy narodowości, sprzyja dominacji rynku przez największych graczy, utrudniając powstawanie przedsięwzięć lokalnych, na mniejszą skalę. Z drugiej strony, w związku z dynamicznym charakterem Internetu oraz łatwością wprowadzenia w życie innowacyjnych pomysłów, rynek e-commerce jest najbardziej podatny na zmiany, a mali gracze, jak nigdzie indziej, mają możliwości konkurowania nawet z największymi potentatami na rynku.

Reklama

Wysoki koszt reklamy e-biznesu skutecznie hamuje rozpoczęcie tej formy działalności. Skuteczność w Internecie jest w dużej mierze uzależniona od liczby osób, które dowiedzą się o portalu. Skuteczna reklama w czołowych polskich portalach to wydatek nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych za jeden dzień. Taka suma często wykracza poza możliwości przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność w sferze e-biznesu.    

Brak dostępu do informacji

Nie mniej ważnym problemem jest brak dostępu do informacji. Wiedza o tym, jak rozpocząć działalność w sektorze e-biznesu, skąd pozyskać fundusze, jakie są wady i zalety takiego rozwiązania (podane na przykładach), nie została dotychczas zebrana razem i umieszczona w jednym miejscu. Trudno dostępne są również informacje obejmujące m.in. sposób obliczania kosztów występujących przy tego typu działalności oraz spis narzędzi niezbędnych do rozpoczęcia e-biznesu.   

Inne bariery

Istnieją ponadto inne bariery, które, mimo ogromnej ekspansji e-biznesu, hamują jego rozwój. Wykluczenie cyfrowe jest jedną z ważniejszych barier rozwoju tego rynku w Polsce. Wynika to w znacznej mierze z szybkiego rozwoju technologii informatycznych. Prowadzi on do utworzenia nowych, swoistych podziałów klasowych, na grupy zamożne, które mogą sobie pozwolić na ich zakup, oraz grupy ubogie, której nie stać na swobodny dostęp do Internetu. Obecnie można nawet mówić o nowym rodzaju stratyfikacji społecznej, w którym podział przebiega między użytkownikami sieci i osobami niekorzystającymi z niej. Wykluczenie cyfrowe dotyczy nie tylko możliwości dostępu do Internetu, ale także takich czynników, jak: umiejętność posługiwania się Internetem, jakość połączenia, brak znajomości języka, w którym występują w sieci potrzebne informacje, wreszcie niechęć do innowacji.

Rozwój e-biznesu jest również hamowany przez przyzwyczajenia klientów do tradycyjnych usług[2]. Przyzwyczajenie części klientów do usług zapewniających bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem (sprzedawcą) jest na tyle silne, że skutecznie zniechęca ich do korzystania z e-biznesu. Klienci wolą usiąść przy kawie i przeczytać papierową gazetę czy porozmawiać chwilę z „panią w okienku" bankowym.

Należy też pamiętać, że użytkownik Internetu często obawia się zagrożeń płynących z Internetu, co oddziałuje negatywnie na popularność e-biznesu i wymusza na dostawcach sprawne systemy zabezpieczeń, które podnoszą koszty rozpoczęcia przedsięwzięcia i zarazem zniechęcają do rozpoczęcia tego rodzaju działalności. Wśród zagrożeń są między innymi wirusy komputerowe[3], programy szpiegowskie, nachalne programy reklamowe oraz przestępcy komputerowi, którzy znajdują dane pozwalające okraść daną osobę[4].  

Motywy tworzenia e-biznesu 

Pomimo istnienia przeszkód przy zakładaniu e-biznesu istnieją silne motywy do rozpoczęcia takiej działalności. Czynnikiem zachęcającym do aktywności w tym sektorze jest stosunkowo niski koszt rozpoczęcia działalności w handlu elektronicznym. Z wyjątkiem drogich i specjalistycznych aplikacji stworzenie portalu w większości rodzajów e-usług może być oparte na darmowych lub bardzo tanich aplikacjach sieciowych. Przykładem niech będzie oprogramowanie Open Source typu CMS (Content Management System - system zarządzania treścią). Aplikacje te nie wymagają dobrej znajomości programowania[5]. Jeszcze prostszym rozwiązaniem są kreatory WWW, czy portali społecznościowych. Dają one jednak dużo mniejsze możliwości niż CMS-y. Stworzenie przedsięwzięcia w świecie rzeczywistym pociąga za sobą ogromne ryzyko związane z kosztami - i co z tym związane - ryzyko porażki o wiele większe niż przy e-usługach. Oczywiście w e-handlu występuje pewien koszt zakupu i magazynowania towarów. Jednak jest on niwelowany dzięki temu, że dostawy towaru następują dopiero po zamówieniu i uiszczeniu opłaty.

Każdy, kto decyduje się na e-działalność, przyciągany jest wysoką marżą. W związku z bardzo niskimi lub niskimi kosztami stałymi działalności w zakresie e-biznesu, można osiągnąć stosunkowo wysokie zyski. Coraz częściej powstają e-usługi, które są darmowe dla końcowego odbiorcy, co powoduje dużą liczbę odsłon na stronie i generuje zyski w postaci opłat od reklamodawców za miejsce reklamowe. Nie jest to zresztą jedyny model, który może przynosić dochód, przy jednoczesnej nieodpłatności usługi w odniesieniu do końcowego odbiorcy. Za inne przykłady może służyć tworzenie oprogramowania, które jest darmowe w wersji dla odbiorców, ale płatne w wersji dla twórców, lub też świadczenie e-usług na zasadzie dobrowolności opłaty, gdzie to odbiorca decyduje czy i ile gotów jest za taką usługę zapłacić.

Szybki sukces portali internetowych motywuje do podjęcia działalności internetowej. Szybkość rozprzestrzeniania się informacji w Internecie powoduje, że jeśli e-biznes jest nowatorski i trafiony, to w czasie liczonym w tygodniach przedsiębiorca może praktycznie bez żadnych nakładów osiągnąć spektakularny sukces. Przykładem jest portal społecznościowy www.nasza-klasa.pl czy ostatnio portal www.bliziutko.pl, a w skali świata www.facebook.com czy www.linkedin.com. W przypadku bardzo dobrego pomysłu, marketing „szeptany" oraz samoistne informacje prasowe mogą być wystarczającą formą reklamy.   

Dotacje

Nie do pominięcia jest wsparcie Unii Europejskiej. W latach 2007-2013 w Polsce będzie dostępne 85,6 mld euro w ramach realizacji programów operacyjnych. Jednym z takich programów jest PO IG - Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, na który przeznaczono 9,7 mld euro. Na dotacje dla e-usług - oznaczone jako działanie 8.1: „Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej", w całym okresie 2007-2013 zaplanowano 390 mln euro.  

Zachowania konsumenckie ewoluują nieuchronnie w kierunku korzystania z Internetu. Jednym z podstawowych czynników popularności e-biznesu są zalety dla klienta, a mianowicie: oszczędność czasu i pieniędzy, powszechność, dostępność o każdej porze dnia i nocy oraz w każdym miejscu, gdzie dostępny jest Internet, natychmiastowa wymiana informacji.  

Perspektywy rozwoju e-biznesu

Mimo istnienia przeszkód hamujących rozpoczęcie e-biznesu, jak brak umiejętności technologicznych, informacji i funduszy na start, oraz barier w jego rozwoju, jak problemy społeczne, przyzwyczajenia konsumenckie czy zagrożenia internetowe, e-rynek rośnie w imponującym tempie wraz ze wzrostem technologicznym. Co roku pojawiają się miliony nowych internautów. Dodatkowo e-rynek nie ogranicza się do polskich użytkowników. Poza tym motywacje rozpoczęcia e-biznesu są na tyle duże, że taki sposób prowadzenia biznesu jest coraz częściej wybierany.  

Unia Europejska, i w związku z tym Polska, dąży do likwidowania barier w rozwoju Internetu. Potężnym atutem e-biznesu jest również to, że ciągłe zmiany społeczne, w tym globalizacja i liberalizacja, dostarczają potencjalnym e-biznesmenom nieskończonej ilości pomysłów zarabiania oraz nowych sposobów promocji swoich wyrobów lub usług. Należy też dodać, że rozwój e-biznesu jest bardzo ważny dla polskiej gospodarki. Jego rozwój zmniejsza dystans społeczno-ekonomiczny pomiędzy Polską a Europą. Wynika to z faktu, że działalność e-biznesowa jest najnowocześniejszym sposobem prowadzenia działalności gospodarczej na całym świecie, a jednocześnie jest powszechna i ogólnodostępna. Powoduje wyrównywanie umiejętności pomiędzy krajami nowoczesnymi a zacofanymi. Powstaje zatem wspólna platforma komunikacji, umiejętności i ponadnarodowy rynek wymiany dóbr.

Internet rozwija się bardzo szybko i staje się coraz bardziej akceptowanym środkiem komunikacji oraz miejscem zakupu i wymiany dóbr. Rosną nakłady państwa i firm na rozwiązania internetowe. To wszystko powoduje, że istnieją bardzo dobre perspektywy rozwoju e-biznesu, a wzrost wartości e-rynku jest wręcz nieunikniony.

Niniejszy artykuł jest skróconą wersją rozdziału „Perspektywy rozwoju e-biznesu" autorstwa Radosława Flisa z „Raportu o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2007-2008" wydanego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w 2009 roku. Pełna wersja elektroniczna „Raportu..." jest dostępna na stronie internetowej www.parp.gov.pl w dziale Publikacje.

---

[1] GUS „Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej. Badania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw", kwiecień 2008 r. - http://www.stat.gov.pl.

[2] GUS, „Powody nieposiadania internetu w domu", 2009 -http://www.internetstats.pl.

[3] Szostek W., „Czynność prawna a środki komunikacji elektronicznej", Zakamycze, 2004 r.

[4] Świerczyński M., „Delikty internetowe w prawie prywatnym międzynarodowym", Zakamycze, 2006 r.

[5] Szpringer W., „Prowadzenie działalności gospodarczej w Internecie", Diffin 2005 r.

Artykuł pochodzi z wrześniowego Biuletynu Euro Info 2009 r.


Aktualizacja: Bartosz Jankowski, EEN Warszawa

18.05.2010