Niestety, wysoki poziom wiedzy na temat tego, czym jest telepraca, nie przekłada się na jej wykorzystywanie w firmach. Warto więc zastanowić się, dlaczego tylko nieliczne polskie przedsiębiorstwa ją stosują? Dlaczego sami pracownicy niezbyt chętnie korzystają z telepracy?

Badania dotyczące znajomości telepracy i nastawienia do niej Polaków zostały przeprowadzone przez Instytut Badawczy MillwardBrown SMG/KRC na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, potwierdzają, że telepraca jest bardzo dobrze znaną formą zatrudniania pracowników. Jej znajomość deklaruje 82,9% badanych - w tym blisko 90% pracowników i ponad 80% pracodawców. Poziom znajomości tej formy pracy jest zróżnicowany w zależności od indywidualnych cech badanych osób: nieco częściej pojęcie to znane jest pracownikom spoza kadry kierowniczej (89,9%), mężczyznom (86,1%), osobom z wykształceniem wyższym (87,9%) oraz mieszkańcom miast powyżej 20 tys. mieszkańców.

Tak duża znajomość telepracy powinna się więc przekładać na zwiększające się grono firm, które korzystają z tego elastycznego narzędzia zatrudnienia. Respondenci, tzn. właściciele, kadra kierownicza mikro-, małych oraz średnich przedsiębiorstw, twierdzą, że częściej stosują zatrudnianie częściowe w formie telepracy (9,7% firm), natomiast wykorzystywanie pełnej formy telepracy deklaruje zaledwie 3,2% przedsiębiorców.

Ponad 86% przedsiębiorstw zatrudniających do 49 osób nie stosuje telepracy. Wskaźnik ten jeszcze rośnie w przypadku przedsiębiorstw zatrudniających od 50 do 249 osób, wśród których aż 92,9% nie ma telepracowników.

Problemem zainteresowała się Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, realizując projekt „Telepraca - nowa forma organizacji pracy w przedsiębiorstwach". Jego głównym celem jest przełamanie stereotypowego postrzegania pracy zdalnej i promowanie idei pracy na odległość jako korzystnego i efektywnego sposobu zatrudniania w firmie.

Analizując przyczyny tak niskiego poziomu wykorzystywania telepracy, warto się zastanowić, czy są one związane z nastawieniem przedsiębiorców, czy samych pracowników?

Okiem pracownika
Badanie pokazuje, że aż 58% badanych nie chce być zatrudnionych w ramach telepracy. Szczególnie widać to wśród pracowników przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 50 osób. W przypadku takich firm odsetek osób, które nie chcą być zatrudnione w takiej formie, rośnie do 71%. Co może być tego przyczyną? Zdaniem ponad 50% badanych telepraca osłabia osobiste kontakty między pracownikami, a blisko 50% zgadza się ze stwierdzeniem, że utrudnia wyznaczanie jasnych granic między obowiązkami zawodowymi a domowymi.

Zwraca uwagę zdecydowanie bardziej krytyczne postrzeganie telepracy przez pracowników. Ze stwierdzeniem dotyczącym osłabienia kontaktów między pracownikami zdecydowanie zgadza się 24% właścicieli i ponad 28% pracowników. Rozbieżność w postrzeganiu widać również w przypadku stwierdzenia, że w ramach telepracy dostępna może być praca ciesząca się prestiżem. Zdecydowanie zgadza się z tym 24% właścicieli, ale już tylko 13% pracowników. Spore różnice widać w postrzeganiu telepracy jako formy ułatwiającej pogodzenie obowiązków służbowych z rodzinnymi. Zdecydowanie zgadza się z tym stwierdzeniem ponad 37% właścicieli, ale już tylko niecałe 31% pracowników. Wyniki badań wskazują więc, że pracownicy są bardziej od pracodawców krytyczni w ocenie korzyści, jakie daje im możliwość telepracy.

Okiem firmy
Nie doceniamy również możliwości, jakie telepraca daje firmom. Tylko niewiele ponad 40% respondentów zgadza się ze stwierdzeniem, że telepraca to ogólnie korzystna dla firmy forma zatrudnienia. Jeszcze niższą zgodność można zauważyć przy opiniach, że pracownicy zatrudnieni w formie telepracy są bardziej efektywni i wydajni oraz że firmy zatrudniające telepracowników są bardziej konkurencyjne na rynku. Zgadza się z tym odpowiednio 26,5% i 25% respondentów.

Być może właśnie w takich opiniach należy szukać powodów niskiego odsetka firm korzystających z telepracy. Wyniki badań potwierdzają, że ciągle zbyt mało docenia się wynikające z tej formy zatrudnienia realne oszczędności oraz szanse, jakie ono daje. A przecież telepraca to możliwość przyciągnięcia innowacyjnych pracowników, którzy mogą zapewnić firmie większą konkurencyjność, dla nich z kolei ważne jest elastyczne podejście do czasu pracy i zadaniowy tryb współpracy.

Wciąż niedoceniana
W trakcie badania respondentom zaprezentowano 17 stwierdzeń dotyczących telepracy, z którymi mogli się zgodzić lub nie. Tylko w jednym byli zgodni. Ponad 90% z nich przyznało, że telepraca to dobra forma zatrudniania osób niepełnosprawnych i korzystających z urlopu wychowawczego. Dzięki niej grupy te mogą być aktywne w życiu zawodowym. Warto podkreślić, że w żadnym z pozostałych 16 stwierdzeń nie było tak dużej jednomyślności.

Potwierdza to tylko pokutujący u nas stereotyp telepracy jako opcji zatrudnienia dla osób niepełnosprawnych i wychowujących dziecko. Większość pracowników i pracodawców kojarzy telepracę właśnie z takimi osobami i nie dostrzega przydatności i atrakcyjności tego rozwiązania dla innych grup zawodowych.

Edukować, aby zmieniać postawy wobec telepracy
Prezentowane badanie potwierdziło, że świadczenie pracy w systemie zadaniowym, jak to ma miejsce w przypadku telepracy, nie jest w Polsce popularne. Po stronie pracodawców można zauważyć obawy związane z mniejszymi możliwościami w zakresie kontroli czasu pracy telepracownika, z kolei pracownicy boją się izolacji i gorszego traktowania.

Warto się więc zastanowić, co może się przyczynić do zwiększenia liczby telepracowników w polskich firmach? Takim czynnikiem może być zbudowanie przekonania w pracodawcach i pracownikach, że elastyczność w wyznaczaniu i realizowaniu zadań oraz czasu pracy niesie wiele pozytywnych skutków dla obu stron. Wypracowanie odpowiedniego systemu zarządzania telepracownikami, ich oceniania i kontrolowania oraz korekta przepisów w kwestiach kosztów i obowiązków nakładanych na pracodawcę, może sprzyjać rozwojowi telepracy jako formy zatrudnienia. Dodatkowo warto też podkreślić oszczędności, jakie daje firmom w dużych miastach np. rezygnacja z w wynajmu drogich powierzchni biurowych.

Niezbędne jest też skupienie się na prezentacji i promocji pozytywnych wzorców telepracowników i promowaniu dobrych praktyk z firm, które wdrożyły telepracę. Pozwoli to skutecznie budować pozytywne skojarzenia związane z tą formą świadczenia pracy.

Niewątpliwie też obu stronom potrzebna jest spora dawka wiedzy. Pomóc ma projekt „Telepraca - nowa forma organizacji pracy w przedsiębiorstwie", skierowany przede wszystkim do małych i średnich przedsiębiorstw. W ramach projektu na terenie całej Polski zostaną przeprowadzone dofinansowane szkolenia, w których weźmie udział co najmniej 2 tys. właścicieli i pracowników. Świadczone też będą usługi doradcze. Eksperci i specjaliści przedstawią informacje o alternatywnych formach zatrudnienia - w tym o telepracy, opowiedzą o możliwościach wdrożenia tej formy zatrudnienia w firmie. Pracodawcy dowiedzą się też, jak pozyskać źródła finansowania inwestycji związanych z wprowadzeniem telepracy. Uzupełnieniem szkolenia będzie doradztwo w zakresie opracowania projektów wdrożenia tej formy zatrudnienia oraz kampania świadomościowa. Miejmy nadzieję, że projekt pomoże zmienić stereotypowe myślenie o telepracy i po jego zakończeniu liczba pracodawców i pracowników odnoszących się do niej nieufnie zacznie spadać.

Monika Dawid-Sawicka
Więcej informacji na temat projektu „Telepraca - nowa forma organizacji pracy w przedsiębiorstwach" i przebiegu szkoleń można znaleźć na stronie: www.telepraca.gov.pl.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl  

Artykuł pochodzi z październikowego Biuletynu Euro Info 2010.