Ogólnie wszystkie firmy, które w swojej działalności zawodowej stosują chemikalia, są dalszymi użytkownikami. Należą do nich np.:

• wytwórcy mieszanin: producenci farb, kosmetyków, kleju, płynów do spryskiwaczy;
• wytwórcy wyrobów: producenci śrub, płyt kartonowo-gipsowych, mebli;
• użytkownicy substancji w postaci własnej, w preparacie, w wyrobie (działalność zawodowa inna niż przemysłowa): malarze, lakiernicy, sprzątaczki;
• przenoszący substancję z jednego pojemnika do drugiego (konfekcjoner).

Natomiast przez stosowanie rozumie się każdy rodzaj przetwarzania, przygotowywania mieszanin, zużywania, magazynowania, przechowywania, obróbki, umieszczania w pojemnikach, przenoszenia z jednego pojemnika do innego, mieszania, produkcji wyrobu i każde inne wykorzystanie. W przypadku gdy firma zidentyfikuje swoją rolę w systemie REACH, jako dalszy użytkownik musi wypełnić określone obowiązki zgodnie z wytycznymi rozporządzenia REACH. Poniżej przedstawiono i omówiono najważniejsze z nich.

Przekazywanie informacji w łańcuchu dostaw
Jednym z głównych obowiązków dalszych użytkowników jest przekazywanie informacji w łańcuchu dostaw o substancjach, które wykorzystują podczas swojej działalności zawodowej i przemysłowej. Jedną z form przekazywania danych jest karta charakterystyki. Dokument ten jest zbiorem ważnych informacji o substancji lub mieszaninie, np. toksykologicznych, ekotoksykologicznych, transportowych i innych, a także zawiera instrukcję bezpiecznego stosowania. Kartę charakterystyki dalsi użytkownicy, producenci oraz importerzy sporządzają zgodnie z art. 31 rozporządzenia REACH oraz wytycznymi załącznika II do ww. aktu prawnego. Nie dla wszystkich substancji/mieszanin taki dokument musi być opracowany (art. 31 ust. 1 i ust.3). Jednak jeżeli karta charakterystyki przekazywana jest w łańcuchu dostaw, to musi zawsze zawierać datę sporządzenia na pierwszej stronie oraz 16 następujących punktów:

1. identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa;
2. identyfikacja zagrożeń;
3. skład/informacja o składnikach;
4. pierwsza pomoc;
5. postępowanie w przypadku pożaru;
6. postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska;
7. postępowanie z substancją/preparatem i jej/jego magazynowanie;
8. kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej;
9. właściwości fizyczne i chemiczne;
10. stabilność i reaktywność;
11. informacje toksykologiczne;
12. informacje ekologiczne;
13. postępowanie z odpadami;
14. informacje o transporcie;
15. informacje dotyczące przepisów prawnych;
16. inne informacje.

Każdy uczestnik łańcucha dostaw, jeżeli jest od niego wymagane przeprowadzenie oceny bezpieczeństwa chemicznego substancji, musi zagwarantować, że informacje, które podaje w karcie charakterystyki, są zgodne z informacjami zawartymi w ocenie. Jeżeli sporządzana jest karta charakterystyki dla mieszaniny i uczestnik łańcucha dostaw przygotował dla niej ocenę bezpieczeństwa chemicznego, wystarczy, aby informacje w karcie charakterystyki były zgodne z raportem bezpieczeństwa chemicznego o tej mieszaninie, a nie z raportami bezpieczeństwa chemicznego każdej substancji wchodzącej w skład mieszaniny. Poza tym karta charakterystyki, która jest przekazywana w łańcuchu dostaw, musi być sporządzona w języku urzędowym kraju, na którego terytorium produkt jest wprowadzany do obrotu, chyba że zainteresowane państwa członkowskie postanowią inaczej. Oznacza to, że dalszy użytkownik, sprzedając mieszaninę np. do Włoch, musi dostarczyć odbiorcy kartę charakterystyki w języku włoskim. Natomiast jeżeli dalszy użytkownik kupuje surowce np. na Węgrzech, to powinien otrzymać z zakupionym produktem karty charakterystyki w języku polskim. Niestety, bardzo często się zdarza, że karty charakterystyki są jednak dostarczane w języku angielskim, niemieckim czy francuskim, a firmy, które je otrzymują, mają duże problemy, żeby wyegzekwować od dostawców dokument w języku polskim. W niektórych przypadkach wymagane jest zamieszczenie w załączniku do karty charakterystyki odpowiednich scenariuszy narażenia (zawierających kategorie stosowania i narażenia) obejmujących zastosowania zidentyfikowane. Oprócz tego w trakcie sporządzania własnej karty charakterystyki do zastosowań zidentyfikowanych każdy dalszy użytkownik zamieszcza w niej odpowiednie scenariusze narażenia oraz wykorzystuje odpowiednie informacje umieszczone w karcie charakterystyki, którą mu dostarczono od producenta lub importera. Należy zaznaczyć, że 20 maja 2010 r. zostało wydane nowe rozporządzenie Komisji (UE) nr 453/2010 w sprawie zmiany załącznika II do rozporządzenia REACH. Oznacza to, że od 1 grudnia 2010 r. karty charakterystyki substancji i w niektórych przypadkach mieszanin trzeba będzie zaktualizować i zastosować nowy jej format podany w tym rozporządzeniu.

Nawet w przypadku, gdy karta charakterystyki nie musi być sporządzona, dalszy użytkownik ma obowiązek przekazania informacji uczestnikom stanowiącym dalsze ogniwa łańcucha dostaw dotyczących substancji w ich postaci własnej lub jako składników mieszanin, dla których nie jest wymagana karta charakterystyki. Obowiązek ten wynika z art. 32 rozporządzenia REACH. Dane mogą być przekazywane w innej niż karta charakterystyki formie, wybranej przez dostawcę. Informacje o substancjach i mieszaninach dalszy użytkownik ma obowiązek przekazywać również uczestnikom stanowiącym wcześniejsze ogniwa łańcucha dostaw. Są to następujące dane:

• nowe informacje dotyczące niebezpiecznych właściwości substancji, bez względu na zastosowania, których dotyczą;
• wszelkie inne informacje mogące podważyć stosowność środków kontroli ryzyka określonych w dostarczonej karcie charakterystyki, przy czym przekazywane są one wyłącznie w odniesieniu do zastosowań zidentyfikowanych.

Poza tym dalszy użytkownik powinien jak najszybciej przekazać w górę łańcucha dostaw swoje zastosowania, w jakich wykorzystuje substancję w swojej firmie, aby producent/importer mógł je ocenić w odpowiednim czasie i następnie uwzględnić w dossier rejestracyjnym i w swojej ocenie bezpieczeństwa chemicznego. Wykonanie takiego działania jest korzystne dla dalszego użytkownika, gdyż w większości przypadków zwolni go z wykonywania własnej oceny bezpieczeństwa chemicznego, a jego zastosowania staną się zastosowaniami zidentyfikowanymi. Zgodnie z art. 3 pkt 26, przez zastosowanie zidentyfikowane rozumie się zastosowanie substancji w jej postaci własnej lub jako składnika mieszaniny lub też zastosowanie mieszaniny, które jest zamierzone przez uczestnika łańcucha dostaw, włączając w to jego użytek własny, lub też zastosowanie, o którym jest on powiadomiony na piśmie przez bezpośredniego dalszego użytkownika.

Przechowywanie i aktualizowanie informacji
Kolejnym obowiązkiem dalszych użytkowników jest przechowywanie informacji o substancjach w postaci własnej lub jako składnikach mieszaniny. Okres, w którym m.in. dalszy użytkownik musi przechowywać informacje wynikające z przepisów rozporządzenia REACH, to co najmniej 10 lat od ostatniej daty produkcji, importu, dostawy lub zastosowania substancji lub preparatu. Każdy producent, importer, dalszy użytkownik lub dystrybutor niezwłocznie przedkłada lub udostępnia te informacje na wniosek właściwego organu państwa członkowskiego, na którego terytorium ma swoją siedzibę, oraz Europejskiej Agencji Chemikaliów. W przypadku zaprzestania działalności lub przekazania przez rejestrującego, dalszego użytkownika lub dystrybutora części lub całości swoich działań stronie trzeciej, obowiązek ten spoczywa nie na rejestrującym, dalszym użytkowniku lub dystrybutorze, lecz na stronie odpowiedzialnej za likwidację przedsiębiorstwa. Natomiast jeżeli dalszy użytkownik będzie miał nowe informacje na temat substancji czy mieszaniny, którą wytwarza, jest zobligowany do aktualizacji danych przekazanych w górę i w dół łańcucha dostaw, np. w postaci zaktualizowanej karty charakterystyki.

Ocena/raport bezpieczeństwa chemicznego
Jak wcześniej wspomniano, dalszy użytkownik powinien przekazać informację o zastosowaniu substancji podmiotowi, który będzie dokonywał rejestracji w systemie REACH. Wtedy zastosowanie to zostanie ocenione przez rejestrującego i włączone (bądź nie) do dokumentacji rejestracyjnej. Jeżeli producent/importer, który sporządza dossier rejestracyjne, umieści zastosowanie przekazane mu przez dalszego użytkownika w swojej dokumentacji, to oznacza, że dalszy użytkownik wykorzystuje zakupioną przez siebie substancję w zastosowaniu zidentyfikowanych, dla którego dobrano odpowiednie środki kontroli ryzyka i np. opracowano scenariusz narażenia. Wtedy też dalszy użytkownik jest zwolniony z wykonywania swojej oceny bezpieczeństwa chemicznego (zgodnie z załącznikiem XII do rozporządzenia REACH). Jeżeli jednak podmiot rejestrujący po przeprowadzeniu oceny zastosowania nie umieszcza go wśród zastosowań zidentyfikowanych ze względu na ochronę zdrowia ludzkiego lub środowiska, niezwłocznie musi przedstawić agencji i dalszemu użytkownikowi powody takiej decyzji w formie pisemnej. Nie może też dostarczać substancji dalszym użytkownikom, jeśli nie włączy tych powodów do karty charakterystyki lub przekaże je w innej formie. Dalszy użytkownik substancji sporządza raport bezpieczeństwa chemicznego dla każdego zastosowania niespełniającego warunków opisanych w scenariuszu narażenia, w karcie charakterystyki lub dla każdego  zastosowania odradzanego przez jego dostawcę. Jednak nie we wszystkich przypadkach dalszy użytkownik musi opracowywać raport bezpieczeństwa chemicznego. Jest on zwolniony w każdym z następujących przypadków:

• gdy nie jest wymagane dostarczenie karty charakterystyki wraz z substancje w jakiej jest w rozpją lub preparatem zgodnie z art. 31;
• gdy od jego dostawcy nie wymaga się sporządzenia raportu bezpieczeństwa chemicznego zgodnie z art. 14;
• gdy dalszy użytkownik stosuje substancję lub preparat w całkowitej ilości mniejszej niż 1 tona rocznie;
• gdy dalszy użytkownik wprowadza lub zaleca scenariusz narażenia, który zawiera jako warunki minimalne warunki opisane w scenariuszu narażenia przekazanym mu w raporcie bezpieczeństwa chemicznego;
• gdy substancja obecna jest w preparacie w stężeniu niższym niż którekolwiek ze stężeń określonych w art. 14 ust. 2;
• gdy dalszy użytkownik stosuje tę substancję do celów przeprowadzenia badań dotyczących produktu oraz procesu produkcji i jego rozwoju, pod warunkiem że ryzyko dla zdrowia człowieka i dla środowiska jest należycie kontrolowane zgodnie z wymaganiami przepisów dotyczących ochrony pracowników i środowiska.

W przypadku stwierdzenia ryzyka dalszy użytkownik musi określić, zastosować i zalecić odpowiednie środki redukujące ryzyko. Powinien to uwzględnić w dostarczonych mu kartach charakterystyki, w swojej własnej ocenie bezpieczeństwa chemicznego, poprzez informacje o środkach kontroli ryzyka dostarczone mu w innej formie niż karta charakterystyki.

Jeśli dalszy użytkownik nie sporządza raportu bezpieczeństwa chemicznego, to bierze on pod uwagę zastosowania substancji i określa oraz stosuje wszelkie środki kontroli ryzyka. W razie potrzeby informacje te są włączane do każdej sporządzonej przez niego karty charakterystyki.

Jeżeli dalsi użytkownicy zdobędą nowe informacje o substancjach/mieszaninach, to mają obowiązek aktualizacji swoich raportów bezpieczeństwa chemicznego i przechowania ich, aby udostępnić je odpowiednim władzom.

Jednym z obowiązków dalszego użytkownika jest również informowanie Agencji przed pierwszym lub kolejnym konkretnym zastosowaniem substancji zarejestrowanej przez uczestnika stanowiącego poprzednie ogniwo łańcucha dostaw, jeżeli:

• dalszy użytkownik ma sporządzić raport bezpieczeństwa chemicznego,
• dalszy użytkownik korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 37 ust. 4 lit. c [1 ]lub f [2].

Należy również podkreślić, że w przypadku gdy dalszy użytkownik zaklasyfikował substancję odmiennie, niż zrobił to jego dostawca, ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie Europejską Agencję Chemikaliów. Zgodnie z art. 39 rozporządzenia REACH dalszy użytkownik ma określony czas na wypełnienie postanowień z tytułu V rozporządzenia REACH tj.:

• najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia otrzymania numeru rejestracji dla substancji przekazanego mu przez dostawcę w karcie charakterystyki musi sporządzić własną ocenę i raport bezpieczeństwa chemicznego, jeżeli jest on wymagany;
• najpóźniej w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania numeru rejestracji dla substancji przekazanego mu przez dostawcę w karcie charakterystyki musi przekazać odpowiednie, wymienione wyżej informacje do Agencji.

Zezwolenia
Kolejnym obowiązkiem, który może dotyczyć dalszych użytkowników i może być dla nich bardzo kosztowny, jest uzyskanie zezwolenia od Komisji Europejskiej na substancje, które znajdą się w załączniku XIV do rozporządzenia REACH. Uzyskanie takiego zezwolenia wymaga złożenia wniosku, o którym mówi art. 62 rozporządzenia. Cała procedura dotycząca uzyskania zezwolenia na stosowanie substancji podanej w załączniku XIV została opisana w w rozdziale VII rozporządzenia REACH. Ma ona zagwarantować sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego i zapewnić, że ryzyko stwarzane przez substancje wzbudzające szczególnie duże obawy jest właściwie kontrolowane oraz że substancje te będą stopniowo zastępowane odpowiednimi alternatywnymi substancjami lub technologiami, o ile są one wykonalne z ekonomicznego i technicznego punktu widzenia. W tym celu dalsi użytkownicy występujący o zezwolenia muszą dokonać analizy dostępności rozwiązań alternatywnych oraz rozważyć związane z nimi ryzyko oraz techniczną i ekonomiczną wykonalność zastąpienia. Jednak należy jasno wskazać, że obecnie załącznik XIV jest pusty, dlatego procedura zezwoleń nie ma zastosowania. Zmieni się to jednak w niedalekiej przyszłości, ponieważ obecnie trwają intensywne prace w KE nad wypełnieniem załącznika XIV oraz poszerzaniem listy kandydackiej substancji SVHC, czyli substancji wzbudzających szczególnie duże obawy. Aktualna lista jest dostępna na stronie ECHA oraz na stronie Krajowego Centrum Informacyjnego ds. REACH http://reach.gov.pl/listasvhc.

W kolejnym artykule zostaną omówione obowiązki wytwórców i importerów wyrobów zgodnie z wytycznymi rozporządzenia REACH.

dr inż. Monika Wasiak-Gromek
Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH
Biuro ds. Substancji i Preparatów Chemicznych

Przypisy:
[1] Tonaż substancji stosowanej jest mniejszy niż 1 tona na rok.
[2] Stosuje się substancje do przeprowadzenia badań dotyczących produktu oraz procesu produkcji.

Jeśli widzisz błąd w artykule, prosimy o e-mail'a na adres een (at) parp.gov.pl   

Artykuł pochodzi z październikowego Biuletynu Euro Info 2010.