Najważniejszymi postanowienia nowej dyrektywy są:

• swoboda świadczenia usług na terenie całej Unii przez pośredników zarejestrowanych w którymkolwiek z krajów członkowskich, przy spełnieniu określonych minimalnych wymogów;
• ochrona klientów przed niewypłacalnością pośredników;
• wymóg pisemnego informowania klientów o zaletach formułowanej oferty;
• wymóg stworzenia publicznie dostępnego rejestru pośredników;
• zachęta do tworzenia pozasądowego trybu rozstrzygania sporów pomiędzy pośrednikami a klientami.

Czym jest pośrednictwo ubezpieczeniowe?

Zgodnie z definicją zawartą w Dyrektywie pośrednictwo ubezpieczeniowe oznacza czynności związane z prezentacją, informowaniem o ofertach, składaniem ofert lub wykonywaniem prac przygotowawczych do zawierania umowy, lub zawarcie umowy ubezpieczenia, bądź udział w administrowaniu i wykonywaniu takich umów, w szczególności w przypadku wydarzenia się szkody. Nie jest jednak działalnością ubezpieczeniową taka działalność podjęta przez zakład ubezpieczeniowy, lub pracownika firmy ubezpieczeniowej, za którego ponosi odpowiedzialność zakład ubezpieczeniowy. Nie jest również pośrednictwem przekazywanie informacji o ubezpieczeniach przy okazji prowadzenia innej działalności zawodowej, pod warunkiem że ta działalność nie ma na celu udzielania klientowi pomocy w przygotowaniu lub zawarciu umowy ubezpieczenia, zawodowej likwidacji szkód na rzecz firmy ubezpieczeniowej, oraz wyceny i profesjonalnego szacowania szkód.

Swoboda świadczenia usług

Jedną z podstawowych wolności Unii Europejskiej jest swoboda świadczenia usług. Konsekwentnie, każdy pośrednik ubezpieczeniowy, o ile jest zarejestrowany w którymkolwiek z krajów członkowskich, może bez ograniczeń prowadzić działalność na terenie całej Unii. W celu ochrony ubezpieczonych Dyrektywa wprowadza minimalne wymagania, jakie muszą być stawiane pośrednikom w każdym kraju Unii. Wymogi te stanowią minimalny standard, od którego nie może być odstępstw.

Każdy z pośredników ubezpieczeniowych musi spełniać poniższe minimalne wymagania, to jest:

• posiadać odpowiednią wiedzę i umiejętności, w zakresie określonym przez kraj, w którym jest zarejestrowany, przy czym kraje Unii mają pewną swobodę w określaniu zakresu tych umiejętności;
• posiadać dobrą reputację, co oznacza przynajmniej niekaralność za przestępstwa przeciwko mieniu lub związane z działalnością finansową. Dobrą reputację wyklucza także fakt ogłoszenia w przeszłości upadłości danego podmiotu;
• posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w związku ze swoją działalnością na sumę nie niższą niż 1,0 milion Euro za pojedynczą szkodę oraz 1,5 miliona Euro za wszystkie szkody w ciągu roku. Wymóg ten uważa się za spełniony także wtedy, gdy tego rodzaju gwarancje zostały udzielone przez towarzystwo ubezpieczeniowe na zlecenie, bądź w imieniu którego pośrednik działa lub gdy towarzystwo ubezpieczeniowe ponosi pełną odpowiedzialność za działania pośrednika.

Wymagania dla osób prowadzących działalność agentów ubezpieczeniowych zostały określone w rozdziale 2 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, natomiast odnośnie brokerów ubezpieczeniowych - w rozdziale 3 ustawy.

Ochrona klientów przed niewypłacalnością pośrednika

Może zdarzyć się, że pośrednik nie przekazuje składki zapłaconej przez klienta do zakładu ubezpieczeń albo nie przekazuje mu należnej kwoty odszkodowania. W celu ochrony klienta Dyrektywa wprowadza wymóg stosowania co najmniej jednego z poniższych rozwiązań:

• składka wpłacona pośrednikowi jest traktowana jak wpłacona bezpośrednio towarzystwu ubezpieczeniowemu a kwota odszkodowania będzie uznana za wypłaconą klientowi nie w momencie przekazania jej pośrednikowi, lecz dopiero w momencie otrzymania jej przez klienta;
• pośrednik musi w sposób ciągły utrzymywać własne środki finansowe na poziomie 4% wpłacanych rocznie składek, nie mniej jednak niż 15 000 Euro;
• środki wpłacane przez klientów będą lokowane na oddzielnym koncie bankowym, które nie posłuży do zaspokojenia wierzycieli pośrednika;
• zostanie ustanowiony fundusz gwarancyjny.

Każde z państw członkowskich powinno wybrać co najmniej jeden z powyższych systemów i wprowadzić go do prawa krajowego.  W polskich przepisach przyjęto pierwsze z wymienionych rozwiązań (art. 6a ustawy).

Wymóg pisemnego informowania klientów o zaletach formułowanej oferty

Pośrednik będzie miał obowiązek pisemnego uzasadnianie swojej rekomendacji, to jest będzie musiał pisemnie stwierdzić, dlaczego uważa, że dany produkt ubezpieczeniowy zaspokaja potrzeby klienta. Wprowadzenie takiego obowiązku ma oczywiście zapobiec wprowadzaniu klientów w błąd poprzez sugerowanie im takich umów, które są korzystne dla agenta (wyższa prowizja), ale nie są zgodne z potrzebami klienta. Informacja musi zostać sporządzona w języku miejsca zawarcia umowy (bądź w innym, na który zgodziły się strony), w sposób zrozumiały dla klienta.

Ponadto, pośrednik musi poinformować o swojej nazwie i siedzibie, rejestrze, w którym jest zarejestrowany i sposobach weryfikacji tego faktu, oraz czy posiada (bezpośrednio lub pośrednio) więcej niż 10% udziałów (lub głosów) w towarzystwie ubezpieczeniowym, którego produkt sprzedaje bądź czy towarzystwo takie posiada więcej niż 10% udziałów (lub głosów) w kapitale pośrednika.

W drodze wyjątku informacje powyższe mogą zostać przedstawione ustnie, jednak muszą zostać następnie spisane i przedstawione klientowi po zawarciu umowy.

Polska ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym zawiera odpowiednie regualcje (art. 4a, art. 13 i art. 26).

Publicznie dostępny rejestr pośredników

Każde państwo musi stworzyć rejestr pośredników, który będzie prowadzony w formie elektronicznej i na bieżąco aktualizowany. Rejestr ten musi być łatwo i publicznie dostępny.

Regualcje dotyczące rejestru pośredników ubezpieczeniowych znajdują się w rozdziale 4 ustawy.

Pozasądowy tryb rozstrzygania sporów

Dyrektywa postuluje, aby kraje członkowskie popierały wprowadzanie pozasądowych sposobów rozstrzygania sporów pomiędzy klientami a pośrednikami, w tym również sporów pomiędzy podmiotami pochodzącymi z różnych krajów.

W Polsce możliwość polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów w zakresie ubezpieczenia stwarza ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz o Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U. Nr 124, poz. 1153  z późn. zm).

Kogo dotyczy ta regulacja?

Regulacja Unijna dotyczy wszystkich osób fizycznych i prawnych, które prowadzą działalność pośrednictwa w ubezpieczeniach i reasekuracji.

Dyrektywa nie stosuje się jednak do działalności, która dotyczy umów, które łącznie spełniają poniższe warunki:

• umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy tylko w zakresie oferowanej ochrony;
• umowa nie jest umową ubezpieczenia na życie;
• umowa nie dotyczy odpowiedzialności cywilnej;
• pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest zasadniczą dziedziną działalności usługodawcy;
• ubezpieczenie jest uzupełnieniem dostarczanej usługi lub produktu i dotyczy:
• ryzyka awarii, utraty lub uszkodzenia towarów dostarczanych przez taki podmiot, albo
• uszkodzenia lub utraty bagażu lub innego ryzyka związanego z organizacją podróży, nawet w przypadkach, gdy ubezpieczenie jest na życie lub dotyczy odpowiedzialności cywilnej, pod warunkiem, że jest to tylko uzupełnienie zasadniczej ochrony dotyczącej ryzyka związanego z podróżą;
• suma rocznej składki nie przekracza 500 EURO, a okres ubezpieczenia, włączając możliwe odnowienia, jest krótszy niż pięć lat.

Odpowiednie regulacje zawiera art. 3 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym.

Jacek Czabański

Aktualizowała: Katarzyna Kornosz, EIC Warszawa

3.04.2006