Sposób rozliczania

Rozrachunek rozliczeń krajowych w euro dokonywany jest przez KIR SA na zasadzie wyliczenia skumulowanego salda netto dla poszczególnych uczestników systemu uwzględniającego wzajemne ich należności i zobowiązania. W ramach sesji rozliczeniowej poprzedzającej rozrachunek wyznaczana jest pozycja każdego banku uwzględniająca wszystkie zlecenia płatnicze rozliczane podczas tej sesji. Codziennie mają miejsce dwie sesje rozrachunkowe - poranna i popołudniowa.  

Sposób rozliczania transakcji zagranicznych w euro kształtowany jest natomiast w znacznym stopniu przez zasady obowiązujące w systemie STEP2 wyznaczane przez EBA Clearing. W przypadku tego rodzaju przelewów obowiązują odrębne cykle rozliczeniowe dla zleceń wychodzących i przychodzących. STEP2 przetwarza płatności w ciągu nocy, w związku z czym zlecenia przeznaczone do rozliczenia w dniu następnym muszą być przesłane do godz. 20 dnia poprzedniego.  

Kryteria, jakie musi spełnić przelew EuroELIXIR/STEP2

Dla przelewów krajowych w systemie EuroELIXIR można wykorzystywać wszystkie opcje kosztowe (BEN, SHA, OUR) i nie ma ograniczenia maksymalnej wysokości kwoty pojedynczego zlecenia. Przy rozliczeniach zagranicznych w euro, ze względu na zasady funkcjonujące w systemie STEP2, jedyną możliwą do zastosowania opcją kosztową jest opcja SHA. Ponadto występuje górne ograniczenie kwotowe transakcji podlegających rozliczeniu do wysokości 50 000,00 euro. Należy pamiętać, że analogicznie do rozliczeń krajowych w euro rozliczeniu przez KIR SA podlegają jedynie płatności spełniające warunki STP (m.in. prawidłowy kod BIC banku beneficjenta i rachunek beneficjenta przelewu w formacie IBAN) oraz kierowane do banków uczestniczących w systemie EuroELIXIR/STEP2.

 Jednolicie i taniej - SEPA

SEPA (z ang. Single Euro Payments Area) to paneuropejski program budowy Jednolitego Obszaru Płatności w Euro. Celem projektu SEPA jest stworzenie jednolitego rynku usług płatniczych, w ramach którego klient będzie miał możliwość realizowania płatności w sposób łatwy, szybki, bezpieczny i tani. Program SEPA obejmuje państwa Unii Europejskiej wraz z Islandią, Norwegią, Księstwem Liechtenstein i Szwajcarią (łącznie 31 państw Europy).

System SEPA zakłada nie tylko zwiększenie wydajności przetwarzania płatności w euro. Projekt będzie miał wpływ na wiele krajowych instrumentów płatniczych m.in. poprzez implementację wspólnych dla rynku europejskiego zasad, regulacji prawnych i standardów technicznych, które będą jednakowe zarówno dla transakcji krajowych, jak i zagranicznych. Równolegle z wdrażaniem SEPA instrumenty i praktyki charakterystyczne dla danego kraju będą stopniowo wycofywane. W konsekwencji zmiany związane z wdrożeniem SEPA przyczynią się do wzrostu konkurencji na europejskim rynku płatniczym, co z kolei wpłynie na spadek cen usług oferowanych klientom przez europejskie banki.  

W zakresie przelewów zagranicznych SEPA dotyczy płatności w euro zlecanych w opcji kosztowej SHA. Waluta rachunku uznawanego kwotą płatności może być dowolna. Przy wypełnianiu zlecenia obowiązkowe jest podanie numeru rachunku beneficjenta w formacie IBAN i prawidłowego kodu BIC banku beneficjenta. Większość systemów bankowości elektronicznej oferowanych przez banki wymusza spełnienie przez zlecenie przelewu adekwatnych wymogów przed jego wysłaniem przez klienta. Kwestia odrębności wymogów, jakie muszą być spełnione przez zlecenie, aby było bez przeszkód procesowane odpowiednim kanałem, jest często rozwiązywana przez zaoferowanie klientom odrębnych formularzy do składania tych zleceń w systemie bankowości internetowej, adekwatnych do wymagań danego systemu rozliczeniowego.  

Podstawową zasadą przelewu SEPA jest transfer pełnej kwoty przelewu pomiędzy jego zleceniodawcą a beneficjentem. Potrącenie z kwoty transferu jest jednak możliwe, jeżeli zostało to ustalone w umowie zawartej pomiędzy beneficjentem a jego bankiem. Brak jest również limitów nałożonych na wartość płatności, jednak banki wysyłające przekazy SEPA mogą wprowadzić swoje własne limity - banki beneficjentów mają obowiązek odbierać wszystkie płatności, niezależnie od ich wartości. Czas realizacji transakcji SEPA to 3 dni robocze, po 2012 roku zlecenie przelewu SEPA będzie realizowane najpóźniej do końca następnego dnia roboczego od złożenia dyspozycji przelewu przez klienta.   

Gdy się zalogujesz... - system bankowości elektronicznej

Ogromne znaczenie w kontekście takiego produktu bankowego jak przelew zagraniczny ma obecnie bankowość elektroniczna. Rozwiązania polegające na wprowadzaniu przez pracownika banku do wewnętrznego systemu bankowego zleceń przelewu zagranicznego dostarczonych do placówki bankowej przez klienta na formularzu papierowym definitywnie odeszły w zapomnienie. Współcześnie banki oferują swoim klientom rozbudowane systemy bankowości internetowej, zawierające moduły odpowiedzialne za przetwarzanie elektronicznych zleceń przelewu zagranicznego wysyłanych przez klienta do banku za pośrednictwem sieci internetowej.  

Typowy formularz przelewu zagranicznego używany w systemie bankowości elektronicznej składa się z trzech obszarów: dane beneficjenta przelewu, dane banku beneficjenta oraz szczegóły przelewu. Współczesne systemy bankowości internetowej umożliwiają wprowadzenie danych kontrahenta do baz systemu na stałe, po czym w momencie wypełniania zlecenia przelewu klient może wybrać odpowiedniego kontrahenta-beneficjenta przelewu jednym kliknięciem myszy.  

Najciekawszą sekcją formularza zlecenia przelewu zagranicznego jest obszar zawierający dane dotyczące samej płatności. Można powiedzieć, że jest to część centralna zlecenia przelewu, powiązana z innymi modułami systemu bankowości elektronicznej i wewnętrznymi systemami bankowymi za pomocą sieci licznych algorytmów, które wybierają tryb realizacji zlecenia.  

Data waluty

Standardem jest możliwość wyboru daty waluty przelewu. Data waluty jest to dzień, w którym środki z tytułu zlecenia znajdą się na rachunku banku beneficjenta przelewu. Typową datą waluty jest spot, czyli dostarczenie środków na pojutrze (na dzień D+2, gdzie D jest to data wysłania zlecenia przelewu przez klienta). Należy pamiętać, że przy tego rodzaju operacjach liczą się dni robocze. Jeśli więc klient wysłał zlecenie przelewu w dniu 10.11.09 (wtorek) na datę waluty spot, to środki z tytułu tej płatności zostaną dostarczone do banku beneficjenta w piątek 13.10.09, a nie w czwartek 12.10.09, gdyż środa 11.11.09 jest w Polsce świętem państwowym i dniem wolnym od pracy. Analogiczna sytuacja ma miejsce wtedy, gdy pomiędzy datą wysłania zlecenia a datą waluty dzień ustawowo wolny od pracy wystąpi w kraju beneficjenta przelewu.  

Klienci mają też do wyboru realizację zlecenia na datę waluty D i D+1. Oczywiście usługa tego typu jest odpowiednio droższa, gdyż bank ma mniej czasu na sfinalizowanie transferu. Zlecenia wysyłane w ramach systemu EuroELIXIR i STEP2 realizowane są wyłącznie na datę waluty D+1. Maksymalny czas realizacji zlecenia SEPA to 3 dni robocze, docelowo od 2012 roku w ramach systemu SEPA będzie obowiązywać data waluty D+1 - zlecenie przelewu będzie musiało zostać zrealizowane przez bank najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po złożeniu dyspozycji polecenia przelewu. Należy zauważyć, że polski system płatniczy jest tak dobrze rozwinięty, że już obecnie wysyłanie środków na datę waluty D+1 nie jest dla nas problemem.  

Banki nie są w stanie zapewnić daty waluty na dzień bieżący dla wszystkich walut, najczęściej ta usługa dotyczy walut najbardziej płynnych na globalnym rynku walutowym (czyli euro, dolara amerykańskiego i franka szwajcarskiego) oraz złotego. Należy pamiętać, że bank musi mieć czas na zapewnienie odpowiedniej ilości waluty na swoim rachunku NOSTRO, aby bank korespondent czy bank beneficjenta przelewu mogły odebrać środki tytułem realizacji przelewu. Zapewnienie płynności na rachunkach NOSTRO i LORO banku leży w gestii desku walutowego wchodzącego w skład biura tradingowego danego banku - dealerzy bankowi kupują lub pożyczają walutę na globalnym rynku walutowym od innych banków (często są to banki wchodzące w skład tej samej grupy kapitałowej).  

Godziny graniczne

Pewnym ograniczeniem nałożonym przez bank w kwestii godziny wysłania zlecenia w danej walucie i na określoną datę waluty są tzw. godziny graniczne czy godziny łamania dnia (z ang. cut-off-times, COT). COT jest to godzina, do której klient musi złożyć zlecenie przelewu zagranicznego, aby zostało ono przyjęte do realizacji w danym dniu. COT mogą się różnić pomiędzy bankami, również w ramach jednego banku COT różnią się w zależności od waluty przelewu i jego daty waluty. Przyczyny są podobne jak podane wyżej - bank musi mieć czas na zapewnienie odpowiedniej ilości waluty na przelew. Jeśli zlecenie przelewu zostanie złożone po COT, bank przyjmie je w następnym dniu roboczym. COT są wyznaczane również na przelewy otrzymywane przez bank z zagranicy. Im bardziej płynna jest waluta (łatwiej ją zdobyć na rynku międzybankowym), tym COT są późniejsze, a data waluty może być ustalona przez klienta na wcześniejszą. Bank dokonuje na stałe ustaleń COT i dat waluty możliwych do wyboru dla danych walut, zasady te nie są z reguły modyfikowane i powinny być zawarte w regulaminie dotyczącym obsługi przelewów zagranicznych dostarczanym klientowi przez bank na etapie negocjowania umowy regulującej współpracę obydwu podmiotów.

Jakie jeszcze możliwości daje system bankowości elektronicznej?

Współczesne systemy bankowości elektronicznej umożliwiają korzystanie z wielu dodatkowych usług powiązanych z realizacją przelewu zagranicznego. Są to przede wszystkim szczegółowe wyciągi z rachunku bankowego i możliwość obserwowania kolejnych etapów realizacji przelewu w trybie on-line. Zaawansowane systemy bankowości elektronicznej oferują również negocjację kursu walutowego, po którym płatność będzie przewalutowana, gdy waluta rachunku transakcyjnego klienta, który ma być obciążony kwotą płatności, jest inna niż waluta przelewu. Negocjacja odbywa się zazwyczaj telefonicznie pomiędzy klientem a sales dealerem desku walutowego banku, jednak możliwe są również rozwiązania polegające na wyznaczeniu klientowi stałego upustu cenowego dla danej pary walut, również w odniesieniu do wartości transakcji. Możemy na przykład ustalić, że dla przelewów powyżej 50 000,00 euro wysyłanych przez klienta z rachunku denominowanego w złotych (przy tego rodzaju transakcji klient kupuje euro od banku) kurs sprzedaży euro będzie na stałe niższy od kursu tabelarycznego banku (kursu rynkowego) o 0,0014. Wysokiej klasy systemy bankowości internetowej umożliwiają klientom negocjację kursu walutowego na przelew bez udziału pracownika banku.  

Klienci mają również możliwość importowania do systemu bankowości elektronicznej banku plików ze zleceniami pochodzących z innych systemów, np. z systemów finansowo-księgowych. Rozwiązanie to jest zazwyczaj wybierane przez klientów w przypadku dużej liczby cyklicznie powtarzających się zleceń przelewów. Wprowadzone zlecenie przelewu jest najczęściej uwierzytelniane elektronicznym podpisem lub kodem SMS-owym. Osoba wprowadzająca zlecenie do systemu nie musi być osobą uwierzytelniającą to zlecenie. Bank jest w stanie nadać indywidualne uprawnienia dotyczące poszczególnych funkcji systemu bankowości elektronicznej każdemu użytkownikowi w firmie będącej klientem banku.  

Przydatne linki:

www.swift.com

www.kir.com.pl

www.sepapolska.pl

www.ebaclearing.eu    

Mariusz Świderski

Pracownik Banku Pekao SA, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, stypendysta General Electric Foundation i Institute of International Education.

Artykuł pochodzi z marcowego Biuletynu Euro Info 2010.