Zmowa cenowa

Ze zmową cenową mamy do czynienia wtedy, gdy przedsiębiorcy (lub inne podmioty podlegające ustawie antymonopolowej) zawarli porozumienie odnośnie kształtowania cen, a nawet wtedy, gdy dotyczą tego tylko niektóre postanowienia tego porozumienia. Cechą takiego porozumienia jest chęć ograniczenia konkurencji lub jej wyeliminowania z rynku właściwego. O ile świadome działanie przedsiębiorców w celu ograniczenia konkurencji poprzez ustalenie cen jest czymś niewątpliwie nagannym, o tyle działanie w dobrej wierze, w którym takie ograniczenie jest jedynie "skutkiem ubocznym" może niekiedy wzbudzać wątpliwości przedsiębiorców. Może się bowiem okazać, że działanie podyktowane pozytywną motywacją (np. chęcią zwiększenia dostępności towaru pierwszej potrzeby lub jego bardziej sprawiedliwej dystrybucji) zostanie uznane za zmowę cenową. W świetle przepisów ustawy antymonopolowej nie ma jednak znaczenia, że skutek w postaci ograniczenia konkurencji poprzez ustalenie ceny pojawił się niejako niechcący i nie był przez uczestników porozumienia zaplanowany ani przewidziany. Argumentem za zmową cenową nie może być także w żadnym wypadku nieuczciwe działanie konkurencji.  

Tak rygorystyczne podejście do ustalania cen jest uzasadnione koniecznością ochrony konkurencji na rynku, dla której swoboda wyboru pomiędzy towarami lub usługami będącymi substytutami, ale w różnych cenach, jest istotną kwestią. Dlatego nie powinno nas dziwić, że dla uznania zmowy cenowej nie jest konieczne zawarcie przez przedsiębiorców porozumienia na piśmie. Wystarczy, by niedozwolone ustalenie poziomu cen w ogóle miało miejsce. Forma takiego porozumienia ma natomiast drugorzędne znaczenie. Stąd też za zmowę cenową zostaną uznane np. ustalenie wysokości cen danego towaru lub usługi lub też rezygnacja z konkurencji pomiędzy grupą przedsiębiorców działających na rynku właściwym, które zostaną zawarte ustnie w trakcie spotkań biznesowych. Z uczestniczeniem w zmowie cenowej będziemy mieli do czynienia także wówczas, gdy np. organizacje branżowe skupiające przedsiębiorców podejmą uchwałę w sprawie wysokości cen lub jej składników, a postanowienie to będzie wiążące dla ich członków, nawet jeśli nie mieli oni bezpośredniego udziału w podejmowaniu takiej decyzji. Dla stwierdzenia istnienia zmowy cenowej znaczenie ma więc nie forma, lecz treść ustaleń dokonanych przez przedsiębiorców lub inne podmioty podlegające ustawie antymonopolowej.  

Znaczenia nie ma także to, czy wskutek porozumienia dotyczącego cen faktycznie doszło do ograniczenia konkurencji lub wyeliminowania jej z rynku właściwego, czy też nie. Nielegalny jest już sam zamiar wywarcia takiego skutku, a więc próba wpłynięcia na konkurencję. Bez znaczenia jest także późniejsze modyfikowanie ceny ustalonej w trakcie zmowy poprzez stosowanie różnego rodzaju upustów czy promocji. Niezależnie bowiem od możliwości przyznania klientom bonifikaty, ustalenie ceny jest wystarczającym dowodem, aby uznać, że działania przedsiębiorców były nielegalne i zagrażały konkurencji.   Widać więc, że w świetle ustawy antymonopolowej podejmowanie jakichkolwiek kroków w celu ustalenia cen przez przedsiębiorców może być potraktowane jako zmowa cenowa i to niezależnie od formy i ostatecznego skutku takiego porozumienia, a także pobudek, jakimi kierowali się jego uczestnicy.   

Konsekwencje

Za zawarcie zmowy cenowej przedsiębiorcy grozi kara finansowa w wysokości do 10% jego przychodu z poprzedniego roku. W czasie obowiązywania ustawy antymonopolowej prezes UOKiK nałożył już kilkakrotnie kary sięgające kilku milionów złotych. Pokazuje to, że naruszenie konkurencji lub próba jej naruszenia poprzez zawarcie zmowy cenowej lub udział w niej jest jednym z najcięższych naruszeń ustawy.  

W tym miejscu warto dokonać rozróżnienia pomiędzy ustalaniem cen a ich naśladowaniem. Jeśli przedsiębiorca w odpowiedzi na działanie konkurenta zmieni ceny na swoje produkty lub usługi, to nie naruszy ustawy. Mechanizm ten jest bowiem wynikiem gry rynkowej. Jeśli będzie to dla niego opłacalne, przedsiębiorca może naśladować ceny stosowane przez konkurencję. Nie może jednak zawierać porozumienia dotyczącego ceny po to, by wyeliminować kogoś z rynku lub w inny sposób zapewnić sobie w nim udział, ponieważ takie działanie zostanie uznane za zmowę cenową.  

Podsumowując, można powiedzieć, że przedsiębiorca ma wiele możliwości walki konkurencyjnej. Jednym ze sposobów jest polityka cenowa. Szybka i trafna reakcja w zakresie cen na pojawienie się nowej sytuacji na rynku może być skutecznym sposobem na zapewnienie sukcesu firmie. Przedsiębiorca, o ile jest to dla niego opłacalne, może zmienić ceny na swoje towary lub usługi nawet w znacznym stopniu. Nie jest zabronione nawet naśladowanie cen stosowanych przez konkurencję. W żadnym natomiast wypadku nie jest natomiast dozwolone zawieranie porozumień, których celem lub skutkiem mogłoby być ograniczenie konkurencji lub jej wyeliminowanie. Zawieranie zmowy cenowej lub udział w niej jest traktowane jako jedno z najcięższych naruszeń ustawy antymonopolowej i jako takie podlega surowym karom finansowym. Warto więc mieć to na uwadze, stając w obliczu konieczności podjęcia reakcji na sprzeczne z prawem działania konkurentów lub na pojawienie się nowego przedsiębiorcy w najbliższym otoczeniu.  

Joanna Orłowska

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Zespół Przedsiębiorczości  

Opracowano na podstawie:

• Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (DzU z 2007 r., nr 50, poz. 331. z późn. zm.)Biuletynu Urzędu Ochrony Konkurencji i  Konsumentów dostępnego na stronie internetowej UOKIK.
• Dzienników Urzędowych UOKiK z lat 2007-2009 r. dostępnych na stronie internetowej UOKiK.    

Więcej informacji na stronie internetowej www.uokik.gov.pl.      

Przypisy:

[1] Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (DzU z 2007 r., nr 50, poz. 331 z późn. zm.).

[2] Cyt. za: Zmowy cenowe, UOKIK, 2009 r.

Artykuł pochodzi z lutowego Biuletynu Euro Info 2010.

Jeżeli zainteresował Cię ten artykuł i jesteś przedsiębiorcą, to zapraszamy do bezpłatnej prenumeraty Biuletynu Euro Info.