Relacje międzynarodowe - międzynarodowe obowiązki?

Posługując się nowymi technologiami nie jesteśmy już tak jak to ma miejsce podczas świadczenia usług w sposób tradycyjny, związani z obszarem tylko jednego państwa. Niejednokrotnie na początkowym etapie nawiązywania relacji z kontrahentem nie jesteśmy nawet świadomi tego gdzie on się znajduje, czy jest przedsiębiorcą czy konsumentem, czy ma miejsce zamieszkania w tym samym kraju co my czy tez nie. Zawierane transakcje mogą więc niejednokrotnie dotyczyć podmiotów znajdujących się w dwóch różnych państwach w których rządzi inny system prawny, nakładający na podmioty uczestniczące w transakcji odmienne obowiązki.

Swobodny przepływ usług społeczeństwa informacyjnego między Państwami Członkowskimi

Wychodząc niejako na przeciw wyżej opisanym problemom Komisja Europejska oraz organizacje międzynarodowe dokładają wszelkich starań celem skoordynowania działań podejmowanych przez poszczególne państwa. Aktywność Komisji Europejskiej (wydającej liczne dyrektywy i rozporządzenia, które mają dokonać harmonizacji prawa) jest jednak w dużej mierze ograniczona do obszaru Unii Europejskiej, a przecież Internet obejmuje cały świat. Dokonywane przez nas transakcje mogą dotyczyć w dużej mierze np. podmiotów z siedzibą w USA, tam bowiem handel tą metodą rozwija się najszybciej i jest najbardziej ekspansywny.

W zakresie świadczenia usług drogą elektroniczną dokumentem harmonizującym przepisy w Państwach Członkowskich UE jest Dyrektywa nr 2000/31/WE dążąca do przyczynienia się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego przez zapewnienie swobodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego między Państwami Członkowskimi.

A co w przypadku transakcji pomiędzy podmiotami spoza UE? Które regulacje należy stosować? Czy musimy znać przepisy wszystkich państw podmiotów z którymi zawieramy umowy? Czy np. jako usługodawcy mamy obowiązek zamieszczać na swoich witrynach internetowych informacje, o których mówią przepisy innych państw? Na pytania dotyczące tego które prawo stosować odpowie Państwu artykuł pt. "Świadczenie usług drogą elektroniczną - mam zagranicznego kontrahenta", niniejsze opracowanie natomiast wskaże na obowiązki usługodawcy nałożone ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z ewentualnym odwołaniem się do przepisów Dyrektywy.

Dodatkowe ważne regulacje

Należy także pamiętać o obowiązywaniu jeszcze innych regulacji takich jak ustawa z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, która reguluje m.in. obowiązki przedsiębiorcy i prawa konsumenta w przypadkach, kiedy dochodzi do zawarcia umowy przy wykorzystaniu nowych kanałów komunikacji. Więcej na ten temat na stronie ksu.parp.gov.pl/res/pl/Baza_wiedzy/pakiety_informacyjne/dzial06/06dz05.rtf. Ponadto, ze względu na powszechne stosowanie w obrocie konsumenckim regulaminów i wzorców umownych (czyli tzw. ogólnych warunków umownych), w obrocie konsumenckim należy pamiętać o zasadach dotyczących uczciwych wzorców umownych i nie stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych (czyli takich warunków, które w sposób rażący naruszają interesy konsumenta). Przepisy te znaleźć można w kodeksie cywilnym w artykułach 384 i dalszych.

Zasada jawności świadczenia usług drogą elektroniczną (minimum informacji od usługodawcy)

Wracając do zapisów ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz Dyrektywy 2000/31, którą ta ustawa implementuje, należy wskazać na konieczność realizacji jednej z podstawowych zasad - zasady jawności świadczenia usług drogą elektroniczną, którą realizuje art. 5 ustawy, wskazując minimalny zakres informacji które usługodawca jest zobowiązany podać.

Dyrektywa WE 2000/31 - Zakres podawanych informacji

Usługodawca ma umożliwić usługobiorcom oraz właściwym władzom dostęp co najmniej do następujących informacji:

a) nazwy usługodawcy;

b) adresu geograficznego siedziby usługodawcy;

c) danych szczegółowych o usługodawcy, łącznie z jego adresem poczty elektronicznej, umożliwiającym szybki kontakt oraz bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się;

d) w przypadku gdy usługodawca wpisany jest do rejestru handlowego lub podobnego rejestru publicznego - rejestru handlowego, w którym jest on wpisany oraz jego numer wpisu lub równoważne środki pozwalające na ustalenie tożsamości znajdujące się w rejestrze;
e) w przypadku gdy działalność podlega systemowi udzielania zezwoleń - danych szczegółowych dotyczących właściwych organów nadzorczych;

f) w odniesieniu do zawodów regulowanych:

-  każdej organizacji zawodowej lub podobnej instytucji, w której usługodawca jest zarejestrowany,

-  tytułu zawodowego, którego używa oraz państwa, w którym został on przyznany,

- odniesienia do mających zastosowanie zasad wykonywania zawodu w Państwie Członkowskim siedziby oraz do sposobów dostępu do nich;

g) w przypadku gdy usługodawca wykonuje działalność podlegającą podatkowi VAT, numer identyfikacji podatkowej określony w art. 22 ust. 1 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku.

Wszystkie te informacje mają być podane w sposób wyraźny, jednoznaczny i bezpośrednio dostępny poprzez system teleinformatyczny, którym posługuje się usługobiorca, co oznacza iż nie powinny być one podane np. małą czcionka (wobec pozostałych danych w systemie) lub umieszczone w którymś rogu, tak iż są mało widoczne bądź niemal niedostrzegalne.

Sposób podania informacji powinien być zrozumiały zarówno w zakresie formy (np. wielkość czcionki) jak i treści informacji (np. unikanie skomplikowanych i niejasnych sformułowań w regulaminie).

Bezpośredni dostęp oznacza podanie informacji w sposób, który nie zmusza kontrahenta do dokonywania dodatkowych czynności celem uzyskania ich np. poprzez poszukiwanie na podstronach. Za niedopuszczalne uznaje się uzyskanie informacji dopiero po przesłaniu np. maila z zapytaniem o ich podanie.

Stały dostęp do informacji należy interpretować tak, iż usługobiorca posiada możliwość dostępu do informacji co najmniej przez cały czas korzystania z usługi.

Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (art.5) - zakres podawanych informacji

Usługodawca ma obowiązek podać takie informacje podstawowe jak:
-         adresy elektroniczne,
-         imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę lub firmę oraz siedzibę i adres.

Jeżeli usługodawcą jest przedsiębiorca, ma on obowiązek podania również informacji dotyczących właściwego zezwolenia i organu zezwalającego, w razie gdy świadczenie usługi wymaga, na podstawie odrębnych przepisów, takiego zezwolenia.

Jeżeli usługodawcą jest osoba fizyczna, której prawo do wykonywania zawodu jest uzależnione od spełnienia określonych w odrębnych ustawach wymagań, usługodawca ma obowiązek wskazać również:

-         w przypadku ustanowienia pełnomocnika, jego imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo jego nazwę lub firmę oraz siedzibę i adres,

-         samorząd zawodowy, do którego należy,  
-         tytuł zawodowy, którego używa, oraz państwo, w którym został on przyznany, 

-         numer w rejestrze publicznym, do którego jest wpisany wraz ze wskazaniem nazwy rejestru i organu prowadzącego rejestr,  

-         informację o istnieniu właściwych dla danego zawodu zasad etyki zawodowej oraz o sposobie dostępu do tych zasad.
Inne przepisy - zakres podawanych informacji.
Jeśli chodzi o zakres podawanych informacji to należy także pamiętać o wymaganiach określonych innymi przepisami - w tym:
-         art. 8 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną;
-         art. 66 ze znaczkiem 1 ust 2 kodeksu cywilnego; 
-         art. 9 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów.
Regulamin
Usługodawca ma obowiązek określenia regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną (art. 8 ustawy)
Regulamin powinien określać w szczególności:
(1)   rodzaje i zakres usług świadczonych drogą elektroniczną,
(2)   warunki świadczenia usług drogą elektroniczną, w tym:
1.      wymagania techniczne niezbędne do współpracy z systemem teleinformatycznym, którym posługuje się usługodawca,
2.      zakaz dostarczania przez usługobiorcę treści o charakterze bezprawnym,
3.      warunki zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną,
4.      tryb postępowania reklamacyjnego
Usługodawca ma obowiązek nieodpłatnego udostępnia usługobiorcy tego regulaminu przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług.
Istotne jest, aby regulamin został udostępniony przed, a nie dopiero w trakcie lub tym bardziej po podpisaniu umowy (szczególnie ma to znaczenie podczas transakcji on-line).
Co więcej, na żądanie usługobiorcy nieodpłatne udostępnienie regulaminu musi nastąpić w taki sposób, który umożliwia mu pozyskanie, odtwarzanie i utrwalanie treści regulaminu za pomocą systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca.
W związku z powyższym usługobiorca jest związany jedynie postanowieniami regulaminu, które zostały mu udostępnione - wiąże go wersja, którą podpisał a nie wersja zmieniona, zamieszczona na stronie po podpisaniu umowy chyba ze wyraził na to zgodę (zatem nie jest on związany tymi postanowieniami regulaminu, które nie zostały mu udostępnione w sposób, o którym mowa powyżej).
W związku z odesłaniem z art. 11 ustawy (w sprawach nieuregulowanych w ustawie do świadczenia usług drogą elektroniczną, w szczególności do składania oświadczeń woli w postaci elektronicznej, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego oraz innych ustaw) oraz zasadami stosowania przepisów prawa - w kwestiach posługiwania się regulaminem trzeba mieć na względzie regulacje zamieszczone w takich aktach prawnych jako kodeks cywilny czy ustawa prawo telekomunikacyjne:
(1) art. 384 k.c. w zakresie wzorców w postaci elektronicznej („Jeżeli jedna ze stron posługuje się wzorcem umowy w postaci elektronicznej, powinna udostępnić go drugiej stronie przed zawarciem umowy w taki sposób, aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności.") - kwestia realnej możliwości zapoznania się z treścią;

(2) art. 9 ustawy o ochronie konsumentów - kwestia zakresu postanowień umownych
(3)art. 50 ustawy prawo telekomunikacyjne dotyczący regulaminu świadczenia telekomunikacyjnych usług powszechnych.
Obowiązek informacyjny przed zawarciem umowy
(wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C 298/07 Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände - Verbraucher­zentrale Bundesverband eV przeciwko Deutsche internet versicherung AG ).
Usługodawca jest obowiązany podać usługobiorcom, zanim zostanie z nimi zawarta jakakolwiek umowa, nie tylko adres poczty elektronicznej ale również inne dane umożliwiające nawiązanie szybkiego kontaktu oraz bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się. Trybunał podkreślił, że dane te nie muszą koniecznie zawierać numeru telefonu.
Mogą one mieć postać formularza on-line, za którego pośrednictwem usługobiorcy mogą zwracać się przez internet do usługodawcy i na który odpowiada on za pośrednictwem poczty elektronicznej, z wyjątkiem przypadków, w których usługobiorca, po nawiązaniu kontaktu z usługodawcą drogą elektroniczną, będąc pozbawionym dostępu do sieci, poprosi usługodawcę o udostępnienie nieelektronicznego sposobu porozumiewania się.
Bezpieczeństwo transakcji
Usługodawca jest obowiązany zapewnić usługobiorcy dostęp do aktualnej informacji o:  
-         szczególnych zagrożeniach związanych z korzystaniem z usługi świadczonej drogą elektroniczną,  
-         funkcji i celu oprogramowania lub danych niebędących składnikiem treści usługi, wprowadzanych przez usługodawcę do systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca.
Przepis ten stanowi implementację art. 4 Dyrektywy 2000/31 stanowiącego, iż podjęcie i prowadzenie działalności przez usługodawcę świadczącego usługi społeczeństwa informacyjnego nie wymaga ani zezwolenia ani żadnego innego wymogu mającego równoważny skutek.
Pamiętać trzeba jednak, że przepis ten pozostaje bez uszczerbku dla systemów udzielania zezwolenia, które nie mają szczególnie i wyłącznie na celu usług społeczeństwa informacyjnego lub które są objęte dyrektywą 97/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 kwietnia 1997 r. w sprawie wspólnych przepisów ramowych dotyczących ogólnych zezwoleń i indywidualnych licencji w dziedzinie usług telekomunikacyjnych.
Używanie cookies i innych podobnych narzędzi
Art. 6 ustawy ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa korzystania z usług świadczonych drogą elektroniczną, w szczególności uchronienie przed tzw. oprogramowaniem spyware (czyli oprogramowaniem szpiegującym, szkodliwym, tj. takim, które gromadzi informacje z komputera użytkownika bez jego wiedzy i pozwolenia; niektóre aplikacje szpiegujące mogą być instalowane celowo i często zawierają różne reklamy czy wyskakujące okna), cookies (czyli pliki, w których zapisywane są informacje przez stronę WWW na dysku twardym użytkownika. Informacje te są potrzebne stronie w przypadku powtórnej odwiedziny tego użytkownika. W pliku cookie zapisywane są preferencje internauty, jego zachowanie na stronie).
Pamiętać należy że stosowanie cookies jest dopuszczalne o ile (a) usługobiorca zostanie poinformowany o celu zbierania danych, (b) techniki te będą stosowane w prawnie uzasadnionych celach (np. analizowanie skuteczności projektu strony internetowej i reklamy, czy sprawdzanie tożsamości użytkowników prowadzących transakcje w systemie on-line).
W przypadku gdy narzędzia takie jak na przykład „cookies", są przeznaczone do prawnie dopuszczalnych celów (np. ułatwienie dostarczania usług społeczeństwa informacyjnego), ich wykorzystywanie powinno być dozwolone pod warunkiem, że użytkownicy otrzymają wyraźną i dokładną informację o celu stosowania danego narzędzia.
Użytkownicy powinni mieć możliwość odmówienia przechowywania „cookies" lub podobnego narzędzia w ich terminalu. Jest to szczególnie ważne w przypadku, gdy użytkownicy inni niż użytkownik początkowy mają dostęp do terminali, a przez to do danych zawierających informacje szczególnie chronione ze względu na prywatność użytkownika.
Informacja i prawo do odmowy mogą być oferowane jednorazowo dla różnego rodzaju narzędzi instalowanych w terminalu użytkownika w czasie tego samego połączenia oraz mogą obejmować wszelkie dalsze korzystanie z tych narzędzi w trakcie kolejnych połączeń.
Metody udostępniania informacji, oferujące prawo do odmowy lub wymagające zgody powinny być jak najbardziej przyjazne dla użytkownika.
Dostęp do niektórych treści zamieszczonych na stronach internetowych może być nadal uzależniony od świadomej akceptacji zastosowania „cookie" lub podobnego urządzenia, jeżeli służy ono prawnie dopuszczalnemu celowi.
Usługodawca ma obowiązek zapewnić działanie systemu teleinformatycznego, którym się posługuje, tak by umożliwił on - nieodpłatnie - usługobiorcy:
-  w razie, gdy wymaga tego właściwość usługi:
1.      korzystanie przez usługobiorcę z usługi świadczonej drogą elektroniczną, w sposób uniemożliwiający dostęp osób nieuprawnionych do treści przekazu składającego się na tę usługę, w szczególności przy wykorzystaniu technik kryptograficznych odpowiednich dla właściwości świadczonej usługi,
2.      jednoznaczną identyfikację stron usługi świadczonej drogą elektroniczną oraz potwierdzenie faktu złożenia oświadczeń woli i ich treści, niezbędnych do zawarcia drogą elektroniczną umowy o świadczenie tej usługi, w szczególności przy wykorzystaniu bezpiecznego podpisu elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym
-  zakończenie, w każdej chwili, korzystania z usługi świadczonej drogą elektroniczną.
Zamieszczanie informacji handlowych.
Usługodawcy powinni pamiętać, iż zamieszczając informacje na stronach internetowych muszą  sformułować je w taki sposób aby zgodnie z art. 9 ustawy ich informacja handlowa była wyraźnie wyodrębniona i aby była oznaczana w taki sposób by nie budził on wątpliwości, że jest to faktycznie informacja handlowa.
Winna ona zawierać:   
-        oznaczenie podmiotu, na którego zlecenie jest ona rozpowszechniana, oraz jego adresy elektroniczne,  
-        wyraźny opis form działalności promocyjnej, w szczególności obniżek cen, nieodpłatnych świadczeń pieniężnych lub rzeczowych i innych korzyści związanych z promowanym towarem, usługą lub wizerunkiem, a także jednoznaczne określenie warunków niezbędnych do skorzystania z tych korzyści, o ile są one składnikiem oferty,  
-        wszelkie informacje, które mogą mieć wpływ na określenie zakresu odpowiedzialności stron, w szczególności ostrzeżenia i zastrzeżenia.
Zakazane jest przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej (spam). Informację handlową uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na otrzymywanie takiej informacji, w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny.
Z racji tego, że udowodnienie uzyskania zgody ciąży na usługodawcy powinien on utrwalić uzyskanie zgody np. poprzez zapis na nośnikach, w szczególności elektronicznych nośnikach informacji tak aby w toku ewentualnego sporu mógł wykazać okoliczności uzyskania zgody.
Ponadto to na usługodawcy spoczywają obowiązki związane z identyfikacją stron - w chwili podpisania umowy nie powinno już być wątpliwości co do zidentyfikowania stron umowy. Na usługodawcy spoczywa obowiązek zapewnia że działanie systemu teleinformatycznego, którym się posługuje, umożliwi nieodpłatnie usługobiorcy:
-         jednoznaczną identyfikację stron usługi świadczonej drogą elektroniczną oraz
-         potwierdzi fakty złożenia oświadczeń woli i ich treści, niezbędnych do zawarcia drogą elektroniczną umowy o świadczenie tej usługi, w szczególności przy wykorzystaniu bezpiecznego podpisu elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym.
Ochrona konsumenta
Konsument jest w przepisach prawa traktowany w sposób szczególny - relacje B2B czyli w profesjonalnym obrocie, miedzy przedsiębiorcami podlegają nieco innym zasadom, niż relacje B2C lub C2C czyli w obrocie z konsumentami.
W przypadku relacji B2C usługodawca ma obowiązki związane także z ochroną konsumenta.
A zatem zawierając umowę z konsumentem rozpatrujemy także m.in. następujące regulacje:
(1)   Dyrektywa 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20.05.1997 r. o ochronie konsumentów w umowach zawieranych na odległość określa obowiązki, które powinni spełnić przedsiębiorcy zawierający z konsumentami tzw. umowy na odległość za pomocą nowoczesnych środków przekazu (między innymi internetu). Celem Dyrektywy jest ochrona interesów konsumenta, który w przypadku takich umów nie może zapoznać się bezpośrednio z oferowanym towarem lub usługą. Dotyczy to przede wszystkim umów zawieranych bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość;
(2)   Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny - zobowiązuje natomiast przedsiębiorcę do potwierdzenia na piśmie wszystkich istotnych warunków umowy zawartej na odległość, a w szczególności prawa konsumenta do odstąpienia od umowy. Zgodnie z ustawą, prawa konsumenta zabezpiecza kilka przyjętych w niej zasad, między innymi dotyczących ochrony danych osobowych. Usługodawca może zbierać i przetwarzać tylko te dane osobowe konsumenta, które są niezbędne do zawarcia elektronicznej umowy, a po zakończeniu usługi zobowiązany jest uniemożliwić dostęp do tych danych, osobom nieuprawnionym. Usługodawca zobowiązany jest również do zapewnienia prywatności i poufności korzystania z usługi.



Autor: Agnieszka Krochmal-Wegrzyn
Stan prawny na 30.03.2009

 

Aktualizował: Bartosz Jankowski, EEN Warszawa

28.05.2010