Identyfikacja produktu
Podczas identyfikacji każda z firm musi się zastanowić, co w ich produkcie jest ważniejsze - skład chemiczny czy też wygląd, kształt, powierzchnia i konstrukcja.

Funkcja
Funkcja wyrobu jest określana przez wskazanie celu zastosowania. Należy odpowiedzieć na pytanie: „Do czego służy mój produkt?". Funkcja wielu produktów jest oczywista, np. scyzoryk służy do cięcia, a funkcją akumulatora jest dostarczanie energii elektrycznej.

Kształt
Kształt wyrobu to jego trójwymiarowa forma: głębokość, szerokość i wysokość.

Powierzchnia
Powierzchnia oznacza zewnętrzną warstwę produktu.

Konstrukcja
Konstrukcja (ang. design) oznacza taki układ elementów produktu, który pozwala w jak największym stopniu osiągnąć zamierzony cel i przeznaczenie produktu. Na przykład konstrukcja tekstyliów może być określona przez splot włókien przędzy, czyli sposób, w jaki tkanina została utkana, i wykończenie powierzchni tkaniny.

W niektórych przypadkach mogą pojawić się wątpliwości i trudności z określeniem, czy to, co produkuję/importuję, jest wyrobem, czy może mieszaniną, mieszaniną w opakowaniu lub substancją na nośniku. Często znaczenie ma zastosowanie produktu. Jeżeli firma kupuje spoza UE np. rury stalowe, które są jedynie obrabiane mechanicznie poprzez cięcie i zginanie, a następnie sprzedawane innemu podmiotowi, to można te rury potraktować jako wyroby i zastosować do nich art. 7 i 33 rozporządzenia REACH. Jednakże jeżeli stal byłaby przywożona w postaci gąsek, które później trafiają do przetopienia i formuje się z nich inny określony produkt, to taką stal należy traktować jako mieszaninę i zastosować do niej art. 6 rozporządzenia REACH. Proces decyzyjny i kroki związane z identyfikacją produktu w zakresie, czy spełnia definicje wyrobu, czy też nie, można znaleźć w poradniku dotyczącym substancji w wyrobach, który jest dostępny na stronie ECHA i Krajowego Centrum Informacyjnego ds. REACH.

Niekiedy przedsiębiorstwa mogą mieć do czynienia z produktami, które nie będą spełniać definicji wyrobu, ale zwyczajowo uznaje się je za wyroby. Może to powodować błędy w interpretacji przepisów rozporządzenia REACH. Na przykład materiały i wyroby biurowe w większości przypadków nie są wyrobami, ale substancjami lub mieszaninami w opakowaniu. Typowe przykłady to długopis, mazak, korektor, kaseta do drukarki laserowej (toner cartridge). Jeżeli np. w wyniku drukowania w kasecie drukarki wyczerpał się proszek (toner), to nadal jest możliwe podawanie proszku na papier (drukowanie), choć jakość druku jest coraz gorsza. W tym przypadku funkcją kasety jest utrzymywanie proszku w odpowiednim miejscu w drukarce i sterowanie szybkością i trybem uwalniania go na papier. Kaseta po zużyciu tonera jest usuwana jako odpad oddzielnie - bez proszku. W przypadku mieszanin/substancji w opakowaniach mają znaczenie przepisy art. 6 rozporządzenia REACH, które wskazują na rejestrację każdej substancji importowanej w ilości co najmniej 1 tony rocznie, jeżeli nie jest ona wyłączona z rejestracji. Podmioty, które importują materiały biurowe przede wszystkim z Chin, muszą być świadome i przygotowane do rejestracji pełnej, gdyż bez niej nie będą mogły wprowadzać swoich produktów do obrotu. Z obserwacji autorki wynika, że firmy z tej branży są słabo przygotowane do spełnienia warunków rozporządzenia REACH.

Innym przykładem produktu, co do którego można mieć wątpliwości interpretacyjne, są ściereczki do czyszczenia nawilżone detergentem. Oczywiście funkcją takiej ściereczki jest czyszczenie powierzchni. Jednak ten sam skutek może być osiągnięty przy użyciu takiej samej mieszaniny i innej ściereczki (np. zwykłej ścierki kuchennej). Skutek wyczyszczenia powierzchni, choć może gorszej jakości, można uzyskać, stosując ściereczkę suchą lub zwilżoną tylko wodą. Oznacza to, że skład chemiczny odgrywa ważniejszą rolę niż wygląd, powierzchnia i konstrukcja produktu, co oznacza, że nawilżona ściereczka nie jest wyrobem w rozumieniu rozporządzenia REACH, ale jest przypadkiem preparatu na nośniku. W takiej sytuacji rejestracja dotyczy substancji zawartych w detergencie,.. Natomiast specyficznym produktem jest termometr, który bez zawartości cieczy nie nadaje się do użytku - nie może wskazywać temperatury. Jego zasadniczą funkcją jest pomiar temperatury, a nie dostarczanie substancji lub preparatu chemicznego. Ponadto termometr jest zwykle usuwany jako odpad razem z zawartością. To powoduje, iż termometr jest wyrobem (zawierającym ciekłą mieszaninę) w rozumieniu rozporządzenia REACH.

Produkt jako wyrób
Jeżeli przedsiębiorca zidentyfikuje swój produkt jako wyrób, musi w dalszej kolejności zastanowić się, czy z tego wyrobu uwalnia się jakaś substancja w sposób zamierzony.

Zamierzone uwolnienie
Sytuacja taka ma miejsce, gdy uwolnienie się substancji jest konieczne, aby wyrób spełnił swoją funkcję lub odwrotnie - bez uwolnienia substancji wyrób nie spełnia swojej funkcji. Typowym przykładem może być gumka zapachowa. Składa się ona z kauczuku lub składników żywicznych z dodatkami w postaci wypełniaczy, barwników. Z gumki, w sposób zamierzony (przez ścieranie), uwalnia się substancja zapachowa, sprawiając przyjemność użytkownikowi. Substancje zapachowe spełniają swoją funkcję tylko wtedy, gdy są wdychane przez użytkownika.

Niezamierzone uwalnianie
Przeciwieństwem zamierzonego uwalniania jest uwalnianie niezamierzone. Zachodzi ono podczas stosowania lub obsługi wyrobu i ma wpływ na zwiększenie jego jakości lub bezpieczeństwa, choć jednocześnie jest skutkiem ubocznym. Uwolnienie to w żaden sposób nie warunkuje funkcji wyrobu. Przykładem może być pranie odzieży przez konsumenta, podczas którego z wyrobu uwalniają się pozostałości różnych chemikaliów (barwniki, zmiękczacze, skrobia). Innym przykładem niezamierzonego uwalniania jest uwolnienie substancji tworzących się w wyniku reakcji chemicznych, np. uwolnienie substancji z wyrobów zapalających się lub ozon uwalniający się z laserowego urządzenia do kopiowania.

Jeżeli wytwórca lub importer wyrobu stwierdzi, że z jego produktu uwalnia się substancja, to musi określić, czy następuje to w normalnych warunkach stosowania.

Normalne warunki stosowania
Normalne warunki stosowania powinny być rozumiane jako stosowanie wyrobu zgodne z jego przeznaczeniem lub zgodne z dostarczoną przez producenta/importera instrukcją użytkowania. Normalne warunki stosowania w przypadku wyrobów, z których korzystają użytkownicy profesjonalni, mogą w istotny sposób różnić się od normalnych warunków stosowania w przypadku konsumentów. W warunkach stosowania zawodowego dodatkowo może chodzić o inne parametry, takie jak częstotliwość i czas trwania stosowania, temperaturę, konieczną wymianę powietrza, kontakt z wodą itp.

Pomimo podanych wytycznych dotyczących identyfikacji wielu produktów trudno jest ocenić, czy spełniają definicję wyrobu, czy też nie. Często produkty takie stanowią przypadki na pograniczu. W tabeli 1 podano niektóre z nich, z jednoczesnym wskazaniem obowiązków wynikających z rozporządzenia REACH.

Tabela 1. Przypadki graniczne

Przedmiot/rzecz	Wymagania rozporządzenia REACH
	Rejestracja zgodnie z art. 6	Rejestracja zgodnie z art. 7 ust. 1	Zgłoszenie zgodnie z art. 7 ust. 2
Kaseta drukarki atramentowej	X (atrament)		Pusta kaseta
Farba w aerozolu	X (farba)		Pojemnik
Taśmy klejące dostarczające substancje/prep.	X (dostarczana subst./prep.)		Materiał podłoża
Taśmy klejące do przyklejania dywanów			X
Opony samochodowe			X
Gumki zapachowe		X
Akumulatory			X
Termometry			X
Petardy z prochem	X (proch)		pojemnik
Nawilżone ściereczki czyszczące	X (ciecz czyszcząca)		Materiał nośnika (ściereczka)
Rajstopy z lotionem		X

 

Rejestracja substancji z wyrobów
Jeżeli przedsiębiorstwo oceni, że produkuje lub importuje wyroby, to w niektórych przypadkach będzie musiało dokonać rejestracji substancji z wyrobu zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia REACH. Według tego artykułu każdy wytwórca lub importer wyrobów przedkłada Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA - European Chemicals Agency) dokumenty rejestracyjne każdej substancji zawartej w tych wyrobach, jeżeli spełnione są wszystkie poniższe warunki:

• substancja jest obecna w tych wyrobach w ilości stanowiącej łącznie ponad 1 tonę rocznie na wytwórcę lub importera;
• zamierzone jest uwolnienie substancji podczas normalnych lub racjonalnie przewidywalnych warunków stosowania.

Jednocześnie jasno należy wskazać, że wyrób jako taki nie podlega rejestracji. Wytwórcy/importerzy wyrobów z zamierzonym uwolnieniem substancji przygotowują swoje dossier rejestracyjne tak, jak producenci/importerzy substancji. Zostało to opisane w drugim artykule z cyklu „Rozporządzenie REACH bez tajemnic".

Zgłoszenie substancji z wyrobów
Oprócz obowiązku rejestracji substancji z wyrobu, która w sposób zamierzony się uwalnia w normalnych warunkach stosowania, wytwórca/importer wyrobu może być zobowiązany do wykonania zgłoszenia do Europejskiej Agencji Chemikaliów. Dokonuje on takiego zgłoszenia, jeżeli substancja spełnia kryteria zawarte w art. 57 i jest zidentyfikowana zgodnie z art. 59 ust. 1.(znajduje się na liście kandydackiej do ewentualnego włączenia do załącznika XIV), a także - jeżeli spełnione są obydwa poniższe warunki:

• substancja jest obecna w wyrobach w ilości stanowiącej łącznie ponad 1 tonę rocznie na wytwórcę lub importera;
• substancja ta obecna jest w tych wyrobach w stężeniu wyższym niż 0,1% wag

Zgłoszenia dotyczą głównie substancji, które znajdują się na liście kandydackiej i w późniejszym czasie mogą zostać wprowadzone do załącznika XIV. Do tego załącznika mogą zostać wprowadzone następujące substancje:

• spełniające kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze, kategorii 1 lub 2 zgodnie z dyrektywą 67/548/EWG;
• spełniające kryteria klasyfikacji jako mutagenne, kategorii 1 lub 2 zgodnie z dyrektywą 67/548/EWG;
• spełniające kryteria klasyfikacji jako działające szkodliwie na rozrodczość, kategorii 1 lub 2 zgodnie z dyrektywą 67/548/EWG;
• trwałe, wykazujące zdolność do bioakumulacji, i toksyczne, zgodnie z kryteriami zawartymi w załączniku XIII do niniejszego rozporządzenia;
• bardzo trwałe i wykazujące bardzo dużą zdolność do bioakumulacji, zgodnie z kryteriami zawartymi w załączniku XIII do niniejszego rozporządzenia;
• inne, takie jak substancje zaburzające gospodarkę hormonalną lub substancje trwałe, toksyczne, wykazujące zdolność do bioakumulacji lub też substancje bardzo trwałe, wykazujące bardzo dużą zdolność do bioakumulacji, niespełniające kryteriów zawartych w lit. d) lub e), w odniesieniu do których istnieją naukowe dowody prawdopodobnych poważnych skutków dla zdrowia ludzkiego lub dla środowiska dające powody do obaw równoważnych obawom stwarzanym przez pozostałe substancje wymienione w lit. a)-e) i które są identyfikowane w każdym przypadku indywidualnie.

Lista kandydacka, o której wspomniano wcześniej, została po raz pierwszy opublikowana 28 października 2008 r. Natomiast obecnie istnieje już 4. wersja, która jest dostępna na stronie internetowej ECHA (www.echa.europa.eu) i Krajowego Centrum Informacyjnego (www.reach.gov.pl). Zaleca się, aby wytwórcy/importerzy wyrobów na bieżąco śledzili jej zmiany, gdyż jest ona dla nich istotnym elementem inicjującym obowiązki.

Należy jasno wskazać, że nie we wszystkich przypadkach przedsiębiorstwo będzie zobligowane do wykonania zgłoszenia. Według wytycznych art. 7 rozporządzenia REACH zgłaszanie nie ma zastosowania w przypadku, gdy wytwórca lub importer może wykluczyć narażenie ludzi lub środowiska podczas normalnych lub racjonalnie przewidywalnych warunków stosowania, w tym usuwania. W takich przypadkach wytwórca lub importer dostarcza odbiorcy wyrobu stosowne instrukcje. Jednakże jeżeli firma będzie musiała takie zgłoszenie zrobić, to informacje, które należy do ECHA przekazać, są następujące:

• dane identyfikujące i kontaktowe wytwórcy lub importera;
• jeden lub więcej numerów rejestracji;
• dane identyfikujące substancję;
• klasyfikacja substancji;
• krótki opis zastosowania (zastosowań) substancji znajdującej się w wyrobie oraz zastosowań wyrobu (wyrobów);
• zakres wielkości obrotu substancji, taki jak 1-10 ton, 10-100 ton itd.

Powyższe informacje muszą zostać przesłane w dniu 1 czerwca 2011 roku przez firmy, które posiadają w wyrobach substancje zidentyfikowane na liści kandydackiej przed tym terminem. Natomiast od dnia 1 czerwca 2011 r. zgłaszanie stosuje się po upływie sześciu miesięcy po identyfikacji substancji na liście kandydackiej.

Bardzo ważne jest jednak to, że przepisy dotyczące rejestracji i zgłaszania nie dotyczą substancji już zarejestrowanych dla danego zastosowania.

Informacja w łańcuchu dostaw
Zgodnie z art. 33 występuje obowiązek przekazywania informacji o substancjach zawartych w wyrobach. Dostawca wyrobu zawierającego zamieszczoną na liście kandydackiej substancję w stężeniu powyżej 0,1% wag. przekazuje odbiorcy wyrobu informacje pozwalające na bezpieczne stosowanie wyrobu, a przynajmniej nazwę substancji.

Natomiast na żądanie konsumenta dostawca wyrobu zawierającego zamieszczoną na liście kandydackiej substancję w stężeniu powyżej 0,1% wag. przekazuje odbiorcy wyrobu informacje pozwalające na bezpieczne stosowanie wyrobu, a przynajmniej nazwę substancji.

Odpowiednie informacje przekazywane są konsumentowi bezpłatnie w terminie 45 dni od otrzymania stosownego żądania. Poza tym wytwórca/importer wyrobów w większości przypadków wypełnia również rolę dalszego użytkownika, dlatego też musi wypełniać przewidziane dla niego w rozporządzeniu REACH obowiązki, które opisano w trzecim artykule z cyklu „Rozporządzenie REACH bez tajemnic".

W kolejnym artykule zostanie omówione funkcjonowanie Krajowego Centrum Informacyjnego ds. REACH.

dr inż. Monika Wasiak-Gromek
Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH
Biuro ds. Substancji i Preparatów Chemicznych

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl  

Artykuł pochodzi z listopadowego Biuletynu Euro Info 2010.